Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Madde 50

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6356 sayılı Kanun'un 50. maddesi, toplu iş uyuşmazlıklarının barışçıl ve dostane yollarla çözülebilmesi amacıyla öngörülen en önemli kurumlardan biri olan "zorunlu resmi arabuluculuk" müessesesini, arabulucunun atanma usulünü, çalışma sürelerini ve görev süresinin sonunda yapacağı işlemleri düzenlemektedir. Bu madde, TİS sürecinde tarafların anlaşamadığı durumlarda grev veya zorunlu tahkim öncesinde devreye giren son uzlaşma köprüsüdür.

Sistemimizdeki arabuluculuk, genel hukuk uyuşmazlıklarındaki ihtiyari veya dava şartı olan arabuluculuktan farklı olarak, toplu iş hukukuna özgü "kamusal ve zorunlu" bir yapıya sahiptir. Arabulucu, tarafları masada tutmak, teknik destek sağlamak ve çözüm önerileri geliştirmekle yükümlüdür. Yasa koyucu bu süreci de son derece sıkı süre sınırlarına bağlayarak müzakerelerin makul sürede bitmesini hedeflemiştir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Arabulucunun Görevlendirilmesi (Fıkra 1)

• Atama Usulü: Uyuşmazlık bildirimini alan görevli makam altı iş günü içinde resmi listeden bir arabulucu görevlendirir.
• İrade Serbestisi: Taraflar resmi listede yer alan bir arabulucunun ismi üzerinde ortaklaşa anlaşırlarsa, görevli makam o kişiyi atamak zorundadır. Anlaşma olmazsa, makam resen (kendiliğinden) atama yapar.

2.2. Görev Süresi ve Uzatılması (Fıkra 3)

• 15 Günlük Süre: Arabulucunun görev süresi, kendisine atama kararının tebliğ edildiği tarihten itibaren on beş gündür.
• Süre Uzatımı: Tarafların ortaklaşa anlaşması kaydıyla bu süre en fazla altı iş günü daha uzatılabilir. Uzatım kararı görevli makama yazılı olarak bildirilmelidir.

2.3. Arabuluculuk Sürecinin Sonuçları (Fıkra 4, 5)

• Anlaşma Durumu: Arabulucu tarafları uzlaştırırsa, TİS imzalanır ve 48. maddedeki tevdi ve ilan süreçleri işletilir.
• Anlaşamama Durumu (Tutanak Düzenlenmesi): 15 (veya uzatılmışsa 21) günlük sürenin sonunda anlaşma sağlanamamışsa, arabulucu üç iş günü içinde uyuşmazlığı belirleyen resmi bir "anlaşmazlık tutanağı" düzenler. Bu tutanağa kendi çözüm önerilerini de ekleyerek görevli makama sunar.
• Tebliğ: Görevli makam, arabulucunun sunduğu anlaşmazlık tutanağını en geç üç iş günü içinde taraflara resmi olarak tebliğ eder. Bu tebliğ tarihi, grev kararı alma veya YHK'ya başvurma sürelerinin başlangıcı olması açısından hayati önem taşır.

2.4. Bilgi Verme Yükümlülüğü ve Ücret (Fıkra 6, 7)

Taraflar, arabulucunun talep ettiği her türlü bilgi, mali tablo, ücret bordrosu ve belgeyi vermekle yükümlüdür. Arabulucunun ücreti uyuşmazlığın büyüklüğüne göre yönetmelik sınırlarında idarece belirlenir.

3. Sistematik İlişkiler

• STİSK m. 49: Uyuşmazlığın tespiti; arabuluculuk sürecinin ön koşuludur.
• STİSK m. 51 & m. 60: Yüksek Hakem Kurulu ve Grev kararı; arabuluculuk anlaşmazlık tutanağının taraflara tebliğ edilmesinden sonra gidilebilecek iki yoldur.
• Arabuluculuk Yönetmeliği.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Yargıtay kararlarında arabuluculuk sürecindeki şekil ve süre noksanlıklarının sonuçları incelenmektedir:

• Tebliğ Tarihinin Önemi: Arabulucu tutanağının görevli makamca taraflara resmen tebliğ edildiği gün, grev kararı alma (m. 60 uyarınca 60 günlük süre) süresini başlatır. Sözlü bildirimler veya gayriresmi öğrenmeler süreyi başlatmaz; tebligat tarihi mutlaktır.
• Arabulucu Atanmadan TİS Sürecinin İlerlemesi: Zorunlu arabuluculuk aşaması işletilmeden doğrudan grev kararı alınması veya YHK'ya başvurulması yasal olarak mümkün değildir, bu aşamanın atlanması işlemleri geçersiz kılar.

5. Pratik Uygulama Notları

• Resmi Liste: Resmi arabulucular genellikle iş hukuku alanında uzmanlaşmış akademisyenler (profesör ve doçentler), emekli iş müfettişleri veya kıdemli hukukçulardan oluşur.
• Müzakere Toplantıları: Arabulucu, tarafları tarafsız bir alanda (genellikle üniversite odaları veya kamu binalarında) bir araya getirerek uzlaşma zeminleri arar.

6. Eleştirel Değerlendirme

Toplu iş hukukunda zorunlu arabuluculuk, taraflar üzerindeki psikolojik baskıyı azaltan ve teknik olarak uzlaşmayı kolaylaştıran son derece faydalı bir kurumdur. Nitekim pek çok uyuşmazlık grev aşamasına gelmeden arabulucunun yapıcı önerileriyle çözülmektedir. Bununla birlikte, arabulucunun görev süresinin 15 gün gibi son derece kısa tutulması, özellikle binlerce işçiyi ve onlarca işyerini kapsayan büyük işletme veya grup sözleşmelerinde yetersiz kalmaktadır. Uzatım süresinin de sadece 6 iş günüyle sınırlandırılması esnekliği zedelemektedir. Tarafların ortak talebi halinde arabuluculuk süresinin daha uzun (örneğin 30 güne kadar) uzatılabilmesine imkan tanınması, barışçıl çözümlerin oranını artıracaktır.

---

Metodolojik Not

This analysis was prepared by Av. Fethi Güzel under academic integrity principles.

Kullanılan Kaynaklar:

• Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Kadir Arıcı.
• Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 50, m. 49, m. 60, Resmi Arabuluculuk Yönetmeliği.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.