← Önceki Madde [91]
[93] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Zorunlu mali sorumluluk sigortası dışında kalan hususlar

Madde 92 – Aşağıdaki hususlar, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadırlar. a) İşletenin; bu Kanun uyarınca eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere karşı yöneltebileceği talepler, b) İşletenin; eşinin, usul ve füruunun, kendisine evlat edinme ilişkisi ile bağlı olanların ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar nedeniyle ileri sürebilecekleri talepler, c) İşletenin; bu Kanun uyarınca sorumlu tutulmadığı şeye gelen zararlara ilişkin talepler, d) Bu Kanunun 105 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre zorunlu mali sorumluluk sigortasının teminatı altında yapılacak motorlu araç yarışlarındaki veya yarış denemelerindeki kazalardan doğan talepler, e) Motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararlar, f) Manevi tazminata ilişkin talepler.

g) (Ek: 14/4/2016-6704/4 md.) Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri, h) (Ek: 14/4/2016-6704/4 md.) İlgililerin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan tazminat talepleri, i) (Ek: 14/4/2016-6704/4 md.) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 17/7/2020 tarihli ve E.:2019/40; K.:2020/40 sayılı Kararı ile) j) (Ek: 9/6/2021-7327/19 md.) Destekten yoksun kalan hak sahibinin, destek şahsının kusuruna denk gelen tazminat talepleri, k) (Ek: 9/6/2021-7327/19 md.) Gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar, l) (Ek: 9/6/2021-7327/19 md.) Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri, m) (Ek: 9/6/2021-7327/19 md.) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki terör eylemlerinde ve bu eylemlerden doğan sabotajda kullanılan araçların neden olduğu ve sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan tazminat talepleri ile aracın terör eylemlerinde kullanıldığını veya kullanılacağını bilerek binen kişilerin ve terör ve sabotaj eyleminde yer alan kişilerin uğradıkları zararlara ilişkin talepler. (Ek fıkra: 9/6/2021-7327/19 md.) 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan gelir kaybına ilişkin ödemelerde, 5510 sayılı Kanunun 21 inci maddesi uyarınca sigortacının Sosyal Güvenlik Kurumuna karşı sorumluluğu varsa, bu sorumluluk sigortacının kendi sigortalısının kusuru oranında devam eder.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. ZMMS Teminat Kapsamının Yasal Sınırları ve Emredici Sınırlamalar

Karayolları Trafik Kanunu’nun 92. maddesi, Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasının (ZMMS) koruma şemsiyesi dışında bıraktığı, yani sigorta şirketlerinin tazmin etmekle yükümlü olmadığı "Teminat Dışı Kalan Hususları" düzenler. ZMMS emredici bir sosyal sigorta niteliğinde olsa da, sigortacılık risklerinin öngörülebilirliğini sağlamak ve suistimalleri önlemek amacıyla kanun koyucu belirli hasar türlerini ve hak sahiplerinin taleplerini kapsam dışı tutmuştur.

Bu madde kapsamında yer alan istisnalar, tazminat davalarında sigorta şirketlerinin en temel savunma (def'i) araçlarını oluşturur. 92. maddede sayılmayan hiçbir husus, sigorta şirketlerince Genel Şartlar veya sözleşme serbestisi ileri sürülerek kapsam dışı bırakılamaz; zira madde hükümleri kamu düzenine ilişkindir.

2. Kritik İstisnaların Hukuki Analizi

  • a) İşletenin Kendi Sürücüsüne Karşı Talepleri: İşleten, kendi aracını kullanan sürücünün verdiği zararları kendi ZMMS sigortasından isteyemez. Bu zararlar için sürücünün şahsi haksız fiil sorumluluğuna gitmelidir.
  • b) Yakın Aile Üyelerinin Zararlarındaki İnce Ayrım (Maddi - Bedensel Farkı): Maddenin (b) bendi, uygulamada en çok karıştırılan ve Yargıtay hukuk dairelerini uzun yıllar meşgul eden düzenlemedir. Hüküm, işletenin eşinin, usul ve füruunun (anne, baba, çocuklar), evlatlığının ve kardeşlerinin "MALLARINA GELEN ZARARLARI" kapsam dışı bırakmıştır.
    • Maddi Zarar İstisnası: İşletenin eşinin veya çocuğunun aracına veya eşyasına verilen zararlar ZMMS kapsamı dışındadır.
    • Bedensel Zararlar Kapsamdadır: Bu yakınların uğradığı bedensel zararlar (yaralanma, tedavi giderleri, maluliyet) ve ölüm halindeki destekten yoksun kalma tazminatları ZMMS kapsamındadır. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulu kararlarına göre, kusurlu sürücünün eşi veya çocukları ölmüşse, geride kalan mirasçılar işletenin ZMMS sigortasından destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilirler.
  • e) Motorlu Araçta Taşınan Eşyanın Zararları: Araçta taşınan ticari yükler veya kişisel eşyalar (bagaj hariç) ZMMS kapsamı dışındadır. Bu zararlar için nakliyat sigortası veya genel hükümler uygulanır.
  • f) Manevi Tazminat İstisnası: ZMMS, doğası gereği yalnızca maddi zararları teminat altına alır. Trafik kazalarından kaynaklanan manevi tazminat talepleri ZMMS poliçesi kapsamı dışındadır. Manevi zararlar için ancak İhtiyari Mali Sorumluluk Sigortası (İMMS) manevi tazminat klozuna veya doğrudan araç sahibi ve sürücüsüne başvurulabilir.
  • k) Dolaylı Zararlar (Yansıma Zararlar): Kazanç kaybı, iş durması, kira yoksunluğu, ticari itibar kaybı gibi dolaylı mali zararlar ZMMS kapsamı dışındadır. Sigorta yalnızca doğrudan araç hasarını ve değer kaybını karşılar.

