← Önceki Madde [64]
[66] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Kanuni grev ve lokavta katılamayacak işçiler

MADDE 65 – (1) Hiçbir surette üretim veya satışa yönelik olmamak kaydıyla niteliği bakımından sürekli olmasında teknik zorunluluk bulunan işlerde faaliyetin devamlılığını veya işyeri güvenliğini, makine ve demirbaş eşyalarının, gereçlerinin, hammadde, yarı mamul ve mamul maddelerin bozulmamasını ya da hayvan ve bitkilerin korunmasını sağlayacak sayıda işçi, kanuni grev ve lokavt sırasında çalışmak, işveren de bunları çalıştırmak zorundadır. (2) Grev ve lokavt dışında kalacak işçilerin niteliği, sayısı ve yedekleri, işveren veya işveren vekili tarafından toplu görüşmenin başlamasından itibaren altı iş günü içinde işyerinde yazı ile ilan edilir ve bu ilanın bir örneği taraf işçi sendikasına tebliğ edilir. Bu tebliğden itibaren altı iş günü içinde işçi sendikası mahkemeye itirazda bulunmazsa ilan hükümleri kesinleşir. İtiraz hâlinde mahkeme altı iş günü içinde kesin olarak karar verir. (3) Grev ve lokavta katılamayacak işçiler her ne sebeple olursa olsun kanuni süre içinde tespit edilmemiş ise işveren veya işçi sendikası çalışacak işçi sayısının tespitini süre geçtikten sonra da görevli makamdan isteyebilir. Görevli makam bu tespiti en kısa zamanda yaparak taraflara tebliğ eder. Gerekli hâllerde görevli makam resen tespitte bulunabilir. Görevli makamın tespitine karşı, taraflardan her biri mahkemeye altı iş günü içinde itiraz edebilir. Mahkeme altı iş günü içinde kesin olarak karar verir. (4) Grev ve lokavtın uygulanacağı dönemde hangi işçilerin işyerinde çalışmaya devam ecekleri görevli makamca grev ve lokavt kararının bildirilmesinden itibaren üç iş günü içinde resen tespit edilerek ilgili işverene ve işçilere yazı ile bildirilir. O işyerinde çalışan ve toplu görüşmede taraf olan işçi sendikası ve şubesinin yöneticileri bu hükme tabi tutulamaz. (5) İşveren, grev ve lokavta katılamayacak işçilerden herhangi bir nedenle çalışmayanların yerine görevli makamın yazılı izni ile yeni işçi alabilir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6356 sayılı Kanun'un 65. maddesi, kanuni bir grev veya lokavt esnasında, işyerinin fiziksel bütünlüğünü, güvenliğini, makine parkını, canlı varlıklarını (hayvan/bitki) ve hammaddelerin bozulmasını önlemek amacıyla "grev ve lokavta katılamayacak (çalışmak zorunda olan) işçileri" ve bu işçilerin tespit edilme usullerini düzenlemektedir. Bu madde, mülkiyet hakkı ile grev hakkı arasındaki dengeyi kuran en hayati emredici hükümlerden biridir.

Yasa koyucu, grevin işverene ekonomik zarar verme amacını kabul etmekle birlikte, bu zararın işyerinin tamamen yok olmasına (örneğin fırınların donması, kimyasal tankların patlaması, hayvanların açlıktan ölmesi vb.) yol açacak derecede orantısız olmasını engellemek istemiştir. Bu doğrultuda, "hiçbir surette üretim veya satışa yönelik olmamak kaydıyla" asgari teknik personelin çalıştırılmasını zorunlu kılmış ve bu personelin belirlenmesini idari ve yargısal itiraz süreçleriyle şekillendirmiştir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Grev Dışı Kalacak İşlerin Niteliği (Fıkra 1)

Çalışmak zorunda olan işçilerin yapacağı işler kesin olarak sınırlandırılmıştır:

