← Önceki Madde [31]
[33] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Yurt içi asgari kurumlar vergisi

MADDE 32/C- (Ek:28/7/2024-7524/36 md.) (1) 32 nci ve 32/A maddeleri hükümleri dikkate alınarak hesaplanan kurumlar vergisi, indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının %10’undan az olamaz. (2) Yurt içi asgari kurumlar vergisi hesaplanırken birinci fıkrada belirtilen kurum kazancından aşağıdaki istisna ve indirimler düşülür: a) 5 inci maddenin birinci fıkrasının (a), (ç), (i), (j) ve (k) bentleri ile sahip oldukları taşınmazlardan elde edilen kazançlar dışında (d) bendinde sayılan istisna kazançlar, b) 10 uncu maddenin birinci fıkrasının; (g) ve (h) bentleri kapsamındaki indirimler, c) 16/12/1999 tarihli ve 4490 sayılı Türk Uluslararası Gemi Sicili Kanunu ile 491 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ve 6/6/1985 tarihli ve 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu kapsamında vergiden istisna edilen kazançlar, ç) 4691 sayılı Kanun kapsamındaki kazanç istisnası ile kurumlar vergisi matrahından indirim konusu yapılabilen Ar-Ge ve tasarım indirimleri. (3) Birinci fıkra kapsamında hesaplanan yurt içi asgari kurumlar vergisinden, 32 nci maddenin altıncı, yedinci ve sekizinci fıkraları uyarınca indirimli oran uygulaması nedeniyle alınmayan vergi ile bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından alınmış olan teşvik belgelerindeki yatırıma katkı tutarlarının kullanılması nedeniyle 32/A maddesi hükmüne istinaden ilgili hesap döneminde alınmayan vergi indirilir ve ödenmesi gereken yurt içi asgari kurumlar vergisi belirlenir. (4) Bu madde hükmü geçici vergi dönemleri için de uygulanır. (5) İlk defa faaliyete başlayan kurumlar hakkında faaliyete başlanılan hesap döneminden itibaren üç hesap dönemi boyunca bu madde hükümleri uygulanmaz. (6) Bu maddede yer alan indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancı ibaresi, hesap dönemi sonundaki ticari bilanço kârına kanunen kabul edilmeyen giderlerin eklenmesiyle bulunan tutarı ifade eder. (7) Birinci fıkrada yer alan oranı; sektörler, faaliyet konusu, iş kolları ya da üretim alanları itibarıyla ayrı ayrı ya da birlikte sıfıra kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı, maddenin uygulamasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkilidir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

KVK Madde 32/C, 7524 sayılı Kanun (2024) ile vergi sistemimize eklenen ve Türk vergi tarihindeki en büyük, en radikal yapısal dönüşümlerden birini temsil eden "Yurt İçi Asgari Kurumlar Vergisi" (Domestic Minimum Corporate Tax) müessesesini düzenlemektedir.

Bu maddenin ihdas edilmesinin arkasındaki asli saik, OECD ve G20 öncülüğünde yürütülen "Matrah Aşındırması ve Kâr Aktarımının Önlenmesi" (BEPS Pillar 2) küresel projesidir. Küresel asgari vergi sistemine uyum sağlamak amacıyla getirilen bu düzenleme uyarınca; mükelleflerin beyanname üzerinde her nevi yasal istisna, muafiyet ve indirimleri (Ar-Ge indirimleri, Teknopark kazanç istisnaları, iştirak satış istisnaları vb.) kullanarak devlete ödeyecekleri kurumlar vergisini fiktif veya yasal olarak sıfırlamaları sınırlandırılmıştır.

Madde 32/C, mükelleflerin yasal durumları ne olursa olsun, "İndirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancının en az %10'u" oranında bir asgari kurumlar vergisini devlete ödemelerini zorunlu kılmaktadır. Madde, vergi adaletini sağlamayı hedeflerken, ekonomik büyümeyi ve Ar-Ge yatırımlarını baltalamamak amacıyla bazı hayati teşvikleri bu asgari vergi kıskacının dışına çıkaran çok hassas bir denge üzerine kurulmuştur.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

  • Matrah Tabanı: "İndirim ve İstisnalar Düşülmeden Önceki Kurum Kazancı" (m. 32/C-6): Asgari verginin hesaplanacağı matrah tabanının ne olacağı yasa koyucu tarafından net bir tanıma kavuşturulmuştur: "Hesap dönemi sonundaki ticari bilanço kârına kanunen kabul edilmeyen giderlerin (KKEG) eklenmesiyle bulunan tutar".

