1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6356 sayılı Kanun'un 59. maddesi, toplu iş hukukunda grevin işveren tarafındaki karşılığı ve simetriği olan "lokavt" kurumunu tanımlamakta, "kanuni lokavt" ile "kanun dışı lokavt" sınırlarını çizmektedir. Lokavt, işçilerin grev kararına veya toplu uyuşmazlığa karşı işverenin sahip olduğu, işçileri topluca işten uzaklaştırarak ücret ödeme yükümlülüğünden kurtulmasını sağlayan ekonomik bir mücadele ve savunma aracıdır.
Ancak, Türk endüstri ilişkileri sisteminde grev ile lokavt arasında tam bir anayasal eşitlik yoktur. Grev, anayasal bir "hak" olarak düzenlenmişken (Anayasa m. 54); lokavt sadece yasal şartları sınırlandırılmış bir "mücadele aracı" olarak tasarlanmıştır. Yasa koyucu, işverenin keyfi olarak lokavt ilan etmesini engellemiş; lokavtı ancak ve ancak "işçi sendikasının grev kararı alması" şartına bağlayarak, "saldırı lokavtını" yasaklamış ve sadece "savunma lokavtına" izin vermiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Lokavtın Genel Tanımı ve Unsurları (Fıkra 1)
Bir eylemin hukuken "lokavt" sayılabilmesi için şu unsurların birlikte bulunması gerekir:
- İşveren Tasarrufu: Eylemin doğrudan işveren veya işveren vekili tarafından (kendi kararıyla veya üyesi olduğu işveren sendikasının kararıyla) yapılması gerekir.
- Toplu İşten Uzaklaştırma: İşçilerin işyerine girmesinin ve çalışmasının engellenmesi, işyerinden uzaklaştırılması gerekir.
- Faaliyetin Tamamen Durması: Uzaklaştırmanın, işyerinde faaliyetin tamamen durmasına yol açacak tarzda olması şarttır. Kısmi uzaklaştırmalar lokavt tanımına girmez.
- Amaç: İşçiler üzerinde ekonomik baskı kurarak TİS şartlarında anlaşmaya zorlamak.
2.2. Kanuni Lokavt (Savunma Lokavtı) (Fıkra 2)
Türkiye'de işverenin serbestçe lokavt kararı alması mümkün değildir. Lokavtın kanuni sayılabilmesi için:
- TİS yapılması sırasında resmi uyuşmazlık çıkmış olmalıdır.
- Ön Şart (Grev Kararı): İşçi sendikası tarafından resmi olarak grev kararı alınmış olmalıdır. İşçi sendikası grev kararı almadan işveren lokavt kararı alamaz. Bu nedenle Türk hukukundaki lokavt sadece bir "savunma lokavtı" niteliğindedir.
- Kanunun öngördüğü bildirim ve ilan sürelerine (m. 60) harfiyen uyulmalıdır.
2.3. Kanun Dışı Lokavt (Fıkra 3)
Yasal prosedürlere uyulmadan veya işçi sendikası grev kararı almadan yapılan tüm lokavtlar kanun dışıdır. Kanun dışı lokavt durumunda işveren, işçilerin çalışamadığı dönemlere ait ücretlerini ve sosyal haklarını hiçbir iş üretilmemiş olsa dahi faiziyle birlikte ödemekle yükümlüdür ve cezai yaptırımlara maruz kalır.
3. Sistematik İlişkiler
- Anayasa m. 54: Grev ve lokavt; Anayasa'da lokavtın sınırları kanuna bırakılmıştır.
- STİSK m. 60: Kanuni grev ve lokavt kararının alınması; lokavt kararının alınma ve ilan sürelerini (grev kararının tebliğinden itibaren 60 gün) belirler.
- STİSK m. 71: Kanun dışı lokavtın sonuçları; işverenin mali ve idari sorumluluklarını düzenler.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay kararlarında lokavtın savunma niteliği katı bir şekilde korunmaktadır:
- Grev Kararı Olmaksızın Lokavt Yasağı: İşverenin, sendikal baskı oluşturmak veya işçilerin sendika üyeliğini engellemek amacıyla fabrikayı kapatması (kapatma/kilit vurma) bir lokavt değil, "iş sözleşmesinin haksız feshi veya askıya alınması" sayılır ve işçilere boşta geçen süre ücretlerini talep etme hakkı verir.
