Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Madde 69

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6356 sayılı Kanun'un 69. maddesi, grev ve lokavt esnasında işçilerin barınma hakkını koruyan, işverenin sahip olduğu mülkiyet ve tahliye haklarını geçici olarak donduran son derece insani ve sosyal bir koruma normudur. Madde, işverence sağlanan konutlarda (lojmanlarda) oturan işçilerin, greve katıldıkları gerekçesiyle sokağa atılmalarını önlemeyi amaçlar.

Yasa koyucu, işverenin konutları bir baskı aracı olarak kullanmasını engellemiş; grev ve lokavt süresince mutlak bir "tahliye yasağı" getirmiştir. Bu korumanın yanında, işverenin mülkiyet hakkından kaynaklanan mali dengeleri korumak amacıyla, işverene rayiç kira ve fatura bedellerini talep etme hakkı tanınmıştır. Ayrıca lojmanların altyapı hizmetlerinin (su, elektrik, gaz) kasten kesilmesi kesin olarak yasaklanmıştır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Lojmanlardan Tahliye Yasağı (Fıkra 1)

• Mutlak Koruma: İşveren, kanuni greve katılan veya lokavta maruz kalan işçilerin, kendisi tarafından tahsis edilmiş olan konutlardan (lojmanlardan) çıkmasını isteyemez, tahliye davası açamaz.
• Kapsam: Bu yasak, grev ve lokavtın devam ettiği tüm süre boyunca kesintisiz olarak geçerlidir.

2.2. İşverenin Mali Hakları (Fıkra 2)

Tahliye yasağı getirilmiş olmakla birlikte, işçilerin konutta bedelsiz oturması öngörülmemiştir:

• İşveren, grev süresi boyunca konutun rayiç kirasını ve konuta ait onarım, su, gaz, elektrik, ısıtma giderlerini işçilerden talep edebilir.
• İşçi bu bedelleri ödemekle yükümlüdür; ödemezse işveren genel hükümler uyarınca icra takibi yapabilir (ancak yine de tahliye isteyemez).

2.3. Altyapı Hizmetlerinin Kesintiye Uğratılamaması (Fıkra 3)

• Hizmet Kesme Yasağı: İşveren, işçileri lojmandan yıldırmak amacıyla su, elektrik, doğal gaz ve ısıtma hizmetlerini kasten kesemez veya kısıtlayamaz.
• Dışsal Kesinti İstisnası: Ancak, grevin kendisi nedeniyle (örneğin elektrik dağıtım şebekesinde grev olması nedeniyle genel bir elektrik kesintisi yaşanması gibi) ortaya çıkan zorunlu kesintilerin devam etmesinden işveren sorumlu tutulamaz.

3. Sistematik İlişkiler

• Anayasa m. 36 & m. 57: Hak arama hürriyeti ve anayasal konut/barınma hakkı; lojman korumasının sosyal temelini oluşturur.
• 6098 sayılı TBK m. 299 vd.: Kira sözleşmesi hükümleri; rayiç kiranın belirlenmesinde ve tahliye davalarında kıyasen uygulanır.
• STİSK m. 67: Askı süreci; konutta oturma hakkı askı süresince de devam eden sosyal bir haktır.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Yargıtay ve sulh hukuk mahkemelerinin kararlarında konut koruması katı bir şekilde uygulanmaktadır:

• Grev Süresince Tahliye Davalarının Reddi: İşverenlerin grev devam ederken lojmanın boşaltılması talebiyle açtığı tahliye davaları, mahkemelerce 69. madde uyarınca doğrudan usulden reddedilmektedir.
• Rayiç Kiranın Belirlenmesi: Rayiç kiranın tespitinde o bölgedeki emsal konut kiraları baz alınarak bilirkişi incelemesi yaptırılır.

5. Pratik Uygulama Notları

• Fatura Kesintileri: İşveren lojman faturalarını kendisi ödüyorsa, grev süresince ödediği bu bedelleri fatura suretleriyle birlikte işçiye yazılı olarak bildirerek tahsil edebilir.

6. Eleştirel Değerlendirme

Madde 69, özellikle madencilik, büyük sanayi veya tarım gibi lojman kullanımının yaygın olduğu sektörlerde çalışan işçilerin barınma güvenliğini koruyan son derece başarılı ve insani bir düzenlemedir. İşverenin lojmanları bir tehdit unsuru olarak kullanmasını engellemesi sosyal devlet ilkesine tam olarak uygundur. Bununla birlikte, işçinin grev esnasında zaten ücret alamadığı göz önüne alındığında, işverenin rayiç kirayı peşin veya anında talep etmesi işçiyi zor durumda bırakabilmektedir. Yasa koyucunun, grev süresince biriken lojman kiralarının ve fatura bedellerinin, grev bittikten sonra makul taksitlerle (örneğin maaşından cüzi kesintilerle) ödenmesini zorunlu kılan bir kolaylaştırma hükmü eklemesi, korumanın etkinliğini artıracaktır.

---

Metodolojik Not

This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.

Kullanılan Kaynaklar:

• Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Kadir Arıcı.
• Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 69, 6098 sayılı TBK.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.