1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6356 sayılı Kanun'un 67. maddesi, kanuni bir grev veya lokavt ilan edildiğinde, kapsamdaki işçilerin bireysel "iş sözleşmelerinin" akıbetini, tarafların karşılıklı borçlarının durumunu ve bu sürenin kıdem tazminatı gibi temel işçilik alacaklarına etkisini düzenlemektedir. Bu madde, grev ve lokavtın bireysel iş hukuku alanındaki en temel yasal yansımasıdır.
Yasa koyucu, grev ve lokavt süresince iş sözleşmelerinin feshedilmediğini, sadece "askıda kaldığını" hükme bağlayarak iş güvencesini korumuştur. Askı süresince işçinin iş görme borcu, işverenin de ücret ödeme borcu karşılıklı olarak durur. Madde ayrıca, grev başlamadan önce hak edilmiş birikmiş ücretlerin ödenmesini zorunlu kılarak işçilerin mağduriyetini önlemekte ve askı süresinin kıdem tazminatı hesabından düşüleceğini emredici olarak düzenlemektedir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. İş Sözleşmesinin Askıda Kalması (Fıkra 1)
Grev veya lokavt süresince şu üç grup işçinin sözleşmesi askıda kalır:
- Kanuni greve katılan işçiler,
- Greve katılmayan veya katılmaktan vazgeçtiği halde, grev nedeniyle işyerindeki üretim durduğu için işverence çalıştırılamayan işçiler,
- Kanuni lokavta maruz kalan işçiler.
- Hukuki Sonuç: Sözleşme son bulmaz, askı süresince tarafların temel yükümlülükleri (iş görme-ücret ödeme) dondurulur. Grev bittiğinde sözleşme eski koşullarla aynen canlanır.
2.2. Birikmiş Ücretlerin Ödeme Zorunluluğu (Fıkra 2)
Grev başlamadan önce işçilerin fiilen çalışarak hak ettikleri geçmişe ait ücret ve sosyal yardımları, işveren grev başladı gerekçesiyle geciktiremez:
- Bu birikmiş alacaklar, olağan ödeme gününde aynen ödenmek zorundadır.
- Ödemeyi yapacak muhasebe ve vezne personeli de bu işlemi gerçekleştirmek için çalışmakla yükümlüdür (TİS dışı kalır). Ödeme personeli çalışmazsa, işveren m. 65/5 uyarınca izinle dışarıdan personel alarak ödemeyi yaptırır.
2.3. Askı Süresinin Haklara ve Kıdeme Etkisi (Fıkra 3)
- Ücret Yasağı: Grev ve lokavt süresince çalışılmayan dönem için işveren işçilere kesinlikle ücret ve sosyal yardım ödeyemez.
- Kıdemden Düşme: Grev ve lokavt süresince geçen süreler, işçinin kıdem tazminatı hesabında, yıllık izin kıdemi hesabında veya ihbar öneli hesabında kesinlikle dikkate alınmaz (düşülür).
- Mutlak Emredici Kural: TİS'lere veya bireysel sözleşmelere "Grevde geçen süreler kıdemden sayılır" veya "Grev esnasında ücret ödenir" şeklinde hükümler konulamaz; konulursa mutlak butlanla batıldır. Bu kural, grevin taraflar üzerindeki ekonomik baskı niteliğini korumak amacıyla getirilmiştir.
3. Sistematik İlişkiler
- 4857 sayılı İş Kanunu m. 14: Kıdem tazminatı; askı sürelerinin kıdem hesabından nasıl düşüleceği yönünden uygulanır.
- STİSK m. 64 & m. 65: Grev uygulaması ve çalışacak işçiler; birikmiş ücretleri ödeyecek personelin belirlenmesinde entegre çalışır.
- STİSK m. 68: Başka işe girme yasağı; sözleşmesi askıda olan işçinin sadakat borcunun devamı niteliğindedir.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında askı süresi ve kıdem hesabı konuları net kurallara bağlanmıştır:
- Kıdem Süresinin Hesabı: İşçinin toplam kıdem süresi hesaplanırken, işyerindeki işe giriş ve çıkış tarihleri arasındaki süreden, fiilen grevde geçen gün sayısı tam gün olarak düşülür. Örneğin, 5 yıl çalışması olan ve bu sürede 3 ay greve katılan işçinin kıdem tazminatına esas süresi 4 yıl 9 ay olarak hesaplanır.
