1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6356 sayılı Kanun'un 26. maddesi, sendikaların ve konfederasyonların faaliyet alanını, sınırlarını ve yasaklarını düzenleyen kapsamlı bir hükümdür. Beşinci Bölüm'ün (Faaliyetler) açılış maddesi olarak on fıkra ile geniş bir düzenleme alanı kurar.
Madde, sendikal özerkliğin iki yüzünü aynı anda yansıtır: Kuruluşlar bir yandan tüzüklerinde belirledikleri amaçlar doğrultusunda serbestçe faaliyet gösterirken (f.1), öte yandan bu özgürlük belirli sınırlarla çevrelenir — tüzük dışı faaliyet yasağı (f.5), karşılıklı müdahale yasağı (f.6), siyasi parti sembolü kullanma yasağı (f.7) ve ticaret yasağı (f.8). Bu denge, sendikaların özgür kuruluşlar olmasını sağlarken, faaliyet alanının siyasi veya ticari amaçlarla suistimal edilmesini önlemeyi amaçlar.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Faaliyet Serbestisi (Fıkra 1)
Kuruluşlar, tüzüklerindeki amaçlar çerçevesinde serbestçe faaliyet gösterir. Bu ilke, sendikal bağımsızlığın temelini oluşturur. Devlet, sendikaların iç işlerine ve faaliyet tercihlerine müdahale edemez (Anayasa m. 51/3). Faaliyet kapsamı geniştir: eğitim, araştırma, yayın, danışmanlık, sosyal yardım, hukuki destek vb.
2.2. Temsil ve Dava Açma Yetkisi (Fıkra 2)
Sendikaların en önemli pratik işlevlerinden biri, üyelerini yargıda temsilen dava açma yetkisidir. Sendika, üyesinin yazılı başvurusu üzerine iş sözleşmesi, çalışma ilişkisi ve sosyal güvenlik haklarına ilişkin davaları açabilir ve takip edebilir. Üyenin mirasçıları da bu kapsamdadır. Yargılama sürecinde üyeliğin sona ermesi, üyenin yazılı onay vermesi kaydıyla temsil yetkisini etkilemez. Bu düzenleme, bireysel işçinin mali gücünün yetersiz kaldığı durumlarda sendikanın kolektif gücüyle yargısal koruma sağlamasını mümkün kılar.
2.3. Eşitlik İlkesi ve Cinsiyet Eşitliği (Fıkra 3)
Kuruluşlar, üyeleri arasında eşit davranmak ve ayrımcılık yasaklarına uymakla yükümlüdür. Toplumsal cinsiyet eşitliğinin özellikle zikredilmesi, Kanun'un sosyal eşitlik hassasiyetini yansıtır. Sendika yönetimi, faaliyetlerinden yararlanmada kadın-erkek, yerli-yabancı, genç-yaşlı gibi ayrımlar yapamaz.
2.4. Karşılıklı Müdahale Yasağı (Fıkra 6)
İşçi kuruluşları ile işveren kuruluşlarının birbirlerine üye olması ve birbirlerinin kurulmasına, yönetimine veya faaliyetine müdahale etmesi kesin olarak yasaktır. Bu, ILO'nun 98 Sayılı Sözleşmesi'nin 2. maddesindeki "karşılıklı müdahale yasağının" doğrudan yansımasıdır. Yasak, doğrudan veya dolaylı (aracılar vasıtasıyla) her türlü müdahaleyi kapsar. "Sarı sendikacılık" (işveren güdümlü sendikacılık) bu hükmün önlemeye çalıştığı temel tehlikedir.
2.5. Siyasi Parti Sembolü ve Ticaret Yasağı (Fıkra 7-8)
Kuruluşlar siyasi parti sembollerini kullanamaz; bu, sendikaların siyasi tarafsızlığını koruma amacı taşır. Ticaret yasağı ise sendikaların ticari kuruluşlara dönüşmesini önler. Ancak sınırlı bir yatırım hakkı tanınır: Genel kurul kararıyla nakit mevcudunun %40'ını aşmamak kaydıyla sanayi ve ticaret kuruluşlarına yatırım yapabilirler.