3. Anayasa Mahkemesi İptal Kararları ve Maddenin Güncel Durumu

Maddenin (i) bendi (Hazinece belirlenecek diğer hususlar) Anayasa Mahkemesi'nin 17/7/2020 tarihli kararı ile iptal edilmiştir. AYM, sigorta kapsam dışı bırakılacak hususların idari kararlarla (Genel Şartlar ile) genişletilemeyeceğini, bunun yalnızca yasama organı tarafından kanunla yapılabileceğini vurgulamıştır. Dolayısıyla, ZMMS kapsamında sigortacının sorumluluğunu daraltan idari Genel Şartlar hükümleri anayasal olarak geçersizdir.

4. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: Sürücü (A), eşi (B) ve kızı (C) ile birlikte tatile gitmek üzere yola çıkmıştır. (A)'nın kendi asli kusuruyla kontrolünü kaybettiği araç şarampole yuvarlanmıştır. Kaza neticesinde; yolcu eş (B) ağır yaralanmış ve kolu kırılmıştır. Kızı (C)'ye ait 50.000 TL değerindeki dizüstü bilgisayar ezilerek kullanılmaz hale gelmiştir. Ayrıca kazanın yarattığı psikolojik travma nedeniyle eş (B), 100.000 TL manevi tazminat talep etmektedir. Eş (B), tedavi giderleri, maluliyet tazminatı, kırılan bilgisayar ve manevi tazminat talepleriyle araç ZMMS sigortasına başvurmuştur.

Hukuki Analiz:

  1. Eş (B)'nin Bedensel Zarar Talebi: Eş (B)'nin yaralanmasından kaynaklanan iş gücü kaybı ve tedavi giderleri tazminatı talebi ZMMS kapsamındadır. KTK m. 92/b istisnası sadece "mallara gelen zararları" kapsadığından, bedensel zararlar teminat altındadır. Sigorta şirketi bu tazminatı ödemek zorundadır.
  2. Kızı (C)'nin Bilgisayar (Maddi Hasar) Talebi: Bilgisayar haksız fiilden zarar gören bir maldır. KTK m. 92/b uyarınca, işletenin füruunun (kızının) malına gelen zararlar ZMMS kapsamı dışındadır. Ayrıca m. 92/e uyarınca araçta taşınan eşyaların zararları da teminat dışıdır. Dolayısıyla sigorta şirketi bilgisayar bedelini ödemeyi reddedecektir. Bu hasar ancak sürücü (A)'dan genel hükümlere göre talep edilebilir.
  3. Manevi Tazminat Talebi: KTK m. 92/f uyarınca manevi tazminat talepleri ZMMS kapsamı dışındadır. Sigorta şirketi bu talebi de reddedecektir. (B), manevi tazminat için ancak sürücü (A)'ya karşı genel mahkemelerde dava açabilir (veya varsa İMMS klozuna başvurabilir).

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasında (ZMMS) yasal kapsam dışı bırakılan teminat sınırlarını, yakın aile üyelerinin bedensel zararları ile maddi zararlarının teminat kapsamındaki keskin hukuki ayrımını, manevi tazminat ve dolaylı zararların kapsam dışılığı rejimini ve AYM'nin genel şartları devre dışı bırakan tarihi kararlarını Av. Fethi Güzel'in sigorta hukuku uyuşmazlıkları, bedensel zarar tazminatları ve adli yargı içtihatları alanındaki eşsiz akademik yetkinliğiyle analiz etmektedir.

← Önceki Madde [91]
[93] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.