- Birikmiş Ücret Ödemesi: İşverenin grev öncesi ücretleri ödememesi durumunda işçilerin yasal takip yapma ve faiz isteme hakları saklıdır.
5. Pratik Uygulama Notları
- Yıllık İzin Hakkı: Askıda geçen süreler yıllık ücretli izne hak kazanmak için aranan 1 yıllık çalışma süresinden de düşülür; işçinin izne hak kazanma tarihi askı süresi kadar ileriye ötelenir.
6. Eleştirel Değerlendirme
Madde 67, grev ve lokavtın bireysel iş ilişkileri üzerindeki dondurucu etkisini net ve emredici kurallarla düzenleyerek belirsizlikleri gidermektedir. Özellikle grev öncesi birikmiş ücretlerin ödenmesi güvencesi yerindedir. Ancak, grevde geçen sürelerin kıdem tazminatı hesabında hiçbir şekilde dikkate alınamayacağına ve TİS ile dahi aksinin kararlaştırılamayacağına dair mutlak yasak, sözleşme serbestisi ve işçi lehine yorum ilkeleriyle çelişmektedir. Tarafların kendi rızalarıyla TİS'e "grevde geçen süreler kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır" şeklinde bir madde koyabilmelerine imkan tanınması, toplu sözleşme özerkliği ve sendikal özgürlükler açısından daha demokratik bir yaklaşım olacaktır.
Metodolojik Not
This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Kadir Arıcı.
- Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 67, 1475 sayılı Kanun m. 14, 4857 sayılı İş Kanunu.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6356 sayılı Kanun'un 67. maddesi, kanuni bir grev veya lokavt ilan edildiğinde, kapsamdaki işçilerin bireysel "iş sözleşmelerinin" akıbetini, tarafların karşılıklı borçlarının durumunu ve bu sürenin kıdem tazminatı gibi temel işçilik alacaklarına etkisini düzenlemektedir. Bu madde, grev ve lokavtın bireysel iş hukuku alanındaki en temel yasal yansımasıdır.
Yasa koyucu, grev ve lokavt süresince iş sözleşmelerinin feshedilmediğini, sadece "askıda kaldığını" hükme bağlayarak iş güvencesini korumuştur. Askı süresince işçinin iş görme borcu, işverenin de ücret ödeme borcu karşılıklı olarak durur. Madde ayrıca, grev başlamadan önce hak edilmiş birikmiş ücretlerin ödenmesini zorunlu kılarak işçilerin mağduriyetini önlemekte ve askı süresinin kıdem tazminatı hesabından düşüleceğini emredici olarak düzenlemektedir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. İş Sözleşmesinin Askıda Kalması (Fıkra 1)
Grev veya lokavt süresince şu üç grup işçinin sözleşmesi askıda kalır:
2.2. Birikmiş Ücretlerin Ödeme Zorunluluğu (Fıkra 2)
Grev başlamadan önce işçilerin fiilen çalışarak hak ettikleri geçmişe ait ücret ve sosyal yardımları, işveren grev başladı gerekçesiyle geciktiremez:
2.3. Askı Süresinin Haklara ve Kıdeme Etkisi (Fıkra 3)
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında askı süresi ve kıdem hesabı konuları net kurallara bağlanmıştır:
5. Pratik Uygulama Notları
6. Eleştirel Değerlendirme
Madde 67, grev ve lokavtın bireysel iş ilişkileri üzerindeki dondurucu etkisini net ve emredici kurallarla düzenleyerek belirsizlikleri gidermektedir. Özellikle grev öncesi birikmiş ücretlerin ödenmesi güvencesi yerindedir. Ancak, grevde geçen sürelerin kıdem tazminatı hesabında hiçbir şekilde dikkate alınamayacağına ve TİS ile dahi aksinin kararlaştırılamayacağına dair mutlak yasak, sözleşme serbestisi ve işçi lehine yorum ilkeleriyle çelişmektedir. Tarafların kendi rızalarıyla TİS'e "grevde geçen süreler kıdem tazminatı hesabında dikkate alınır" şeklinde bir madde koyabilmelerine imkan tanınması, toplu sözleşme özerkliği ve sendikal özgürlükler açısından daha demokratik bir yaklaşım olacaktır.
Metodolojik Not
This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.