← Önceki Madde [83]
[85] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Trafik kazalarında sürücü kusurlarının tespiti ve asli kusur sayılan haller

Madde 84 – Araç sürücüleri trafik kazalarında; a) Kırmızı ışıklı trafik işaretinde veya yetkili memurun dur işaretinde geçme, b) Taşıt giremez trafik işareti bulunan karayoluna veya bölünmüş karayolunda karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit, rampa ve bağlantı yollarına girme,

c) İkiden fazla şeritli taşıt yollarında, karşı yönden gelen trafiğin kullandığı şerit veya yol bölümüne girme, d) Arkadan çarpma, e) Geçme yasağı olan yerlerde geçme, f) Doğrultu değiştirme manevralarını yanlış yapma, g) Şeride tecavüz etme, h) Kavşaklarda geçiş önceliğine uymama, i) Kaplamanın dar olduğu yerlerde geçiş önceliğine uymama, j) Manevraları düzenleyen genel şartlara uymama, k) Yerleşim birimleri dışındaki karayolunun taşıt yolu üzerinde, zorunlu haller dışında park etme veya duraklama ve her durumda gerekli tedbirleri almama, l) Park için ayrılmış yerlerde veya taşıt yolu dışında kurallara uygun olarak park edilmiş araçlara çarpma, Hallerinde asli kusurlu sayılırlar. Ancak, kazada bu hareketlerden herhangi biri, kazaya karışan araç sürücülerinden birden fazlası tarafından yapılmış veya kaza bu hareketler dışında kurallarla, yasaklamalara, kısıtlamalara ve talimatlara uyulmaması nedenlerinden doğmuşsa, karayolunu kullananlar için kusur oranı yönetmelikte belirtilen esaslara göre tespit edilir. SEKİZİNCİ KISIM Hukuki Sorumluluk ve Sigorta BİRİNCİ BÖLÜM69 İşletenin Hukuki Sorumluluğu

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Trafik Hukukunda Kusur Sistematiği: Asli Kusur - Tali Kusur Ayrımı

Karayolları Trafik Kanunu’nun 84. maddesi, trafik kazalarında sorumluluk hukukunun ve tazminat miktarının belirlenmesindeki en kritik yasal çerçeveyi çizmektedir. Madde metni, kanun koyucu tarafından kazaya sebebiyet veren temel ihlallerin "Asli Kusur" (asli derecede kusur) olarak kabul edileceği halleri sınırlı sayıda (numerus clausus) olacak şekilde listelemiştir.

Türk Borçlar Kanunu’nun 49. ve devamı maddelerinde düzenlenen haksız fiil sorumluluğunda kusur, tazminatın hem kurucu bir unsuru hem de kapsamının takdirindeki en önemli ölçüttür. KTK m. 84, uygulamada yargıçların ve bilirkişilerin kusur dağılımı yaparken keyfi davranmalarını önlemek amacıyla getirilmiş yasal bir rehberdir.

  • Asli Kusur: Kazanın meydana gelmesinde birinci derecede, doğrudan ve baskın etkisi olan, trafik güvenliğini en ağır şekilde ihlal eden davranışlardır.
  • Tali Kusur: Kazanın oluşmasında doğrudan birincil sebep olmamakla birlikte, kazanın gerçekleşmesini kolaylaştıran, etkisini artıran ya da önleyici tedbirleri almamaktan kaynaklanan ikincil ihlallerdir (örn: hız sınırlarına uymamak, emniyet kemeri takmamak, farı bozuk olmak).

Yargıtay içtihatlarında da vurgulandığı üzere, asli kusur halleri doğrudan kusurun oranlanmasında başlangıç noktasıdır. Uygulamada kusur oranları yüzde (%) veya sekizlik (8/8) sistemle ifade edilmektedir. Tek taraflı bir asli kusur durumunda fail genellikle %75 ila %100 (6/8 - 8/8) arasında kusurlu kabul edilirken, tali kusurlu tarafa %25 (2/8) civarında kusur atfedilir.

2. KTK m. 84 Kapsamındaki 12 Asli Kusur Halinin Hukuki Analizi

Madde kapsamında listelenen bentlerin hukuki niteliği ve yargısal yansımaları şu şekildedir:

  • a) Kırmızı Işık ve Yetkili Memurun Dur İşaretine Uymama: Trafik disiplininin en mutlak kuralıdır. Bu ihlal haksız fiilde "Ağır Kusur" kapsamında değerlendirilir.
  • b) ve c) Ters Yöne Girme ve Karşı Şeride Tecavüz: Bölünmüş yollarda veya ikiden fazla şeritli yollarda karşı trafiğin şeridine girmek, kaçınılmaz olarak kafa kafaya (head-on) çarpışma riski doğurur. Bu ihlallerde kaçınma imkanı çok düşük olduğundan doğrudan ağır asli kusur kabul edilir.
  • d) Arkadan Çarpma: Uygulamada en sık karşılaşılan asli kusur türüdür. KTK m. 56/1-c'de düzenlenen "güvenli takip mesafesi" kuralının ihlali karinesine dayanır. Öndeki aracın haklı bir neden olmaksızın ani fren yapması halinde bile, arkadan çarpan araç takip mesafesini korumadığı için kural olarak yine asli kusurlu kabul edilir; ancak bu durumda öndeki araca da tali kusur verilir.
  • e) Geçme Yasağı Olan Yerlerde Geçme: Görüşün kapalı olduğu virajlarda, tepe üstlerinde veya düz çizgi ihlali yapılarak gerçekleştirilen sollamalardır.
  • f) ve j) Doğrultu Değiştirme ve Manevra Yanlışlıkları: Sinyal vermeden şerit değiştirmek, kontrolsüz dönüş yapmak, şerit değiştirirken arkadan gelen trafiği kontrol etmemek bu kapsamdadır.
  • g) Şeride Tecavüz Etme: Şerit çizgilerini ortalayarak gitmek veya yan şeritteki aracın geçiş koridorunu daraltmak.
  • h) ve i) Kavşaklarda ve Dar Yollarda Geçiş Önceliğine Uymama: Kontrolsüz kavşakta sağdan gelen araca yol vermemek, geçiş kolaylığı sağlamakla yükümlü olunan dar yollarda durmamak asli kusur teşkil eder.
  • k) ve l) Yol Üzerinde Usulsüz Park Etme ve Park Halindeki Araca Çarpma: Otoyolda reflektör koymadan acil durum şeridi dışında durmak veya kurallara uygun park etmiş araca çarpmak asli kusurdur.

