← Önceki Madde [70]
[72] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Geçiş üstünlüğüne sahip araçlar ve sürme kuralları

Madde 71 – Geçiş üstünlüğüne sahip araçlar öncelik sırasıyla şunlardır: a) Cankurtaran araçları, yaralı veya acil hasta taşıyan araçlar, b) İtfaiye araçları, orman yangınlarıyla mücadele eden araçlar, c) Hükümlü veya sanığı takip eden veya emniyet ve asayişi korumak için acele olay yerine giden zabıta araçları, d) Bir trafik suçu işleyerek kaçan aracı takip eden veya trafik güvenliğini koruma veya trafik kazasına el koyma amacıyla olay veya kaza yerine gitmekte olan görevlilere ait araçlar, e) Afet ve acil durum hâllerinde afet ve acil durum hizmetlerinde görevli bulunan araçlar, f) Devletin yasama, yürütme ve yargı organlarının üst makamlarına ait ekli (1) sayılı listede gösterilen araçlar, g) Görev ve hizmet gerekleri veya güvenlik nedenleriyle geçiş üstünlüğüne sahip olduğu yönetmelikte belirlenen araçlar, Bu araçlar görev halinde iken geçiş üstünlüğü hakkına sahiptir. Bu hak, halkın can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak, duyulur ve görünür geçiş üstünlüğü işaretini vermek şartı ile kullanılır. Bu araçlar, bu Kanun ve yönetmelikte yazılı trafik kısıtlama ve yasaklarına bağlı değildir. Bunların birbirleriyle karşılaşmalarında birinin diğerine göre geçiş üstünlüğü yukarıda yazılı olan sıraya göredir. Zorunluluk olmadığı hallerde geçiş üstünlüğünü kullanmak yasaktır. (Değişik: 21/5/1997-4262/4 md.) Zorunluluk olmadığı halde geçiş üstünlüğü hakkını kullanan sürücülere 46.000 Türk lirası idari para cezası uygulanır. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar İçişleri Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikte belirlenir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Geçiş Üstünlüğü Hakkının Hukuki Niteliği ve İdari Teşkilat Boyutu

Karayolları Trafik Kanunu’nun 71. maddesi; karayolu trafik rejiminde kamu güvenliği, kamu düzeni, can ve mal emniyeti ile devletin en üst düzey egemenlik temsiliyetinin karayolundaki yansıması olan "Geçiş Üstünlüğü (Right of Priority)" hakkını düzenler. Bu hak, cankurtaranlar, itfaiye araçları, asayiş/trafik kolluk kuvvetleri ve belirli makam araçlarına karayolundaki tüm hız sınırlarından, yön kısıtlamalarından, park ve duraklama yasaklarından muaf olma imkanı tanır.

Ancak bu muafiyet, sürücüye karayolunda dilediği gibi hareket etme yönünde mutlak bir egemenlik veya kurtuluş hakkı vermez. Geçiş üstünlüğü, idare hukuku anlamında **"Kamu Hizmetinin Kesintisiz ve Hızlı Yürütülmesi Amacına Matuf Sınırlı ve Şartlı Bir İmtiyaz"**dır.

2. Geçiş Üstünlüğü Hakkının Kullanımının Üç Kurucu Şartı

Yasa koyucu, geçiş üstünlüğünün kullanılabilmesini üç kümülatif (birlikte bulunması zorunlu) şarta bağlamıştır. Bu şartlardan birinin eksikliği, hakkın kullanımını yasa dışı kılar ve kaza durumlarında tam kusurluluk sebebidir:

  1. Görev Halinde Olma Şartı: Geçiş üstünlüğü, aracın tipine veya rengine değil, icra edilen kamusal görevin aciliyetine bağlanmıştır. Görev dışı seyahat eden boş bir ambulansın veya karakola dönen polis otosunun geçiş üstünlüğü hakkı yoktur.
  2. Uyarım (Sesli ve Işıklı İşaret) Şartı: Sürücü, geçiş üstünlüğünü kullanırken hem duyulur (siren/korna) hem de görünür (çakar lambalar) işaretleri aynı anda aktif tutmak zorundadır. Flaşörleri yakıp sireni kapatarak kırmızı ışıkta geçmek yasal muafiyet sağlamaz.
  3. Ölçülülük ve Can/Mal Güvenliğini Tehlikeye Sokmama Sınırı (En Kritik Şart): Madde metninde açıkça "Bu hak, halkın can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak... Şartı ile kullanılır" denilmiştir. Bu hüküm, geçiş üstünlüğü olan sürücünün kırmızı ışıkta geçerken veya ters şeritte ilerlerken diğer araçların kendisini fark edip yol açtığını bizzat gözlemlemesi, gerekirse hızını tamamen düşürerek kontrollü geçiş yapması yükümlülüğünü doğurur. Körü körüne, diğer araçların duracağına güvenerek kavşağa son sürat dalan ambulans/polis aracı, kaza halinde tazminat hukuku yönünden kusurlu sayılır.

