← Önceki Madde [6]
[8] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Karayolları Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri

Madde 7 – Karayolları Genel Müdürlüğünün bu Kanunla ilgili görev ve yetkileri şunlardır: a) Yapım ve bakımdan sorumlu olduğu karayollarında can ve mal güvenliği yönünden gerekli düzenleme ve işaretlemeleri yaparak önlemleri almak ve aldırmak, b) Tüm karayollarındaki işaretleme standartlarını tespit etmek, yayınlamak ve kontrol 12/2/2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanunun 1 inci maddesiyle bu bentte yer alan “polis; polisin ve trafik teşkilatının görev alanı dışında kalan yerlerde de jandarma, trafik eğitimi almış subay, astsubay ve uzman jandarmalar eliyle yönetmelikte” ibaresi “sorumluluk bölgesine göre genel zabıta ilgili mevzuatta” şeklinde değiştirilmiştir. 6

etmek, c) (Mülga: 17/10/1996-4199/47 md.) d) Trafik ve araç tekniğine ait görüş bildirmek, karayolu güvenliğini ilgilendiren konulardaki projeleri incelemek ve onaylamak, e) Yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayollarında, İçişleri Bakanlığının uygun görüşü alınmak suretiyle, yönetmelikte belirlenen hız sınırlarının üstünde veya altında hız sınırları belirlemek ve işaretlemek, f) Trafik kazalarının oluş nedenlerine göre verileri hazırlamak ve karayollarında, gerekli önleyici teknik tedbirleri almak veya aldırmak,7 g) Yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayollarında trafik güvenliğini ilgilendiren kavşak, durak yeri, aydınlatma, yol dışı park yerleri ve benzeri tesisleri yapmak, yaptırmak veya diğer kuruluşlarca hazırlanan projeleri tetkik ve uygun olanları tasdik etmek, h) Yetkili birimlerce veya trafik zabıtasınca tespit edilen trafik kaza analizi sonucu, altyapı ve yolun fiziki yapısı ile işaretlemeye dayalı kaza sebepleri göz önünde bulundurularak önerilen gerekli önlemleri almak veya aldırmak,7 i) (Mülga: 3/5/2006 – 5495/4 md.) j) (Değişik: 17/10/1996-4199/5 md.) Trafik zabıtasının görev ve yetkileri saklı kalmak üzere Bu Kanunun 13,14,16,17,18,47/a ve 65 inci maddeleri hükümlerine aykırı hareket edenler hakkında suç veya ceza tutanağı düzenlemek; 47 nci maddenin (b), (c) ve (d) bentlerinde belirtilen kural ihlallerinin tespiti halinde, durumu bir tutanakla belirlemek ve gerekli işlemin yapılması için en yakın trafik kuruluşuna teslim etmek,89 k) (Ek:18/10/2018-7148/14 md.) Bu Kanunun 31 ve 49 uncu maddeleri kapsamında takoğraf ve çalışma-dinlenme süreleri yönünden karayolları denetim istasyonlarında denetim yapmak ve trafik idari para cezası karar tutanağı düzenlemek, 10 l) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.)11 Otoyolların habitatları böldüğü yerlerde Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğünün görüşünü alarak yaban hayvanlarının geçişlerine izin verecek menfez, ekolojik köprü ve benzeri tesisleri yapmak, m) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.) Otoyollarda yaban hayvanlarından kaynaklanacak trafik kazalarını önlemek maksadı ile kafes tel çit yapmak, n) (Ek:29/11/2018-7153/9 md.) Yaban hayvanlarının muhtemel yaşam alanlarının 25/6/2010 tarihli ve 6001 sayılı Kanunun 34 üncü maddesiyle, bu bendin sonuna “veya aldırmak” ibaresi eklenmiştir. 8 16/7/2004 tarihli 5228 sayılı Kanunun 59 uncu maddesiyle 1/1/2005 tarihinden geçerli olmak üzere bu bentte yer alan "Tescile bağlı araçların muayenelerini yapmak veya yaptırmak ve bu Kanunun 13, 14, 16, 17, 18, 35, 47/a ve 65 inci maddeleri,” ibaresi, “Bu Kanunun 13,14,16,17,18,47/a ve 65 inci maddeleri” olarak değiştirilmiştir. 9 25/6/2010 tarihli ve 6001 sayılı Kanunun 34 üncü maddesiyle, bu bendin başına “Trafik zabıtasının görev ve yetkileri saklı kalmak üzere” ibaresi eklenmiştir. 10 18/10/2018 tarihli ve 7148 sayılı Kanunun 14 üncü maddesiyle (j) bendinden sonra gelmek üzere (k) bendi eklenmiş ve mevcut (k) bendi (l) bendi olarak teselsül ettirilmiştir. 11 29/11/2018 tarihli ve 7153 sayılı Kanunun 9 uncu maddesiyle (k) bendinden sonra gelmek üzere (l), (m) ve (n) bentleri eklenmiş ve mevcut (l) bendi (o) bendi olarak teselsül ettirilmiştir. 7

bulunduğu bölgelerdeki karayollarında uyarıcı levhalara yer vermek, o) (Ek:24/12/2020-7261/23 md.)12 Gürültü eylem planı ve bisiklet master planları göz önünde bulundurularak ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığının görüşü alınarak, trafik güvenliğinin ve teknik koşulların sağlandığı mevcut yollarda ve yeni yapılacak olan yapım ve bakımından sorumlu olduğu karayollarının kenarına bisiklet yolu ile gürültü bariyeri yapmak, p) (Ek:24/12/2020-7261/23 md.) Trafik güvenliğinin ve teknik koşulların sağlandığı yerlerde, banketleri bisiklet şeridi olarak işaretleyerek bisiklet ve elektrikli skuter kullanımına uygun hale getirmek, r) Bu Kanunla ve bu Kanuna göre çıkarılmış olan yönetmeliklerle verilen diğer görevleri yapmaktır. (Son fıkra Mülga: 28/3/1985 - 3176/16 md.) Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

