← Önceki Madde [90]
[92] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Mali sorumluluk sigortası yaptırma zorunluluğu

Madde 91 – (Değişik: 17/10/1996 – 4149/33 md.) İşletenlerin, bu Kanunun 85 inci maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur. Zorunlu mali sorumluluk sigortasına ilişkin primler peşin ödenir. Ancak, Hazine Müsteşarlığının bağlı bulunduğu Bakanlık primlerin taksitler halinde tahsil edilmesine ilişkin düzenleme yapmaya yetkilidir. (Değişik üçüncü fıkra: 14/7/2004-5217/12 md.) Sigorta yaptıranların, sigorta şirketlerine ödeyecekleri sigorta priminin % 5’i oranındaki tutar, sigorta şirketi tarafından tahsil edildiği ayı takip eden ayın en geç 20’sine kadar İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesabına yatırılır. Yatırılan bu tutarlar bütçeye gelir kaydedilir. (Mülga dördüncü fıkra: 13/2/2011-6111/58 md.) Geçerli teminat tutarları üzerinden zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan araçlar trafikten men edilir. (Değişik altıncı fıkra: 13/2/2011-6111/58 md.) Yabancı plakalı taşıtların Hazine Müsteşarlığının bağlı olduğu Bakanlıkça belirlenecek usul ve esaslara göre Türkiye’de geçerli sigortaları yoksa bunlar için zorunlu mali sorumluluk sigortası Türkiye sınırlarına girişleri sırasında yapılır. (Ek yedinci fıkra: 2/12/2004-5265/1 md.) Milletlerarası hukukun meşru saydığı hallerde, ortak savunma veya barış harekâtı çerçevesinde Türkiye’de harekât, eğitim veya tatbikat maksadıyla bulunmasına izin verilen yabancı silâhlı kuvvetlerin neden olabileceği hasar ve zararların tazmini konularının özel bir anlaşmayla düzenlendiği hallerde, bu kapsamda Türkiye’ye girecek yabancı askerî araçlar bakımından bu madde hükmü uygulanmaz. (Değişik: 21/5/1997-4262/4 md.) Bu madde hükmüne uymayanlar 1 800 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasının (ZMMS) Sosyal ve Hukuki Fonksiyonu

Karayolları Trafik Kanunu’nun 91. maddesi, KTK m. 85 ile düzenlenen "motorlu araç işletenin tehlike sorumluluğu" rejiminin ekonomik güvencesini oluşturur. Kusursuz sorumluluk ilkesi gereği yüksek tazminat riskleri altında ezilebilecek işletenlerin ekonomik varlığını korumak ve en önemlisi, trafik kazalarında zarar gören üçüncü kişilerin tazminatsız kalmasını önlemek amacıyla "Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası" (Zorunlu Trafik Sigortası - ZMMS) yaptırma zorunluluğu getirilmiştir.

ZMMS, haksız fiil sorumluluğunun sigorta hukuku kanalıyla sosyalleştirilmesi ve riskin geniş kitlelere yayılması işlevini görür. Bu sigorta, zarar görenlerin doğrudan dava açabileceği (m. 97) ve sigortacının mutlak ödeme yapmakla yükümlü olduğu (m. 95) emredici bir kamu düzeni normudur.

2. Sigortasızlığın Hukuki ve İdari Yaptırımı: Trafikten Men ve Muhafaza Altına Alma

Maddenin beşinci fıkrası uyarınca, geçerli teminat tutarları üzerinden zorunlu mali sorumluluk sigortası bulunmayan araçlar "trafikten men edilir". Bu men işlemi idari bir yaptırım olup şu şekilde işletilir:

  • Fiili Durum: Trafik zabıtası (polis/jandarma) denetimlerinde ZMMS poliçesi bulunmadığı veya süresinin dolduğu tespit edilen araç, sürücüsünün yolculuğa devam etmesine izin verilmeksizin derhal çekici vasıtasıyla yediemin otoparkına çekilir.
  • Yaptırım Süreci: Sigorta yaptırılana kadar aracın trafiğe çıkışına izin verilmez. Aracın otoparktan çıkarılabilmesi için yeni ZMMS poliçesinin ibraz edilmesi, idari para cezasının ödenmesi ve otopark/çekici ücretlerinin tam olarak tasfiye edilmesi zorunludur.

