← Önceki Madde [42]
[44] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Yetki itirazı

MADDE 43 –(1) Kendilerine 42 nci madde uyarınca gönderilen tespit yazısını alan işçi veya işveren sendikaları veya sendika üyesi olmayan işveren; taraflardan birinin veya her ikisinin yetki şartlarına sahip olmadığı veya kendisinin bu şartları taşıdığı yolundaki itirazını, nedenlerini de göstererek yazının kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren altı iş günü içinde mahkemeye yapabilir. 7 10/9/2014 tarihli ve 6552 sayılı Kanunun 20 nci maddesiyle, bu maddenin ikinci fıkrasında yer alan “yüzde üçünden” ibaresi “yüzde birinden”, dördüncü fıkrasında yer alan “yüzde üçünü” ibaresi “yüzde birini” olarak değiştirilmiştir. (2) İtiraz dilekçesi görevli makama kayıt ettirildikten sonra mahkemeye verilir. Kurulu bulunduğu işkolunda çalışan işçilerin yüzde birinden daha az üyesi bulunan işçi sendikası, yetki itirazında bulunamaz. (3) İtiraz dilekçesinde veya ekinde somut delillerin yer almaması hâlinde itiraz incelenmeksizin reddedilir. İşçi ve üye sayılarının tespitinde maddi hata ve süreye ilişkin itirazları mahkeme altı iş günü içinde duruşma yapmaksızın kesin olarak karara bağlar. (Değişik cümle: 12/10/2017-7036/34 md.) Bunların dışındaki itirazlar için mahkeme, duruşma yaparak karar verir ve bu karar hakkında istinaf yoluna başvurulması hâlinde bölge adliye mahkemesi bir ay içinde kararını verir. (Ek cümle: 12/10/2017-7036/34 md.) Bu karara karşı temyiz yoluna başvurulması hâlinde Yargıtay bir ay içinde kesin olarak karar verir. (4) 42 nci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca kendisine yetki şartlarına sahip olmadığı bildirilen işçi sendikası, altı iş günü içinde yetkili olup olmadığının tespiti için dava açabilir. Mahkeme açılan davayı o işkolunda çalışan işçilerin en az yüzde birini üye kaydeden işçi sendikaları ile işveren sendikası veya sendika üyesi olmayan işverene de bildirir. Mahkeme davayı iki ay içinde sonuçlandırır. (5) İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6356 sayılı Kanun'un 43. maddesi, toplu iş hukukundaki en önemli tıkanıklık noktalarından biri olan "yetki itirazı" davalarını, bu davaların açılma sürelerini, yargılama usullerini ve en önemlisi "erteleyici (durdurucu) etkisini" düzenlemektedir. Yetki itirazı, idarenin (Bakanlığın) yaptığı tespitin hukuka uygunluğunun yargı yoluyla denetlenmesidir.

Yasa koyucu, yetki tespit sürecinde haksızlığı önlemek amacıyla ilgili sendika ve işverenlere dava açma hakkı tanımıştır. Ancak bu hakkın, TİS sürecini kasten uzatmak ve sendikasızlaştırma stratejisi gütmek amacıyla kötüye kullanılmasını engellemek için son derece kısa (6 iş günü) ve hak düşürücü süreler belirlemiş; dilekçede "somut delil gösterilmesi" şartını aramış ve yargılamayı katı süre sınırlarıyla hızlandırmıştır. Buna rağmen, itirazın kesinleşmeye kadar yetki işlemlerini durdurması (Fıkra 5), Türkiye'de TİS süreçlerinin önündeki en büyük pratik engel olmaya devam etmektedir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Yetki İtirazı Süresi ve Aktif Dava Ehliyeti (Fıkra 1, 2)
  • Altı İş Günlük Hak Düşürücü Süre: Bakanlığın olumlu yetki tespiti yazısının tebliğ edildiği tarihten itibaren 6 iş günü içinde dava açılmalıdır. Bu süre hak düşürücü nitelikte olup, süresi geçtikten sonra yapılan itirazlar mahkemece resen reddedilir.
  • Aktif Dava Ehliyeti: Davayı yetki tespiti yapılan işveren, işveren sendikası, rakip işçi sendikaları açabilir. Ancak, kuruluş bulunduğu işkolunda barajı aşamayan (yüzde birden daha az üyesi olan) işçi sendikalarının yetki itirazında bulunma yetkisi yasal olarak engellenmiştir.
  • İdari Makama Kayıt Zorunluluğu (Fıkra 2): İtiraz dilekçesinin mahkemeye verilmeden önce yetki tespitini yapan görevli makama (Bakanlık veya bölge müdürlüğü) kayıt ettirilmesi şartı, idarenin davadan haberdar olması için getirilmiş teknik bir kuraldır.
2.2. Somut Delil Şartı ve Hızlandırılmış Yargılama Usulü (Fıkra 3)
  • Usulden Red Nedeni: İtiraz dilekçesinde somut deliller (örneğin çalışan listesi, sahte üyelik iddiaları, işyeri devrine ilişkin belgeler vb.) gösterilmemişse, mahkeme esasa girmeden itirazı reddeder. Bu, "soyut ve geciktirme amaçlı" davaları önlemek içindir.
  • Maddi Hata İtirazları: Sadece rakamsal veya süreye ilişkin maddi hatalar duruşmasız olarak 6 iş günü içinde kesin olarak karara bağlanır.
  • Esasa İlişkin İtirazlar: Diğer tüm itirazlar duruşmalı olarak incelenir. Mahkemenin kararına karşı istinaf yoluna başvurulursa Bölge Adliye Mahkemesi 1 ay içinde; temyiz halinde ise Yargıtay 1 ay içinde kesin olarak karar vermelidir.
2.3. Olumsuz Tespite İtiraz Davası (Fıkra 4)