2.6. Gelir Dağıtımı Yasağı ve İstisnalar (Fıkra 9)
Kuruluşlar, gelirlerini üyelerine dağıtamaz; bu, sendikaların kâr dağıtan kuruluşlara dönüşmesini önler. İstisnalar: grev/lokavt sürecinde üyelere yapılan yardımlar ve eğitim amaçlı yardımlar.
2.7. İşveren Sendikası Dayanışma Fonu (Fıkra 10)
2014 yılında eklenen bu fıkra, işveren sendikalarına özel bir mekanizma getirmiştir: Tüzükte hüküm bulunması ve genel kurul kararıyla, nakit mevcudunun %35'ini aşmamak üzere, işçilerin sigorta primi işveren payının ödenmesinde kullanılacak karşılıksız yardım fonu oluşturabilirler.
3. Sistematik İlişkiler
- STİSK m. 27 — İşyeri sendika temsilcisinin atanması ve görevleri; 26. maddenin işyeri düzeyindeki yansıması.
- STİSK m. 28 — Kuruluşların gelirleri; 26/9'daki gelir dağıtımı yasağının devamı.
- ILO 87 Sayılı Sözleşme m. 3 — Kuruluşların faaliyetlerini serbestçe düzenleme hakkı.
- ILO 98 Sayılı Sözleşme m. 2 — Karşılıklı müdahale yasağı.
- HMK m. 113 — Dava takip yetkisi; sendikanın temsil yetkisinin usul hukuku boyutu.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay, sendikaların dava açma yetkisini geniş yorumlamakta; üyenin yazılı başvurusu yeterli görülmekte, ayrıca vekâletname aranmamaktadır. Ticaret yasağı açısından ise sendikanın ticari faaliyet sayılabilecek işlemlerinin (örneğin gayrimenkul alım-satımı) %40 yatırım sınırı içinde kalıp kalmadığı denetlenmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): İşveren, yeni kurulan bir işçi sendikasına mali destek sağlamış ve sendikanın yönetim kuruluna yakın bir kişiyi yerleştirmiştir.
Hukuki Analiz: Madde 26/6 açıkça işverenin işçi kuruluşunun kurulmasına ve yönetimine müdahalesini yasaklar. Bu eylem, "sarı sendikacılık" niteliğindedir ve hukuka aykırıdır. Bakanlık veya gerçek bağımsız sendikalar, bu müdahalenin tespiti için dava açabilir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Bir sendika, nakit mevcudunun %55'ini bir ticari şirkete yatırım olarak aktarmıştır.
Hukuki Analiz: Madde 26/8 uyarınca yatırım sınırı %40'tır. %55'lik yatırım bu sınırı aşar ve hukuka aykırıdır. Bakanlık denetim yetkisi kapsamında müdahale edebilir; genel kurul kararı olmadan yapılmışsa yönetim kurulu üyeleri şahsen sorumlu olabilir.
6. Pratik Uygulama Notları
- Dava açma yetkisi yazılı başvuruya bağlıdır: Üyenin sözlü talebi yeterli değildir.
- Üyelik sona erse bile dava devam edebilir: Üyenin yazılı onayı gereklidir.
- Ticaret yasağı mutlak değildir: %40 sınırı içinde yatırım yapılabilir; ancak genel kurul kararı zorunludur.
- Siyasi parti sembolü yasağı geniş yorumlanır: Ad, amblem, rumuz veya işaretlerin hiçbiri kullanılamaz.
