← Önceki Madde [28]
[30] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Kuruluşların denetimi ve şeffaflık

MADDE 29 – (1) Kuruluşların denetimi, kanun ve kuruluşun tüzük hükümlerine göre denetleme kurulları tarafından yapılır. Denetimde, yönetim ve işleyişin, gelir, gider ve bilançoların ve bunlarla ilgili işlemlerin kanun, tüzük ve genel kurul kararlarına uygunluğu incelenir. (2) Kuruluşların gelir ve giderlerine ilişkin mali denetimleri, en geç iki yılda bir 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanununa göre denetim yetkisine sahip yeminli mali müşavirlerce yapılır. Bu denetimin yapılmış olması, denetleme kurulunun yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. (3) Kuruluşlar; faaliyet, dış denetim ve denetleme kurulu raporları ile genel kurul kararlarını uygun vasıtalarla derhâl yayınlar. (4) Kuruluşların ve şubelerin kurucu ve yöneticileri, kendileri, eşleri ve velayetleri altında bulunan çocuklarına ait mal bildirimlerini 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunu ve ilgili yönetmeliklere göre vermek zorundadır. (5) İç ve dış denetim esasları, işçi ve işveren konfederasyonlarının görüşleri alınarak Bakanlıkça çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6356 sayılı Kanun'un 29. maddesi, sendikaların mali ve idari denetimini, şeffaflık yükümlülüğünü ve yöneticilerin mal bildirimi zorunluluğunu düzenler. Madde, sendikal yönetimin hesap verebilirliğini güvence altına alır.

Sendikal demokrasi yalnızca seçimlerle sınırlı değildir; mali şeffaflık ve denetlenebilirlik de sendikal demokrasinin ayrılmaz parçasıdır. Üyeler, aidatlarının nasıl harcandığını bilmek ve yönetimin mali performansını denetlemek hakkına sahiptir. Madde 29, bu hakkın kurumsal çerçevesini oluşturur.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. İç Denetim — Denetleme Kurulu (Fıkra 1)

Birinci denetim mekanizması, kuruluşun kendi organı olan denetleme kuruludur. Kurul, yönetim ve işleyişin, gelir-gider ve bilançoların kanun, tüzük ve genel kurul kararlarına uygunluğunu inceler. Bu, sendikanın iç öz-denetim mekanizmasıdır.

2.2. Dış Denetim — Yeminli Mali Müşavir (Fıkra 2)

İkinci denetim mekanizması, bağımsız yeminli mali müşavir denetimidir. Bu denetim en geç iki yılda bir yapılır. Dış denetim, iç denetimin yetersiz kalabileceği durumlar için ek güvence sağlar. Dış denetimin yapılmış olması, denetleme kurulunun yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz; iki denetim birbirini ikame etmez, tamamlar.

2.3. Şeffaflık Yükümlülüğü (Fıkra 3)

Kuruluşlar, faaliyet raporlarını, dış denetim ve denetleme kurulu raporlarını ile genel kurul kararlarını uygun vasıtalarla derhal yayınlamak zorundadır. "Uygun vasıta" ifadesi, web sitesi, bülten, e-posta veya basılı yayın gibi araçları kapsar.

2.4. Mal Bildirimi (Fıkra 4)

Kurucu ve yöneticiler, kendileri, eşleri ve velayetleri altındaki çocuklarına ait mal bildirimlerini 3628 sayılı Kanun'a göre vermek zorundadır. Bu, kamu görevlileri için uygulanan mal bildirimi yükümlülüğünün sendikal yöneticilere genişletilmesidir ve yolsuzlukla mücadele amacı taşır.

3. Sistematik İlişkiler

  • STİSK m. 28 — Gelir ve giderler; denetimin konusu.
  • STİSK m. 30 — Tutulacak defter ve kayıtlar; denetimin dayanağı.
  • 3568 sayılı Kanun — YMM denetim yetkisi.
  • 3628 sayılı Kanun — Mal bildirimi yükümlülüğü.
  • ILO 87 Sayılı Sözleşme m. 3 — Sendikaların iç işleyişini düzenleme özgürlüğü; denetimin orantılılığı.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda güncel Yargıtay kararı tespit edilememiştir. Denetim uyuşmazlıkları genellikle Bakanlık idari denetimi ve denetleme kurulu raporları üzerinden çözümlenmektedir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay (Kurmaca Senaryo): Bir sendika, üç yıldır yeminli mali müşavir denetimi yaptırmamıştır. Sendika üyesi (A), yönetim kurulunun mali usulsüzlük yaptığını iddia ederek denetim yapılmasını talep etmektedir.

Hukuki Analiz: Madde 29/2 uyarınca en geç iki yılda bir YMM denetimi zorunludur; üç yıldır yapılmaması kanuna aykırıdır. (A), denetleme kuruluna başvurabilir; ayrıca Bakanlığa şikâyette bulunarak idari denetim başlatılmasını talep edebilir. Yetersizlik halinde genel kurul kararıyla olağanüstü denetim yapılabilir.

6. Pratik Uygulama Notları

  • İki yıllık azami süre: YMM denetimi zorunludur; geciktirilemez.
  • İç ve dış denetim birbirini tamamlar: Biri diğerinin yerine geçmez.
  • Mal bildirimi zorunludur: Verilmemesi hukuki ve cezai sorumluluk doğurabilir.
  • Yayın yükümlülüğü: Raporlar derhal ve uygun vasıtalarla yayınlanmalıdır.

7. Eleştirel Değerlendirme

Denetim mekanizmasının iki katmanlı yapısı (iç + dış) isabetlidir. Ancak uygulamada denetleme kurullarının yönetim kurulundan bağımsız hareket edip edemediği sorgulanmaktadır. Denetleme kurulu üyelerinin bağımsızlığının güçlendirilmesi, örneğin aday gösterme sürecinin farklılaştırılması, şeffaflığı artırabilir. Mal bildirimi yükümlülüğü, yolsuzluk riskini azaltmada etkili bir araçtır; ancak bildirimlerin kamuya açık olmaması, etkinliğini sınırlamaktadır.

Metodolojik Not

Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan Kaynaklar:

  • Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri).
  • Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 28-30, 3568 sayılı Kanun, 3628 sayılı Kanun.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.

← Önceki Madde [28]
[30] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.