3. 12 Şubat 2026 Tarihli ve 7574 Sayılı Kanun Reformunun Asli Kusur Değerlendirmelerine Yansıması

12 Şubat 2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanun ile getirilen "Acil Durum Koridoru (Fermuar Metodu)" ihlalleri, KTK m. 84 kapsamında doğrudan bir asli kusur bendi olarak yazılmasa da, yargısal uygulamada "g) Şeride tecavüz etme" ve "j) Manevraları düzenleyen genel şartlara uymama" bentleri kapsamında asli kusur çerçevesinde değerlendirilmektedir. İtfaiye, ambulans ve emniyet araçlarının geçiş koridorunu tıkayarak kazaya sebebiyet veren sürücülere ağır asli kusur verilmekte ve ayrıca 7574 S.K. kapsamında öngörülen 46.000 TL idari para cezası tatbik edilmektedir.

4. Bilirkişi Kusur Raporları ve Hakimin Kusuru Serbestçe Takdir Yetkisi

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ve Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, ceza mahkemesi veya hukuk mahkemesi hakimi bilirkişilerin belirlediği kusur oranlarıyla bağlı değildir. Kusur oranını belirlemek nihai olarak hakimin hukuki takdir yetkisindedir. Ancak hakim, teknik bir konu olan trafik kazalarında uzman bilirkişilerin (Karayolları Fen Heyeti veya Adli Tıp Kurumu Trafik İhtisas Dairesi) raporlarında gösterdiği maddi vakıalardan sapacaksa bunu gerekçelendirmek zorundadır.

5. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: Sürücü (A), gece vakti aydınlatması yetersiz bölünmüş bir devlet yolunda seyir halindeyken, önünde giden sürücü (B)'nin aracının arka stop lambalarının çalışmadığını fark etmemiş ve takip mesafesini korumasına rağmen (B)'nin aracına arkadan çarpmıştır. Meydana gelen kazada (B)'nin aracındaki yolcu ağır yaralanmıştır. Trafik zabıtası düzenlediği tutanakta, (A)'yı "arkadan çarpma" nedeniyle KTK m. 84/d uyarınca %100 asli kusurlu bulmuştur. (A), arkadan çarptığını kabul etmekle birlikte, gece vakti hiçbir ışığı yanmayan ve adeta görünmez bir engel gibi duran (B)'nin aracına çarpmaktan kaçınmasının fiziken imkansız olduğunu savunarak itiraz etmiştir.

Hukuki Analiz:

  1. Arkadan Çarpma Karinesinin Çürütülmesi: Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarına göre, "arkadan çarpma" asli kusur olmakla birlikte bu kural mutlak bir sorumluluk doğurmaz. Karşı tarafın ağır kusuru veya aracındaki teknik eksiklikler kazanın tek sebebini oluşturuyorsa karine tersine dönebilir.
  2. Kusur Dağılımı: Gece seyrinde stop lambaları ve reflektörleri çalışmayan bir araçla trafiğe çıkmak KTK m. 63 ve m. 64 ihlalidir. Bu durum kazanın oluşumunda doğrudan illiyet bağına sahiptir. Bilirkişi incelemesinde, (A)'nın reaksiyon süresi ve far mesafesi hesaplanarak, kazadan kaçınmasının mümkün olmadığı tespit edilirse:
    • Sürücü (B), far ve stop lambalarını çalıştırmayarak tehlike yarattığı için asli kusurlu (%75 - 6/8) kabul edilmelidir.
    • Sürücü (A) ise, her ne kadar takip mesafesini korusa da gece şartlarında farlarının aydınlattığı alan içindeki engeli fark edip yavaşlamakta geç kaldığı varsayımıyla en fazla tali kusurlu (%25 - 2/8) bulunabilir. Hatta kaçınılmazlık (fiziki imkansızlık) ispatlanırsa (A) tamamen kusursuz dahi bulunabilir.
  3. Mahkemenin Kararı: Kolluk tutanağındaki asli kusur tespiti HMK m. 204 kapsamında kesin delil olmadığından, mahkeme bağımsız bir bilirkişi raporu alarak kolluk tutanağındaki hatayı düzeltecek ve tazminat miktarını bu yeni oranlara göre belirleyecektir.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; trafik kazalarında asli ve tali kusur ayrımını, KTK m. 84 kapsamındaki 12 asli kusur halinin ceza ve tazminat yargılamasındaki hukuki ispat gücünü, 7574 Sayılı Kanun'un acil durum koridoru ihlallerine etkisini ve Yargıtay'ın arkadan çarpma ile kaçınılmazlık ilkelerine ilişkin yerleşik içtihatlarını Av. Fethi Güzel'in tazminat hukuku, sigorta uyuşmazlıkları ve adli trafik kusur bilirkişiliği alanındaki üstün akademik birikimiyle analiz etmektedir.

← Önceki Madde [83]
[85] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.