Karayolları Trafik Kanunu Madde 73

1. Tedbirsiz ve Saygısızca Sürüşün Hukuki Kapsamı ve Genel Özen Borcu

Karayolları Trafik Kanunu’nun 73. maddesi; karayollarındaki sürüş etiğini, çevreye ve diğer yol kullanıcılarına saygıyı ve en önemlisi çağımızın en büyük kaza nedenlerinden biri olan seyir halinde cep telefonu kullanımını düzenler. Bu madde, sürücülere karayolunda sadece fiziksel kurallara (hız, şerit vb.) değil, aynı zamanda **"Kamusal ve Sosyal Özen Gösterme Ödevi"**ne de uymayı yükleyen genel ve tamamlayıcı bir normdur.

Maddenin birinci fıkrası üç temel yasağı kapsar:

1. Saygısızca araç sürmek (makas atarak sürme, yayaların üzerine sürerek korkutma, su veya çamur sıçratma vb.).
2. Araç dışına çöp, sigara izmariti, pet şişe veya yükün dökülecek şekilde atılması.
3. Seyir halinde cep telefonu veya haberleşme cihazı kullanılması.

2. 7574 Sayılı Kanun (12 Şubat 2026) Cep Telefonu Kademeli Ağır Ceza Reformu

Teknolojinin gelişmesiyle sürüş esnasında telefonda konuşma, mesajlaşma ve sosyal medyada gezinme eylemleri, reaksiyon süresini alkollü sürüş derecesinde uzatmaktadır. 12 Şubat 2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanun ile Madde 73'ün cep telefonu yaptırımları kademeli ve son derece ağırlaştırılmış bir disiplin sistemine kavuşturulmuştur:

• Birinci İhlal: Seyir halinde telefonla konuşurken yakalanan sürücüye 5.000 Türk Lirası idari para cezası verilir (eller serbest / bluetooth kitleri hariç, el ile telefonu tutma ve kullanma eylemi).
• Bir Yıl İçinde İkinci İhlal: Son ihlalden geriye doğru 1 yıl içinde kural ikinci kez ihlal edilirse ceza 10.000 Türk Lirası'na çıkar.
• Bir Yıl İçinde Üç ve Üzeri İhlal (Ehliyete El Koyma): 1 yıl içinde kuralı 3 veya daha fazla kez ihlal eden sürücülere her seferinde 20.000 Türk Lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgesi 30 gün süreyle geri alınır. Ehliyetin iadesi için KTK kapsamındaki tüm birikmiş para cezalarının tahsil edilmiş olması şarttır.
• Diğer İhlaller (Saygısız Sürüş ve Çöp Atma): Diğer bentlerin ihlali durumunda uygulanan ceza 1.000 Türk Lirası'dır.

3. Kişilik Haklarının Korunması (TMK m. 24-25) ve Tazminat Boyutu

Saygısızca araç sürerek kaldırımdaki yayanın üzerine yağmur suyunu sıçratmak ve onu baştan aşağı çamura bulamak, sadece trafik suçu değildir. Bu eylem, Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 24-25 kapsamında "Kişilik Haklarına Ağır Bir Saldırı" niteliğindedir. Yaya, kendisini ıslatarak giden aracın plakasını tespit ederek, sürücüye ve araç sahibine karşı maddi (temizlik, kıyafet zararı vb.) ve manevi tazminat davası açabilir. Sürücünün kasıtlı olarak suyu sıçrattığının tespiti halinde, mahkemece yaya lehine yüksek bir manevi tazminata hükmedilmesi yargısal bir gerçektir.