7. Eleştirel Değerlendirme
Madde 26, sendikal özgürlük ile sınırlandırma arasındaki dengeyi genel olarak başarılı biçimde kurar. Dava açma yetkisi, bireysel işçinin korumasını güçlendirir. Karşılıklı müdahale yasağı, sendikal bağımsızlığın temel güvencesidir. Ancak siyasi parti sembolü yasağı, sendikaların siyasi alandaki ifade özgürlüğünü daraltması açısından eleştirilmektedir. ILO Sendika Özgürlüğü Komitesi, sendikaların siyasi görüş açıklama hakkını sendikal özgürlüğün parçası olarak değerlendirmektedir. Ticaret yasağının %40 sınırı ise pratikte büyük sendikalar için önemli yatırım fırsatları sunarken, küçük sendikaların mali kapasitesini sınırlayabilmektedir.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri).
- Mevzuat: 6356 sayılı STİSK m. 26-28, ILO 87 Sayılı Sözleşme m. 3, ILO 98 Sayılı Sözleşme m. 2, Anayasa m. 51, HMK m. 113.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6356 sayılı Kanun'un 26. maddesi, sendikaların ve konfederasyonların faaliyet alanını, sınırlarını ve yasaklarını düzenleyen kapsamlı bir hükümdür. Beşinci Bölüm'ün (Faaliyetler) açılış maddesi olarak on fıkra ile geniş bir düzenleme alanı kurar.
Madde, sendikal özerkliğin iki yüzünü aynı anda yansıtır: Kuruluşlar bir yandan tüzüklerinde belirledikleri amaçlar doğrultusunda serbestçe faaliyet gösterirken (f.1), öte yandan bu özgürlük belirli sınırlarla çevrelenir — tüzük dışı faaliyet yasağı (f.5), karşılıklı müdahale yasağı (f.6), siyasi parti sembolü kullanma yasağı (f.7) ve ticaret yasağı (f.8). Bu denge, sendikaların özgür kuruluşlar olmasını sağlarken, faaliyet alanının siyasi veya ticari amaçlarla suistimal edilmesini önlemeyi amaçlar.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Faaliyet Serbestisi (Fıkra 1)
Kuruluşlar, tüzüklerindeki amaçlar çerçevesinde serbestçe faaliyet gösterir. Bu ilke, sendikal bağımsızlığın temelini oluşturur. Devlet, sendikaların iç işlerine ve faaliyet tercihlerine müdahale edemez (Anayasa m. 51/3). Faaliyet kapsamı geniştir: eğitim, araştırma, yayın, danışmanlık, sosyal yardım, hukuki destek vb.
2.2. Temsil ve Dava Açma Yetkisi (Fıkra 2)
Sendikaların en önemli pratik işlevlerinden biri, üyelerini yargıda temsilen dava açma yetkisidir. Sendika, üyesinin yazılı başvurusu üzerine iş sözleşmesi, çalışma ilişkisi ve sosyal güvenlik haklarına ilişkin davaları açabilir ve takip edebilir. Üyenin mirasçıları da bu kapsamdadır. Yargılama sürecinde üyeliğin sona ermesi, üyenin yazılı onay vermesi kaydıyla temsil yetkisini etkilemez. Bu düzenleme, bireysel işçinin mali gücünün yetersiz kaldığı durumlarda sendikanın kolektif gücüyle yargısal koruma sağlamasını mümkün kılar.
2.3. Eşitlik İlkesi ve Cinsiyet Eşitliği (Fıkra 3)
Kuruluşlar, üyeleri arasında eşit davranmak ve ayrımcılık yasaklarına uymakla yükümlüdür. Toplumsal cinsiyet eşitliğinin özellikle zikredilmesi, Kanun'un sosyal eşitlik hassasiyetini yansıtır. Sendika yönetimi, faaliyetlerinden yararlanmada kadın-erkek, yerli-yabancı, genç-yaşlı gibi ayrımlar yapamaz.
2.4. Karşılıklı Müdahale Yasağı (Fıkra 6)
İşçi kuruluşları ile işveren kuruluşlarının birbirlerine üye olması ve birbirlerinin kurulmasına, yönetimine veya faaliyetine müdahale etmesi kesin olarak yasaktır. Bu, ILO'nun 98 Sayılı Sözleşmesi'nin 2. maddesindeki "karşılıklı müdahale yasağının" doğrudan yansımasıdır. Yasak, doğrudan veya dolaylı (aracılar vasıtasıyla) her türlü müdahaleyi kapsar. "Sarı sendikacılık" (işveren güdümlü sendikacılık) bu hükmün önlemeye çalıştığı temel tehlikedir.