    • Formül: Matrah Tabanı = Ticari Bilanço Kârı + KKEG. Bu tutar, şirketin vergi öncesi tüm reel operasyonel kârıdır ve asgari vergi bu tutar üzerinden yürütülür.

  • Asgari Vergi Kıskacından Korunan (Düşülebilen) İstisnalar (m. 32/C-2): Yasa koyucu, bazı çok temel yapısal ve sosyal teşviklerin zarar görmesini engellemek için, asgari vergi matrahı hesaplanırken bu istisnaların tabandan düşülmesine izin vermiştir:

    1. Mükerrer Vergilemeyi Önleyenler: KVK m. 5/1-a İştirak Kazançları İstisnası ve KVK m. 5/1-ç Emisyon Primi İstisnası (çünkü bunlar reel faaliyet geliri değildir).
    2. Yatırım Fonları: Taşınmaz kazançları (GYO'lar) hariç olmak üzere, yatırım fonu kazanç istisnaları (d).
    3. Stratejik ve Teknolojik Teşvikler (Korunan Limanlar): Serbest Bölgeler Kanunu kazanç istisnası (c), Türk Uluslararası Gemi Sicili (TUGS) istisnası (c), Teknopark kazanç istisnası (ç) ve KVK matrahından düşülen fiili Ar-Ge ve Tasarım indirimleri. Bu istisnalar asgari vergi hesabına dahil edilmeyerek yüksek teknoloji ve ihracat altyapısı korunmuştur.

  • Asgari Vergiden Düşülebilen İndirimli Oranlar ve Eski Yatırım Teşvikleri (m. 32/C-3): Hesaplanan %10'luk asgari vergiden; halka arz (m. 32/6), ihracatçı (m. 32/7) ve sanayi üreticisi (m. 32/8) indirimleri nedeniyle ödenmeyen vergiler düşülür. Kazanılmış Hakların Korunması (Büyük Önem): Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten (2024) önce Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'ndan alınmış olan eski Yatırım Teşvik Belgelerindeki yatırıma katkı tutarları nedeniyle alınmayan vergiler asgari vergiyi düşürür. Ancak, 2024 sonrasında alınan yeni yatırım teşvik belgelerinde bu koruma olmadığı için, indirimli kurumlar vergisi asgari vergi engeline (%10 tabanına) takılacaktır!

  • İlk Defa Faaliyete Başlayanlara 3 Yıllık Can Suyu (m. 32/C-5): Yeni kurulan şirketlerin başlangıçtaki yüksek yatırım maliyetleri ve finansman yükleri dikkate alınarak, kuruluş yılı dahil ilk 3 hesap dönemi boyunca asgari kurumlar vergisi uygulanmaz.

3. Sistematik İlişkiler

KVK Madde 32/C; KVK m. 5 ve m. 10 (istisna ve indirimler), KVK m. 32 (genel vergi oranı), KVK m. 32/A (indirimli kurumlar vergisi), 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu, 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu ve OECD Global Minimum Tax (GloBE Pillar 2) kurallarıyla doğrudan entegre bir sistem oluşturur.

4. Uygulama: Asgari Kurumlar Vergisi Hesaplama Algoritması

Mali müşavirlerin beyanname hazırlarken uygulayacağı yasal asgari vergi algoritması şu şekildedir:

  • 1. Adım: Şirketin normal KVK m. 32 ve m. 32/A uyarınca ödeyeceği normal kurumlar vergisi hesaplanır (Örn: A Vergisi).
  • 2. Adım: Asgari Vergi Matrahı bulunur: Ticari Bilanço Kârı + KKEG - (Korunan İstisnalar [iştirak kazançları, teknopark istisnası, Ar-Ge vb.]).
  • 3. Adım: Bulunan matrahın %10'u hesaplanır (Örn: B Vergisi).
  • 4. Adım: B Vergisi'nden ihracat/üretim indirimleri ve eski yatırım teşvik indirimleri düşülür (Örn: C Asgari Vergisi).
  • 5. Adım: A Vergisi (Normal Vergi) ile C Vergisi (Asgari Vergi) karşılaştırılır. Mükellef, bu iki vergiden hangisi daha yüksekse onu ödemekle yükümlüdür!

5. Pratik Örnek Olaylar

Örnek 1 (Asgari Verginin Normal Verginin Üzerine Çıkması): X A.Ş.'nin 2025 yılı Ticari Bilanço Kârı 20.000.000 TL'dir. KKEG tutarı 2.000.000 TL'dir. Şirketin başka korunan istisnası yoktur ancak m. 5/1-e kapsamında gayrimenkul satış kazancı istisnası olarak matrahtan 15.000.000 TL düşmüştür.