3. Primlerin Tahsili, Devlet Payı ve Sosyal Güvenlik Kurumu İlişkisi

Maddenin üçüncü fıkrasında öngörülen primlerin %5 oranındaki tutarının İçişleri Bakanlığı Merkez Saymanlığı hesabına yatırılması kuralı ve 6111 Sayılı Kanun’la muayyen hale getirilen sigorta şirketlerince tahsil edilen primlerin %15’inin Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) aktarılması rejimi, devletin trafik kazası kaynaklı kamusal tedavi yükünü sübvanse etme modelidir. ZMMS primlerinden yapılan bu kesintiler karşılığında, trafik kazası mağdurlarının tüm acil ve uzun süreli tedavi giderleri (sosyal güvenceleri olup olmadığına bakılmaksızın) SGK tarafından karşılanmaktadır (KTK m. 98).

4. Yabancı Plakalı Araçlar ve Yeşil Kart (Green Card) Rejimi

Türkiye sınırlarına giren yabancı plakalı araçların, KTK m. 91/6 uyarınca geçerli bir ZMMS poliçesi bulunmalıdır. Bu zorunluluk genellikle uluslararası bir anlaşma olan Yeşil Kart Sigortası (Green Card) sistemiyle karşılanır. Yeşil Kart poliçesi olmayan veya Türkiye'de geçerli kılınmayan yabancı araçlar sınır kapılarında "Sınır Kapısı Trafik Sigortası" yaptırmakla yükümlüdür. Aksi takdirde ülkeye girişlerine izin verilmez.

5. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: Sürücü (A), babası (B)'ye ait otomobili kullanırken rutin kolluk çevirmesinde durdurulmuştur. Yapılan sorgulamada, otomobilin ZMMS poliçesinin 3 ay önce sona erdiği tespit edilmiştir. Trafik polisi aracı çekiciyle otoparka çekeceğini belirtmiştir. Sürücü (A), akıllı telefonu üzerinden derhal online olarak 5 dakika içinde yeni bir trafik sigortası poliçesi kestirmiş ve PDF formatındaki poliçeyi polise göstererek "Sigortayı hemen yaptırdım, artık ihlal kalmadı, aracı çekmenize gerek yok" diyerek itiraz etmiştir.

Hukuki Analiz:

  1. Trafikten Men Tedbirinin Yasallığı: KTK m. 91 uyarınca, çevirme anında sigortasız yakalanan araç için "trafikten men" yaptırımının uygulanması emredici bir yasal zorunluluktur.
  2. Sonradan Yapılan Sigortanın Etkisi: Yol kenarında anında online poliçe kestirilmiş olması, yakalanma anındaki sigortasızlık ihlalini geçmişe dönük olarak ortadan kaldırmaz. Dolayısıyla kolluk görevlisi, idari cezayı tatbik edecek ve aracı yediemin otoparkına çekecektir.
  3. Aracın Teslim Süreci: Ancak, sigorta derhal yapıldığı için aracın otoparkta uzun süre kalmasına gerek kalmayacaktır. (A) ve araç sahibi (B), otoparka giderek yeni kesilen güncel poliçeyi ibraz edecek, otopark ve çekici ücretini ödeyecek ve trafikten men kaldırma tutanağını imzalayarak aracı teslim alabilecektir. Yol kenarında polisin aracı serbest bırakması yasal olarak mümkün değildir; çünkü men işleminin sisteme girilmesi ve otopark kayıtlarının yapılması zorunludur.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasının (ZMMS) emredici kamu düzeni niteliğini, sigortasızlık halinde uygulanan fiili trafikten men ve yediemin otoparkı muhafaza süreçlerini, primlerden yapılan SGK payı kesintilerinin kamusal finansman mantığını ve yabancı plakalı araçlardaki Yeşil Kart rejimi sınırlarını Av. Fethi Güzel'in sigorta hukuku, idari yaptırımlar ve trafik kazası tazminat davalarındaki üstün uzmanlığıyla analiz etmektedir.

← Önceki Madde [90]
[92] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.