2.5. Siyasi Parti Sembolü ve Ticaret Yasağı (Fıkra 7-8)
Kuruluşlar siyasi parti sembollerini kullanamaz; bu, sendikaların siyasi tarafsızlığını koruma amacı taşır. Ticaret yasağı ise sendikaların ticari kuruluşlara dönüşmesini önler. Ancak sınırlı bir yatırım hakkı tanınır: Genel kurul kararıyla nakit mevcudunun %40'ını aşmamak kaydıyla sanayi ve ticaret kuruluşlarına yatırım yapabilirler.
2.6. Gelir Dağıtımı Yasağı ve İstisnalar (Fıkra 9)
Kuruluşlar, gelirlerini üyelerine dağıtamaz; bu, sendikaların kâr dağıtan kuruluşlara dönüşmesini önler. İstisnalar: grev/lokavt sürecinde üyelere yapılan yardımlar ve eğitim amaçlı yardımlar.
2.7. İşveren Sendikası Dayanışma Fonu (Fıkra 10)
2014 yılında eklenen bu fıkra, işveren sendikalarına özel bir mekanizma getirmiştir: Tüzükte hüküm bulunması ve genel kurul kararıyla, nakit mevcudunun %35'ini aşmamak üzere, işçilerin sigorta primi işveren payının ödenmesinde kullanılacak karşılıksız yardım fonu oluşturabilirler.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Yargıtay, sendikaların dava açma yetkisini geniş yorumlamakta; üyenin yazılı başvurusu yeterli görülmekte, ayrıca vekâletname aranmamaktadır. Ticaret yasağı açısından ise sendikanın ticari faaliyet sayılabilecek işlemlerinin (örneğin gayrimenkul alım-satımı) %40 yatırım sınırı içinde kalıp kalmadığı denetlenmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): İşveren, yeni kurulan bir işçi sendikasına mali destek sağlamış ve sendikanın yönetim kuruluna yakın bir kişiyi yerleştirmiştir.
Hukuki Analiz: Madde 26/6 açıkça işverenin işçi kuruluşunun kurulmasına ve yönetimine müdahalesini yasaklar. Bu eylem, "sarı sendikacılık" niteliğindedir ve hukuka aykırıdır. Bakanlık veya gerçek bağımsız sendikalar, bu müdahalenin tespiti için dava açabilir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Bir sendika, nakit mevcudunun %55'ini bir ticari şirkete yatırım olarak aktarmıştır.
Hukuki Analiz: Madde 26/8 uyarınca yatırım sınırı %40'tır. %55'lik yatırım bu sınırı aşar ve hukuka aykırıdır. Bakanlık denetim yetkisi kapsamında müdahale edebilir; genel kurul kararı olmadan yapılmışsa yönetim kurulu üyeleri şahsen sorumlu olabilir.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Madde 26, sendikal özgürlük ile sınırlandırma arasındaki dengeyi genel olarak başarılı biçimde kurar. Dava açma yetkisi, bireysel işçinin korumasını güçlendirir. Karşılıklı müdahale yasağı, sendikal bağımsızlığın temel güvencesidir. Ancak siyasi parti sembolü yasağı, sendikaların siyasi alandaki ifade özgürlüğünü daraltması açısından eleştirilmektedir. ILO Sendika Özgürlüğü Komitesi, sendikaların siyasi görüş açıklama hakkını sendikal özgürlüğün parçası olarak değerlendirmektedir. Ticaret yasağının %40 sınırı ise pratikte büyük sendikalar için önemli yatırım fırsatları sunarken, küçük sendikaların mali kapasitesini sınırlayabilmektedir.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.