  • Normal Vergilendirme: Matrah: 20M (Kâr) + 2M (KKEG) - 15M (İstisna) = 7.000.000 TL.
  • Normal Kurumlar Vergisi (%25 oranına göre): 7.000.000 x %25 = 1.750.000 TL.
  • Asgari Vergilendirme: Asgari Matrah: 20M (Kâr) + 2M (KKEG) = 22.000.000 TL (Gayrimenkul istisnası korunan listede olmadığı için düşülemez).
  • Asgari Kurumlar Vergisi (%10 oranına göre): 22.000.000 x %10 = 2.200.000 TL.
  • Sonuç: Asgari Vergi (2.200.000 TL) normal vergiden (1.750.000 TL) yüksek olduğu için, şirket 2.200.000 TL vergi ödemek zorundadır. Gayrimenkul istisnasının sağladığı vergi avantajının 450.000 TL'lik kısmı asgari vergi engeline takılarak yok olmuştur.

Örnek 2 (Yeni Yatırım Teşvik Belgesinde Asgari Vergi Bariyeri): Y A.Ş., 2025 yılında (yasa yürürlüğe girdikten sonra) aldığı yeni Yatırım Teşvik Belgesi kapsamında indirimli kurumlar vergisi (%2.5 indirimli oran) uygulamaktadır. Şirketin asgari vergi matrahı 10.000.000 TL'dir.

  • Normal indirimli vergisi 250.000 TL çıkmıştır.
  • Ancak asgari vergi tabanı %10 olduğu için (ve yeni yatırım teşvikleri asgari vergiyi düşürmediği için - m. 32/C-3), şirket %2.5 yerine %10 oranında (1.000.000 TL) asgari kurumlar vergisi ödemek zorunda kalmıştır. Teşvik belgesinin sağladığı vergi indirimi hakkı asgari vergi bariyerine çarparak fiilen işlevsiz kalmıştır.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Mükellefler geçici vergi dönemlerinde de (üçer aylık) asgari vergi hesaplamasını (m. 32/C-4) yapmak ve geçici vergi beyannamesine eklemek zorundadır.
  • Yeminli mali müşavirler ve denetçiler, beyanname onaylanmadan önce korunan istisna kodlarını (m. 32/C-2) milimetrik kontrol etmelidir.

7. Eleştirel Değerlendirme

  • Yeni Yatırım Teşviklerinin Asgari Vergi Kapsamına Alınmasının Yatırım İklimine Zararı: Yurt içi asgari kurumlar vergisinin yürürlüğe girmesinden sonra (2024 sonrası) düzenlenen yeni Yatırım Teşvik Belgelerinin asgari vergi korumasından (m. 32/C-3) mahrum bırakılması, Türkiye'deki büyük ölçekli sanayi ve üretim yatırımlarını cezalandıran çok ciddi bir politika hatasıdır. Yüz milyonlarca liralık fabrika yatırımı yapan ve devletten teşvik belgesiyle %2.5 indirimli vergi sözü alan bir yatırımcı, asgari vergi nedeniyle %10 vergi ödemek zorunda kalmaktadır. Bu durum, yatırımların geri dönüş sürelerini uzatmakta ve yabancı sermayenin Türkiye yerine asgari vergi muafiyeti sunan diğer ülkelere kaymasına yol açmaktadır. Yatırım teşvik belgeli üretim yatırımlarının, belgenin alınış tarihine bakılmaksızın asgari vergi kapsamından tamamen muaf tutulması, sanayileşme hedefleri açısından kaçınılmaz bir yasal düzeltme ihtiyacıdır.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; KVK'nın 32/C maddesiyle 7524 sayılı Kanun (2024) kapsamında ihdas edilen yurt içi asgari kurumlar vergisi rejimini, "ticari bilanço kârı + KKEG" tabanlı asgari matrah hesaplama metodolojisini, asgari vergi dışı bırakılarak korunan istisna ve indirimleri, asgari vergiden düşülebilen vergi kalemlerini ve yeni yatırım teşvik belgelerinin asgari vergi karşısındaki kırılganlıklarını Av. Fethi Güzel'in kurumsal vergi hukuku ve uluslararası vergi politikaları alanındaki akademik derinliği ve zengin danışmanlık tecrübesiyle analiz etmektedir.

← Önceki Madde [31]
[33] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.