3. 7574 Sayılı Kanun (12 Şubat 2026) ile Getirilen Suistimal Yaptırımları

12 Şubat 2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanun ile geçiş üstünlüğü hakkını ve çakar/siren sistemlerini görev dışı/zorunluluk dışı suistimal eden sürücülere yönelik idari yaptırımlar ağırlaştırılmıştır:

  • Zorunluluk (görev) olmadığı halde geçiş üstünlüğü hakkını kullanan sürücülere uygulanan idari para cezası 46.000 Türk Lirası'na yükseltilmiştir.
  • Bu ceza, özellikle boş vakitlerinde trafikte emniyet şeridini kullanmak veya sıkışıklığı aşmak amacıyla siren çalıp yol isteyen sahte veya görev dışı ambulans/kolluk sürücülerine yönelik en caydırıcı mali kuraldır.

4. Kaza Durumunda Kusur Dağılımı ve İdarenin Tazminat Sorumluluğu

  • Asli Kusur Değerlendirmesi: Geçiş üstünlüğüne sahip bir araç, sireni ve çakarı açık olsa dahi, kırmızı ışıkta geçerken kavşaktan yeşil ışıkta kurallara uygun geçen binek araca çarpmışsa; bilirkişi incelemesinde ambulans/polis sürücüsünün halkın can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmama sınırını aştığı, kontrolsüz kavşak yaklaşımı yaptığı gerekçesiyle Asli veya Tali Kusurlu (%25 - %50 oranında) sayılmasına karar verilir.
  • İdarenin Hizmet Kusuru ve Sorumluluğu: Geçiş üstünlüğü hakkını kullanan kamu araçlarının kazalarında; idare, kamu hizmetini yürüten memurunun eyleminden dolayı Anayasa m. 125 kapsamında "Hizmet Kusuru" veya kolluk faaliyeti kapsamında kusursuz tehlike sorumluluğu uyarınca zararı tazmin etmekle yükümlüdür. Devlet, ödediği tazminatı görev sınırını ağır şekilde aşan kendi memuruna rücu edebilir.

5. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: Sürücü (A), yönetimindeki acil hasta taşıyan (siren ve çakarları aktif olan) ambulans ile şehir içi caddede 80 km/s hızla ilerlerken kavşaktaki kırmızı ışığa yaklaşmıştır. (A), kırmızı ışıkta diğer araçların duracağını varsayarak ve hızını hiç azaltmadan kavşağa girmiştir. Bu sırada, kendisine yeşil ışık yanan ve kavşaktan geçmekte olan sürücü (B) idaresindeki otomobile sol taraftan şiddetle çarpmıştır. Kazada otomobil sürücüsü (B) ağır yaralanmıştır. Ambulans şoförü (A), "can kurtarma görevi ifa ettiğini, geçiş üstünlüğünün mutlak olduğunu" savunmuştur.

Hukuki Analiz:

  1. Geçiş Üstünlüğü Şartlarının İhlali: Ambulans şoförü (A), görev halinde olması ve işaretleri açık tutması nedeniyle ilk iki şartı yerine getirmiştir. Ancak KTK m. 71/2 uyarınca geçiş üstünlüğü hakkı "halkın can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmamak şartıyla" kullanılabilir. Kırmızı ışıkta hızını azaltmadan, kavşağı kontrol etmeden 80 km/s hızla dalan sürücü (A) bu hayati sınırı ihlal etmiştir.
  2. Kusur Dağılımı: Bilirkişi raporunda, geçiş üstünlüğünün sınırlarını ağır şekilde aşarak kontrolsüz kavşak girişi yapan ambulans şoförü (A) Asli Kusurlu (%50 ila %75) kabul edilecektir. Yeşil ışıkta geçen otomobil sürücüsü (B) ise siren sesini duyduğu anda KTK m. 55/c gereğince ambulansa yol açmak için yavaşlaması veya durması gerekirken dikkatsiz davrandığı için tali kusurlu (%25) sayılacaktır.
  3. Tazminat Dinamikleri: Otomobil sürücüsü (B) maddi ve manevi tazminat davasını Sağlık Bakanlığı'na (idari yargıda tam yargı davası olarak) veya ambulansın ZMMS sigorta şirketine açabilir. İdare ödediği tazminatı ağır kusurlu personeli (A)'ya rücu etme yetkisine sahiptir.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; geçiş üstünlüğünün kamu hukuku boyutunu, bu hakkın sınırını çizen üç kümülatif şartı, özellikle "can ve mal güvenliğini tehlikeye sokmama" ölçülülük sınırının haksız fiil kusur tayinindeki yerini, 7574 Sayılı Kanun ile getirilen yeni 46.000 TL'lik ağırlaştırılmış suistimal cezasını ve idari yargıdaki hizmet kusuru sorumluluğunu Av. Fethi Güzel'in kamu hukuku, tazminat davaları ve sigorta rücu uyuşmazlıklarındaki üstün yetkinliğiyle analiz etmektedir.

← Önceki Madde [70]
[72] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.