Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Madde 38

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6356 sayılı Kanun'un 38. maddesi, ticari hayatın dinamikleri gereği sıklıkla karşılaşılan "işyeri devri" veya "işyerinin bir bölümünün devri" durumlarında, devredilen işyerindeki toplu iş sözleşmelerinin (TİS) ve işçilerin TİS'ten kaynaklanan haklarının akıbetini düzenlemektedir. Bu madde, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 6. maddesinde yer alan genel işyeri devri kurallarının toplu iş hukuku alanındaki özel ve tamamlayıcı bir uzantısıdır.

Yasa koyucu, işyeri devirlerinde işçilerin TİS güvencesinden mahrum kalmasını engellemek amacıyla iki farklı olasılık (devralan işverenin TİS'e taraf olması veya olmaması) üzerinden ayrıntılı bir koruma rejimi inşa etmiştir. Madde ayrıca, TİS bulunmayan bir işyerinin işletme TİS'i olan bir işverence devralınması halinde, bu işyerinin doğrudan işletme TİS kapsamına girmesini sağlayarak, sendikal korumanın alanını genişletmektedir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Devralan İşverenin İşyerinde Yürürlükte Bir TİS Varsa (Fıkra 1, İlk İhtimal)

Eğer TİS kapsamındaki bir işyeri devredildiğinde, devralan işverenin kendi işyerinde de aynı işkolunda yürürlükte olan bir TİS bulunuyorsa:

• Devralınan işyerindeki mevcut TİS'in tüzel kişiliği veya kurumsal varlığı sona erer. Devralan işverenin TİS'i ile devralınan işyerindeki TİS'in çakışması (çift TİS) engellenir.
• Ancak, devralınan işçilerin hak kaybına uğramasını önlemek adına son derece kritik bir geçiş formülü uygulanır: Devralınan işyeri/bölümündeki işçilerin eski TİS'inden doğan hak ve borçları, yeni dönemde bireysel iş sözleşmesi hükümleri (ard etki benzeri bir mekanizmayla) haline gelir. Devralan işveren, bu işçilerin ücret ve sosyal haklarını tek taraflı olarak düşüremez.

2.2. Devralan İşverenin İşyerinde Yürürlükte Bir TİS Yoksa (Fıkra 1, İkinci İhtimal)

Eğer devralan işverenin kendi işyerlerinde uygulanan herhangi bir TİS bulunmuyorsa:

• Devralınan işyerindeki yürürlükte olan TİS, devralan işveren açısından da toplu iş sözleşmesi hükmü olarak süresi sonuna kadar aynen uygulanmaya devam eder.
• Devralan işveren, TİS'e taraf sendikayla muhatap olur ve sözleşmenin tüm normatif ve borçlandırıcı yükümlülüklerini üstlenir. Bu bağlılık, devralınan işyerinde "yeni bir toplu iş sözleşmesi yapılıncaya kadar" devam eder.

2.3. TİS Bulunmayan İşyerinin İşletme TİS Tarafınca Devralınması (Fıkra 2)

Herhangi bir TİS uygulanmayan örgütsüz bir işyeri, halihazırda bir işletme TİS'inin tarafı olan bir işveren tarafından devralınırsa:

• Devralınan işyeri, devir işleminin tamamlandığı andan itibaren doğrudan doğruya işletme toplu iş sözleşmesinin kapsamına girer.
• Bu hüküm, işletme sözleşmesinin "norm birliği" ve "mekansal yayılım" niteliğinin doğal bir sonucudur. Örgütsüz işçiler, devir anından itibaren işletme TİS'inin sunduğu tüm hak ve menfaatlerden yararlanmaya başlarlar.

3. Sistematik İlişkiler

• 4857 sayılı İş Kanunu m. 6: İşyeri veya işyerinin bir bölümünün devri; devrin tanımı, borçlardan ortak sorumluluk gibi temel genel hükümler yönünden uygulanır.
• STİSK m. 34 & m. 36: İşletme TİS'in kapsamı ve TİS'in normatif etkisi; 38. maddenin uygulanmasında zemin teşkil eder.
• 6098 sayılı TBK m. 202: Malvarlığının veya işletmenin devri.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin istikrarlı kararlarında şu hususlar vurgulanmaktadır:

• Hakların Bireyselleşmesi: Devralanın işyerinde TİS olması halinde, devralınan işçilerin eski TİS'ten kaynaklanan haklarının (ikramiye, yakacak, yıpranma primi vb.) iş sözleşmesi hükmü haline gelmesi, bu hakların işverence tek taraflı olarak ortadan kaldırılamayacağı anlamına gelir. Ancak bu haklar donar ve devralanın işyerindeki TİS'teki periyodik zamlar veya eski sözleşmedeki zamlar doğrudan işletilmez; hakların korunması esastır.
• İşletme TİS Kapsamına Giriş: Devralınan örgütsüz işyerinin işletme TİS kapsamına girmesi için işyerinin aynı işkolunda yer alması şarttır. İşkolu farklı ise kapsam dışı kalır.

5. Pratik Uygulama Notları

• Ortak Sorumluluk Süresi: İş Kanunu m. 6'daki devreden ve devralanın borçlardan 2 yıl boyunca müteselsilen sorumlu olması kuralı, TİS'ten doğan ve devir tarihinden önce muaccel olmuş alacaklar için de geçerlidir.
• TİS Süresinin Sonu: Devralanın TİS'i yoksa ve devralınan TİS uygulanmaya devam ediyorsa, bu sözleşmenin süresi bittiğinde yetki süreçleri yeniden başlar.

6. Eleştirel Değerlendirme

Madde 38, işyeri devirlerinde sendikal hakların ve iş sözleşmesi kazanımlarının korunması bakımından AB normlarına (2001/23/EC sayılı Konsey Yönergesi) oldukça uyumludur. Bununla birlikte, devralanın işyerinde yürürlükte bir TİS olması durumunda, devralınan işçilerin haklarının sadece "bireysel iş sözleşmesi hükmü" olarak devam etmesi ve zamanla enflasyon karşısında eriyerek devralanın mevcut işçilerinin ücret seviyesinin gerisinde kalması riski mevcuttur. Yasa koyucunun, devralınan işçilerin haklarının korunmasının yanı sıra, bunların devralan işverenin işyerindeki mevcut TİS'e entegrasyonunu ve eşit davranma ilkesi çerçevesinde uyumlaştırılmasını kolaylaştıracak ek yasal mekanizmalar öngörmesi yerinde olacaktır.

---

Metodolojik Not

Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan Kaynaklar:

• Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Polat Soyer (İşyeri Devrinin Toplu İş Sözleşmelerine Etkisi).
• Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 38, 4857 sayılı İş Kanunu m. 6, 6098 sayılı TBK m. 202.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.