4. Kaza Durumunda Kusur Tayini ve Sigorta Rücu Yansımaları

• Cep Telefonunun Asli Kusur Etkisi: Seyir halinde cep telefonuyla konuşurken veya mesaj yazarken önündeki araca çarpan veya yayayı ezen sürücü, yasanın açık yasağını bilerek ihlal ettiği ve dikkatini yoldan tamamen kopardığı için Asli ve Tam Kusurlu (%100) sayılır. Kaza anında sürücünün HTS (arama/mesaj) kayıtları adli makamlarca incelenerek cep telefonu kullanımı tespit edildiğinde, sürücünün kurtuluş beyanı kalmaz.
• Sigorta Rücu İlişkisi: Sürüş esnasında cep telefonu kullanımının kazanın doğrudan tek nedeni olduğunun (nedensellik bağı) ispatı halinde, sigorta şirketleri kasko poliçelerinde hasar ödemesini reddedebileceği gibi, ZMMS kapsamında üçüncü kişilere ödenen bedelleri de ağır ihmal gerekçesiyle kendi sigortalısına rücu edebilir.

5. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: Sürücü (A), otomobiliyle şehir içi caddede 50 km/s hızla ilerlerken cep telefonuna gelen mesaja cevap yazmaya başlamıştır. Yaklaşık 4 saniye boyunca gözünü yoldan ayıran (A), o sırada önündeki yaya geçidinde kurallara uygun olarak karşıdan karşıya geçmekte olan yaya (Y)'ye çarpmıştır. Kazada (Y) ağır yaralanarak bacağını kaybetmiştir. Sürücü (A), "mesajın acil olduğunu, yayanın da caddede çok yavaş yürüdüğünü" savunmuştur. Yapılan HTS incelemesinde kaza saniyesi ile mesaj gönderim saniyesinin birebir uyuştuğu saptanmıştır.

Hukuki Analiz:

1. Manevi ve İdari Yaptırımlar: Sürücü (A)'ya KTK m. 73/2 uyarınca seyir halinde telefon kullanmaktan ceza (daha önceki ihlallerine göre 5.000 TL ila 20.000 TL arası ve ehliyet el koyma) kesilecektir.
2. Kusur Değerlendirmesi: Seyir halinde telefonda mesaj yazmak, sürüş emniyetini kasten ortadan kaldıran ve kazayı kaçınılmaz kılan ağır bir tedbirsizliktir. Yaya geçidinde geçiş önceliği yayanın olduğundan, yaya (Y) tamamen kusursuzdur. Sürücü (A), KTK m. 73 ve m. 74 ihlalleri nedeniyle Asli ve Tam Kusurludur (%100).
3. Cezai Boyut: Sürücü (A) hakkında, yayanın uzuv kaybına neden olacak şekilde yaralanmasına sebebiyet vermekten TCK m. 89/1 ve m. 89/2-b uyarınca taksirle yaralama davası açılacaktır. Telefon kullanımı bilinçli bir ihlal olduğundan, ceza TCK m. 22/3 uyarınca Bilinçli Taksir kapsamında yarı oranına kadar artırılacaktır.
4. Tazminat ve Rücu: Yaya (Y)'nin maddi (protez giderleri, iş göremezlik) ve manevi tazminatı (A)'dan ve sigorta şirketinden müteselsilen tahsil edilir. Sigortacı, kazanın münhasıran telefona bakma eylemi (ağır ihmal) nedeniyle oluştuğunu HTS kayıtlarıyla ispatlayarak ödediği tazminatı sürücü (A)'ya rücu edecektir.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; tedbirsiz ve saygısızca araç sürme kavramının yasal sınırlarını, su sıçratmanın TMK m. 24 kapsamında kişilik haklarına tecavüz niteliğini, 12 Şubat 2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanun ile getirilen cep telefonu kullanımına yönelik kademeli ağır para cezaları ve ehliyet geri alma rejimini, telefon kullanımının kaza kusur bilirkişiliği ve sigorta rücu uyuşmazlıklarındaki etkisini Av. Fethi Güzel'in tazminat hukuku, ceza sorumluluğu ve sigorta rücu uyuşmazlıklarındaki üstün uzmanlığıyla ele almaktadır.