Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Madde 32

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6356 sayılı Kanun'un 32. maddesi, sendika veya konfederasyonların (üst kuruluşların) tüzel kişiliğinin herhangi bir sebeple (fesih, infisah veya mahkeme kararıyla kapatılma) sona ermesi durumunda, sahip oldukları mal varlıklarının akıbetini ve devir rejimini düzenlemektedir. Bu madde, tüzel kişiliğin sona ermesinin ardından ortaya çıkabilecek mülkiyet uyuşmazlıklarını çözmeyi ve sendikal varlıkların yine işçi veya işveren sınıfının ortak menfaatlerine hizmet edecek şekilde tasfiye edilmesini amaçlar.

Kanun koyucu, mal varlığının devrinde öncelikle "irade serbestisi ve özerklik" ilkesini benimsemiş; kuruluşların kendi tüzüklerinde belirledikleri devir kurallarına öncelik tanımıştır. Eğer tüzükte hüküm yoksa, karar organı olan Genel Kurula yetki verilmiştir. Ancak, iradenin bulunmadığı ya da devir işleminin gerçekleştirilemediği durumlarda, kamu yararını ve sosyal politika hedeflerini gözeterek, varlıkların kamuya (İşsizlik Sigortası Fonu ve Türkiye İş Kurumu) geçmesini öngören yedek bir düzenleme getirmiştir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. İradi Devir ve Öncelik Sıralaması (Fıkra 1)

Tüzel kişiliği sona eren kuruluşun mal varlığının iradi olarak devredilebilmesi için üç aşamalı bir hiyerarşi öngörülmüştür:

1. Tüzük Hükmü: Öncelikle kuruluşun tüzüğünde bu konuda bir düzenleme bulunup bulunmadığına bakılır. Tüzükte, mal varlığının devredileceği kuruluş açıkça belirlenmiş olmalıdır.
2. Genel Kurul Kararı: Tüzükte hüküm bulunmaması durumunda, kuruluşu fesheden veya tasfiye kararı alan genel kurul, mal varlığının devredileceği kuruluşu belirleme yetkisine sahiptir.
3. Devir Yapılabilecek Kuruluşların Sınırları: Devir serbestisi mutlak değildir. Kanun, devir yapılacak kuruluşları sınırlandırmıştır:
   • Sona eren kuruluşla "aynı nitelikteki" (yani işçi sendikası ise başka bir işçi sendikasına, işveren sendikası ise başka bir işveren sendikasına) bir kuruluşa,
   • Üyesi olduğu üst kuruluşa (konfederasyona),
   • Üst kuruluş üyesi değilse, aynı nitelikteki bir üst kuruluşa bırakılabilir.
   • Konfederasyonların sona ermesi halinde ise mal varlığı, ona üye olan sendikalara bırakılabilir.

2.2. Kanuni Devir ve Kamulaştırma Benzeri Tasfiye (Fıkra 2)

İradi devrin mümkün olmadığı veya başarısız olduğu durumlarda kanuni tasfiye devreye girer. Bu durumlar şunlardır:

• Tüzükte devir yönünde bir hükmün bulunmaması,
• Genel kurulun bu yönde bir karar almaması veya toplanamaması,
• Devredilmesi kararlaştırılan ilgili kuruluşun bu devri kabul etmemesi. Bu hallerde, tasfiye sürecinden kalan nakit paralar İşsizlik Sigortası Fonuna aktarılır; taşınır ve taşınmaz mallar ise Türkiye İş Kurumuna (İŞKUR) devredilir. Bu tercih, sendikal kaynakların yine iş gücü piyasasının desteklenmesi ve işsizlikle mücadele gibi sosyal amaçlarla kullanılmasını güvence altına almaktadır.

3. Sistematik İlişkiler

• Anayasa m. 35: Mülkiyet hakkı; sendikaların mal varlığı üzerindeki hakları anayasal mülkiyet güvencesi altındadır, bu nedenle kanuni tasfiye ancak haklı bir meşru gerekçeyle (kamu yararı) yapılabilir.
• TMK m. 79-81: Derneklerin tasfiyesi ve mal varlığının devrine ilişkin genel hükümler; STİSK'te hüküm bulunmayan hallerde TMK hükümleri kıyasen uygulanır.
• STİSK m. 28: Kuruluşların gelirleri ve giderleri; mal varlığının oluşum süreçlerini ve yasal sınırlarını belirler.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Yargıtay kararlarında, tüzel kişiliği sona eren sendikanın mallarının devrinde "aynı nitelikte olma" şartı katı bir şekilde yorumlanmaktadır:

• Nitelik Uyuşmazlığı: Bir işçi sendikasının mal varlığının bir derneğe, vakfa veya işveren sendikasına devri tüzükte yazsa dahi geçersiz kabul edilmektedir.
• Alacaklıların Hakları: Tasfiye süreci tamamlanmadan ve sendikanın borçları ödenmeden doğrudan mal varlığı devri yapılamaz. Öncelikle borçlar ödenmeli, kalan net bakiye üzerinden devir gerçekleştirilmelidir.

5. Pratik Uygulama Notları

• Devri Kabul Beyanı: Devredilecek kuruluşun yönetim kurulu, devir işlemini kabul ettiğine dair resmi bir karar almalıdır. Kabul edilmeyen devirler geçersiz kalır ve madde 32/2 uyarınca İŞKUR'a devir süreci başlar.
• Tasfiye Kurulu: Genel kurul kararıyla veya mahkemece atanan bir tasfiye kurulu eliyle borçlar tasfiye edilmeli, aktif ve pasifler netleştirilmelidir.
• Tapu ve Sicil İşlemleri: Taşınmazların devri resmi senet aranmaksızın mahkeme veya tasfiye kurulu kararına istinaden tapu müdürlüklerince doğrudan tescil edilir.

6. Eleştirel Değerlendirme

Madde 32, sendika varlıklarının ticari amaçlarla yağmalanmasını önleyen ve bunların sosyal amacına uygun kalmasını sağlayan başarılı bir koruma rejimidir. Ancak tasfiye neticesinde kalan malların doğrudan İŞKUR'a ve İşsizlik Sigortası Fonuna aktarılması, bazı durumlarda mülkiyet hakkının özüne müdahale olarak yorumlanabilir. Demokratik ülkelerde, mal varlığının bağımsız bir mütevelli heyeti tarafından yönetilerek yine o işkolundaki işçilerin eğitim ve sosyal ihtiyaçlarına harcanması yöntemi daha yaygındır. Mevcut sistemde devlet kurumlarına doğrudan devir yerine, sendikal özgürlükleri daha az zedeleyecek özerk sosyal fonların tercih edilmesi tartışılmalıdır.

---

Metodolojik Not

Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan Kaynaklar:

• Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik (İş Hukuku Dersleri), Cevdet Yavuz (Borçlar Hukuku Genel Hükümler).
• Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 32, 4721 sayılı TMK m. 79-81, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.