  • Sadece işyeri güvenliğini, makinelerin/demirbaşların korunmasını, hammaddelerin bozulmamasını veya canlı varlıkların (bitki/hayvan) korunmasını sağlayacak teknik işlerdir.
  • Kesin Yasak: Bu işçiler kesinlikle doğrudan üretime veya satışa yönelik faaliyetlerde çalıştırılamazlar. Örneğin, çimento fabrikasında fırınların donmaması için asgari ısıyı korumakla görevli işçiler çalıştırılabilir ancak çimento üretilip satılamaz.
2.2. Tespit ve İtiraz Usulü (Fıkra 2, 3)
  • İşverenin İlanı: İşveren, toplu görüşmelerin başlamasından itibaren altı iş günü içinde çalışacak işçi listesini ilan eder ve sendikaya tebliğ eder.
  • 6 İş Günlük İtiraz Süresi: Sendika bu listeye 6 iş günü içinde İş Mahkemesinde itiraz edebilir. İtiraz halinde mahkeme altı iş günü içinde kesin olarak karar verir.
  • Süre Geçtikten Sonra Tespit (Fıkra 3): Süresi içinde tespit yapılmamışsa, taraflar görevli makamdan (Bakanlıktan) tespit isteyebilir; makam resen de tespit yapabilir. Bu tespite karşı da 6 iş günü içinde mahkemeye itiraz edilebilir; mahkeme 6 iş günü içinde kesin karar verir.
2.3. Çalışacak Kişilerin Bireysel Belirlenmesi ve Sendika Yöneticilerinin Korunması (Fıkra 4, 5)
  • Görevli Makamın Belirlemesi: Hangi somut işçilerin çalışacağı, grev kararının bildirilmesinden itibaren üç iş günü içinde görevli makamca resen belirlenerek tebliğ edilir.
  • Sendika Yöneticisi İstisnası: Taraf sendika ve şubesinin yöneticileri, bu çalışmak zorunda olan işçiler listesine kesinlikle dahil edilemez. Bu, sendikal örgütlenmeyi ve liderliği korumaya yönelik çok önemli bir güvencedir.
  • Çalışmayanların Yerine İşçi Alma (Fıkra 5): Bu kapsamdaki işçilerden biri işe gelmezse (hastalık vb.), işveren görevli makamın yazılı izniyle onun yerine dışarıdan geçici yeni işçi alabilir.

3. Sistematik İlişkiler

  • Anayasa m. 35 & m. 54: Mülkiyet hakkı ve grev hakkı; 65. madde bu iki anayasal hakkın pratik sınır çizgisidir.
  • STİSK m. 68: Grev esnasında işçi alma ve başka işe girme yasağı; 65. maddenin 5. fıkrası bu yasağın tek istisnasıdır.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Yargıtay kararlarında çalışacak işçilerin sınırları son derece sıkı denetlenmektedir:

  • Teknik Zorunluluk Kriteri: İşverenin sırf üretimi gizlice sürdürmek amacıyla yüksek sayıda işçiyi bu kapsama dahil etme girişimleri, mahkemelerce atanan uzman bilirkişilerin yapacağı fiili keşiflerle engellenmekte ve sayı asgari teknik seviyeye indirilmektedir.
  • Mahkeme Kararlarının Kesinliği: İş mahkemelerinin 65. madde kapsamında verdiği kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf veya temyiz yoluna başvurulamaz.

5. Pratik Uygulama Notları

  • Keşif ve Bilirkişi İncelemesi: İtiraz davalarında mahkemeler hemen ertesi gün işyerinde makine mühendisleri ve iş hukuku uzmanlarıyla fiili keşif yaparak, fabrikanın durması halinde hangi aksamların zarar göreceğini tek tek tespit eder.

6. Eleştirel Değerlendirme

Madde 65, hem işverenin yatırımlarını ve milli servet niteliğindeki makineleri koruması hem de grev hakkının özünü zedelememesi açısından son derece dengeli ve başarılı bir tasarıma sahiptir. Özellikle sendika yöneticilerinin çalıştırılamayacağına dair güvence takdire şayandır. Ancak, asgari işçi sayısının belirlenmesi süreçlerinde yargı üzerindeki iş yükü nedeniyle yasal 6 günlük kesin karar verme süresine her zaman uyulamamaktadır. Bu süreçlerin hızlandırılması için, uyuşmazlık çıkmadan önce iş kolları bazında "asgari teknik koruma standartlarının" Bakanlıkça önceden kılavuz ilkelerle belirlenmesi, yargının üzerindeki yükü hafifletecek ve pratik güvenliği artıracaktır.

Metodolojik Not

This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.

Kullanılan Kaynaklar:

  • Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Kadir Arıcı.
  • Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 65, m. 68.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.

← Önceki Madde [64]
[66] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.