- İşçi Sendikasının Grevi Ertelendiğinde Lokavtın Akıbeti: Grev kararı ertelendiğinde veya iptal edildiğinde, buna bağlı olarak alınan lokavt kararı da kendiliğinden hükümsüz kalır.
5. Pratik Uygulama Notları
- Ücret Ödeme Yükümlülüğünün Askıya Alınması: Kanuni lokavt süresince, lokavt kapsamındaki işçilerin iş sözleşmeleri askıda kalır; işveren ücret ödemez, işçiler de çalışmaz.
6. Eleştirel Değerlendirme
Lokavt kurumu, toplu iş uyuşmazlıklarında silahların eşitliği ilkesi gereği işverene tanınmış bir hak olarak görünse de, yasal sınırlarının sadece "greve karşı savunma" ile sınırlandırılmış olması isabetlidir. Zira işverenin ekonomik gücü karşısında işçilerin tek silahı grevdir; eğer işverene serbestçe (grev kararı olmaksızın) lokavt ilan etme yetkisi verilseydi (saldırı lokavtı), sendikal örgütlenme ve TİS hakkı tamamen işlevsiz kalabilirdi. Mevcut koruyucu denge, zayıf konumda olan işçi sınıfını korumak adına endüstri ilişkileri sistemimizin en demokratik ve dengeli unsurlarından biridir.
Metodolojik Not
This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Kadir Arıcı.
- Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 59, m. 60, m. 71.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6356 sayılı Kanun'un 59. maddesi, toplu iş hukukunda grevin işveren tarafındaki karşılığı ve simetriği olan "lokavt" kurumunu tanımlamakta, "kanuni lokavt" ile "kanun dışı lokavt" sınırlarını çizmektedir. Lokavt, işçilerin grev kararına veya toplu uyuşmazlığa karşı işverenin sahip olduğu, işçileri topluca işten uzaklaştırarak ücret ödeme yükümlülüğünden kurtulmasını sağlayan ekonomik bir mücadele ve savunma aracıdır.
Ancak, Türk endüstri ilişkileri sisteminde grev ile lokavt arasında tam bir anayasal eşitlik yoktur. Grev, anayasal bir "hak" olarak düzenlenmişken (Anayasa m. 54); lokavt sadece yasal şartları sınırlandırılmış bir "mücadele aracı" olarak tasarlanmıştır. Yasa koyucu, işverenin keyfi olarak lokavt ilan etmesini engellemiş; lokavtı ancak ve ancak "işçi sendikasının grev kararı alması" şartına bağlayarak, "saldırı lokavtını" yasaklamış ve sadece "savunma lokavtına" izin vermiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Lokavtın Genel Tanımı ve Unsurları (Fıkra 1)
Bir eylemin hukuken "lokavt" sayılabilmesi için şu unsurların birlikte bulunması gerekir:
2.2. Kanuni Lokavt (Savunma Lokavtı) (Fıkra 2)
Türkiye'de işverenin serbestçe lokavt kararı alması mümkün değildir. Lokavtın kanuni sayılabilmesi için:
2.3. Kanun Dışı Lokavt (Fıkra 3)
Yasal prosedürlere uyulmadan veya işçi sendikası grev kararı almadan yapılan tüm lokavtlar kanun dışıdır. Kanun dışı lokavt durumunda işveren, işçilerin çalışamadığı dönemlere ait ücretlerini ve sosyal haklarını hiçbir iş üretilmemiş olsa dahi faiziyle birlikte ödemekle yükümlüdür ve cezai yaptırımlara maruz kalır.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay kararlarında lokavtın savunma niteliği katı bir şekilde korunmaktadır:
5. Pratik Uygulama Notları
6. Eleştirel Değerlendirme
Lokavt kurumu, toplu iş uyuşmazlıklarında silahların eşitliği ilkesi gereği işverene tanınmış bir hak olarak görünse de, yasal sınırlarının sadece "greve karşı savunma" ile sınırlandırılmış olması isabetlidir. Zira işverenin ekonomik gücü karşısında işçilerin tek silahı grevdir; eğer işverene serbestçe (grev kararı olmaksızın) lokavt ilan etme yetkisi verilseydi (saldırı lokavtı), sendikal örgütlenme ve TİS hakkı tamamen işlevsiz kalabilirdi. Mevcut koruyucu denge, zayıf konumda olan işçi sınıfını korumak adına endüstri ilişkileri sistemimizin en demokratik ve dengeli unsurlarından biridir.
Metodolojik Not
This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.