Bakanlığın kendisine olumsuz tespit (yetki şartlarına sahip olmadığı) bildirdiği işçi sendikası da 6 iş günü içinde "yetkili olduğunun tespiti" talebiyle dava açabilir. Mahkeme bu davayı ilgili taraflara ihbar eder ve davayı en geç 2 ay içinde sonuçlandırır.

2.4. İtirazın Erteleyici (Durdurucu) Etkisi (Fıkra 5)

Yetki itirazı davası açıldığı an, TİS süreci (görüşmeler, grev kararı vb.) karar kesinleşinceye kadar kendiliğinden durur. İşverenler, sendikayı masaya oturtmamak veya süreci aylarca, hatta yıllarca uzatmak amacıyla bu durdurucu etkiden sıklıkla faydalanmaktadır.

3. Sistematik İlişkiler

  • Anayasa m. 36: Hak arama hürriyeti ve adil yargılanma hakkı.
  • STİSK m. 42 & m. 44: Yetki tespiti başvurusu ve yetki belgesinin verilmesi süreci; 43. maddedeki dava kesinleşmeden yetki belgesi (m. 44) verilemez.
  • 7036 sayılı Kanun m. 34: İş mahkemelerindeki özel yetki ve usul kuralları.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin istikrarlı kararlarında şu hususlar öne çıkmaktadır:

  • Yetkili Mahkeme: Yetki itirazı davalarında yetkili mahkeme "işyerinin veya işletme merkezinin bulunduğu yerdeki iş mahkemesidir". Yetkisiz mahkemede açılan davalar süreyi kesmez; yetkisizlik kararı üzerine dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi süresinde yapılmalıdır.
  • Kesinleşme Şartı: Yetki davası kesinleşmeden tarafların TİS imzalaması veya greve çıkması hukuken geçersizdir. Kesinleşme, Yargıtay veya BAM kararının taraflara tebliği ile gerçekleşir.

5. Pratik Uygulama Notları

  • Durdurucu Etkinin Kötüye Kullanımı: Pratikte yasadaki 1 ay, 15 gün gibi hızlı yargılama sürelerine adliyenin iş yükü nedeniyle uyulamamakta; yetki itirazı davaları 1,5 ila 3 yıl arasında sürebilmektedir. Bu süreçte sendika üyesi işçiler işten çıkarılmakta veya sendika kan kaybetmektedir.
  • Teminat ve Tedbir: Mahkemece davanın durdurucu etkisini kaldırmaya yönelik herhangi bir geçici ihtiyati tedbir kararı verilemez; yasadaki durdurucu etki mutlaktır.

6. Eleştirel Değerlendirme

Madde 43, yargılama sürelerini kısıtlayarak iyi niyetli bir hızlandırma çabası içerse de uygulamada bu süreler tamamen "hedef süre" niteliğinde kalmakta ve fiilen aşılmaktadır. Maddenin 5. fıkrasında yer alan "İtiraz, karar kesinleşinceye kadar yetki işlemlerini durdurur" kuralı, işverenler tarafından sendikal örgütlenmeyi kırmak amacıyla yasal bir silah olarak kötüye kullanılmaktadır. Bu tıkanıklığı aşmak için, yetki itirazı davalarının TİS görüşmelerini durdurmaması; görüşmelerin ve hatta sözleşmenin imzalanmasının devam etmesi, ancak davanın reddedilmesi halinde imzalanan sözleşmenin geriye dönük olarak iptal edilmesi veya uyuşmazlığın çözümü için "yetki referandumu (sandık konulması)" usulünün getirilmesi çalışma barışını kurtaracak devrimsel bir reform olacaktır.

Metodolojik Not

Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan Kaynaklar:

  • Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Talat Canbolat (Toplu İş Hukukunda Yetki Davaları).
  • Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 43, 7036 sayılı Kanun m. 34.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.

← Önceki Madde [42]
[44] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.