Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Madde 63

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6356 sayılı Kanun'un 63. maddesi, kanuni bir grev veya lokavtın ulusal çıkarlar, kamu sağlığı ve milli güvenlik gerekçeleriyle idari bir otorite (Cumhurbaşkanı) tarafından geçici olarak durdurulmasını sağlayan "grev ertelemesi" müessesesini ve sonrasındaki zorunlu tahkim sürecini düzenlemektedir. Grev ertelemesi, pratikte grev hakkının tamamen sonlandırılması sonucunu doğuran en etkili kamusal müdahale aracıdır.

Grev ertelemesi kararı alındığı an, grev fiilen durdurulur ve 60 günlük bir uzlaşma dönemi başlar. Yasa koyucu bu süreci Cumhurbaşkanı’nın takdirine bırakmış, ancak bu takdir yetkisinin yasal sınırlarını "milli güvenlik" ve "genel sağlık" kriterleriyle sınırlandırmıştır. Nitekim Anayasa Mahkemesi (AYM), bu gerekçelerin dışındaki ticari veya finansal gerekçeleri (bankacılık ve toplu taşımadaki erteleme sebeplerini) anayasaya aykırı bularak iptal etmiştir. Erteleme süresinin anlaşmazlıkla bitmesi durumunda ise uyuşmazlığın doğrudan Yüksek Hakem Kurulu’nca (YHK) kesin olarak çözüleceği hükme bağlanmıştır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Erteleme Yetkisi ve Kriterleri (Fıkra 1)

• Cumhurbaşkanı Kararı: Karar verilmiş veya fiilen başlamış olan bir kanuni grev veya lokavt, Cumhurbaşkanı kararıyla altmış gün süre ile ertelenebilir.
• Yasal Gerekçeler: Erteleme kararı ancak uyuşmazlığın "genel sağlığı veya millî güvenliği bozucu nitelikte" olması halinde verilebilir.
• AYM İptal Kararı (14/11/2019): AYM, KHK ile maddeye eklenen "... büyükşehir belediyelerinin şehir içi toplu taşıma hizmetlerini, bankacılık hizmetlerinde ekonomik veya finansal istikrarı..." bozucu nitelikteki grevlerin de ertelenebileceğine dair ibareyi anayasaya aykırı bularak iptal etmiştir. Bu iptal neticesinde, ekonomik istikrar gerekçesiyle grev ertelemesi yapılması hukuken imkansız hale gelmiştir.

2.2. Erteleme Sürecindeki Müzakereler (Fıkra 2)

• Erteleme süresi boyunca (60 gün), Bakanlıkça görevlendirilen özel arabulucu tarafları uzlaştırmak için her türlü çabayı gösterir.
• Taraflar bu süreçte anlaşarak uyuşmazlığı serbestçe özel hakeme de götürebilirler.

2.3. Ertelemenin Zorunlu Tahkimle Bitmesi (Fıkra 3)

• Zorunlu YHK Başvurusu: 60 günlük erteleme süresinin sonunda taraflar hala anlaşamamışlarsa, erteleme süresinin bittiği tarihten itibaren altı iş günü içinde taraflardan birinin başvurusu üzerine uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulu’nca kesin olarak çözülür.
• Yaptırım: 6 iş günü içinde YHK'ya başvurulmazsa, işçi sendikasının yetkisi düşer. Bu kural nedeniyle, ertelemeye maruz kalan bir grev, fiilen hiçbir zaman tekrar başlayamaz; mutlaka YHK kararıyla (TİS ile) sonuçlanır. Dolayısıyla "erteleme" terimi pratikte "grevin yasaklanması ve zorunlu tahkime tabi tutulması" anlamına gelir.

3. Sistematik İlişkiler

• Anayasa m. 54: Grev hakkı ve sınırlandırılması; Cumhurbaşkanı’nın erteleme kararları anayasal ölçülülük ve meşruiyet sınırlarına tabi olup idari yargı denetimine açıktır.
• STİSK m. 51 & m. 54: Yüksek Hakem Kurulu’na başvuru ve kurulun yapısı; erteleme sonundaki zorunlu tahkimin mercii YHK'dır.
• AİHM m. 11 & Danıştay Kanunu.

4. Uygulama: Yargıtay ve Danıştay İçtihadı

Cumhurbaşkanı’nın grev erteleme kararları, yürütmenin bir idari işlemi niteliğinde olduğundan bunlara karşı doğrudan Danıştay nezdinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilmektedir:

• Danıştay’ın Sıkı Denetimi: Geçmişte hükümetler tarafından cam, metal veya ilaç sektörlerinde milli güvenlik gerekçesiyle verilen pek çok erteleme kararı, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi nezdinde "milli güvenliğin somut ve yakın bir tehlike altında olmadığı, hakkın özünün zedelendiği" gerekçeleriyle iptal edilmiştir. Yüksek mahkemeler milli güvenlik kavramının soyut ve geniş yorumlanmasını engellemektedir.

5. Pratik Uygulama Notları

• Ertelemenin Fiili Etkisi: Cumhurbaşkanı kararı Resmi Gazete’de yayımlandığı gün grev durdurulmak zorundadır; aksi takdirde grev kanun dışı grev haline gelir.

6. Eleştirel Değerlendirme

Madde 63'te yer alan "erteleme" müessesesi, uyuşmazlığın eninde sonunda YHK tahkimine gitmesini zorunlu kıldığı için aslında teknik olarak bir "erteleme" değil, "grev yasağı ve zorunlu tahkime sevk" işlemidir. Zira 60 günlük sürenin sonunda işçilerin tekrar greve çıkma hakkı yasal olarak tamamen ellerinden alınmaktadır. Bu durum, ILO standartları ve örgütlenme hakkı bakımından ciddi bir hak ihlali olarak eleştirilmektedir. Demokratik bir reform çerçevesinde, erteleme süresinin sonunda tarafların uzlaşamaması halinde grevin kaldığı yerden devam edebilmesine imkan tanınması veya YHK tahkiminin ancak tarafların ortak rızasıyla devreye girmesinin sağlanması, sendikal hakların uluslararası standartlara ulaştırılması adına elzemdir.

---

Metodolojik Not

This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.

Kullanılan Kaynaklar:

• Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Kadir Arıcı.
• Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 63, m. 51, AYM İptal Kararı (E.2018/90, K.2019/85).

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.