Bu madde, 2918 sayılı Kanun’un karayolu altyapısı ve fiziki yol güvenliği konusundaki en kritik aktörünü ve sorumluluk sınırlarını çizen "Altyapı Sorumluluğu ve Hizmet Kusuru İhdas" (Infrastructure Liability & Service Fault) normudur. Karayolları Genel Müdürlüğü (KGM), Türkiye Cumhuriyeti'ndeki şehirlerarası devlet yollarının ve otoyolların yapımından, bakımından, işletilmesinden ve bu yollardaki fiziksel güvenlik önlemlerinin eksiksiz alınmasından sorumlu en üst idari kurumdur.

Madde 7, KGM’ye sadece teknik ve mühendislik görevleri yüklememekte; idare hukuku anlamında, idarenin vatandaşına karşı "kusursuz hizmet sunma, tehlikeleri önleme ve can-mal güvenliğini koruma" yönündeki asli pozitif ödevlerini somutlaştırmaktadır. Bu görevlerin en ufak bir şekilde ihmal edilmesi veya eksik yerine getirilmesi, doğrudan devlete karşı açılacak devasa tazminat davalarının yasal dayanağını oluşturur.

2. Maddedeki Görev ve Yetkilerin Hukuki Analizi

A. Yapım ve Bakım Sorumluluğu ile Yol Kusurları İlişkisi (a bendi)

KGM’nin yapım ve bakımından sorumlu olduğu yollarda can ve mal güvenliği yönünden gerekli düzenleme ve işaretlemeleri (tabelalar, şerit çizgileri, yol bariyerleri vb.) yapması ve önlemleri alması emredici bir görevdir:

  • Yol Kusuru Kavramı: Yoldaki çukurlar, hatalı viraj eğimleri (ters dever), yetersiz bariyerler, kayganlaşan yol yüzeyleri veya uyarı levhalarının eksikliği "yol kusuru" olarak adlandırılır.
  • Hizmet Kusurunun Doğumu: KGM’nin bu tedbirleri almaması veya geciktirmesi durumunda, idare hukuku anlamında ağır hizmet kusuru (faute de service) doğar. Bu tür kusurlardan kaynaklanan kazalarda idare, zarar görenlerin tüm maddi ve manevi zararlarını tam olarak tazmin etmekle yükümlüdür.
B. Ekolojik ve Çevreci Modernizasyon (l, m, n bentleri - 7153 S.K. Eki)

2018 yılında yapılan mevzuat değişiklikleri ile KGM'nin görev alanına çevre hukuku ve yaban hayatını koruma ödevleri de eklenmiştir:

  • Ekolojik Köprüler (Ecological Bridges): Otoyolların yaban hayatı habitatlarını böldüğü noktalarda, yaban hayvanlarının güvenle geçebilmesi için menfez ve ekolojik köprü yapma yükümlülüğü getirilmiştir.
  • Kaza Önleme: Kafes tel çitler ve uyarıcı levhalar vasıtasıyla hem yaban hayatı korunmakta hem de araçların yaban hayvanlarına çarpması sonucu oluşabilecek ağır ve ölümlü trafik kazalarının önüne geçilmektedir. Bu düzenleme, Türk idare hukukunun "çevreye duyarlı altyapı standartları" geliştirmesindeki önemli bir aşamadır.
C. Bisiklet ve e-Skuter Entegrasyonu (o, p bentleri - 7261 S.K. Eki)

2020 yılında eklenen gürültü bariyerleri, bisiklet yolları ve banketlerin bisiklet şeridi olarak işaretlenmesi görevleri, KGM'yi mikromobilite ve temiz ulaşım ağlarının güvenliğinden de sorumlu kılmıştır. Bu durum, karayollarının sadece motorlu taşıtlar için değil, tüm modern ulaşım araçları için güvenli hale getirilmesi vizyonunun bir parçasıdır.

D. KGM’nin Trafik İdari Para Cezası ve Tutanak Düzenleme Yetkisi (j, k bentleri)

KGM personeli, trafik polisinin yetkileri saklı kalmak kaydıyla, özellikle aşırı tonajlı araçların (aks/dingil ağırlığı aşımı - m. 65) denetim istasyonlarında (kantar) tespiti halinde idari para cezası karar tutanağı düzenlemeye yetkilidir. Bu durum, karayolu yapısının (asfaltın ve köprülerin) korunması amacını taşır.

3. Sistematik İlişkiler: İdari Yargı ile İlişki ve Husumet Kuralları

Madde 7; Anayasa m. 125 (İdarenin mali sorumluluğu), TBK m. 49 (Haksız fiil sorumluluğu) ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu (İYUK) ile doğrudan ilişkilidir.

  • Yargı Yolu Ayrımı: Yol kusurundan kaynaklanan kazalarda, KGM’ye karşı açılacak tazminat davaları adli yargıda (Asliye Hukuk) değil, idari yargıda (İdare Mahkemeleri) "Tam Yargı Davası" olarak açılmalıdır. Uyuşmazlığın adli yargıda açılması durumunda, mahkeme "yargı yolu yönünden görevsizlik" kararı vererek davayı reddedecektir.

4. Pratik Örnek Olaylar

Örnek 1 (Ters Dever Kusurundan Kaynaklanan Ağır Kaza): Sürücü K, KGM sorumluluğundaki devlet karayolunda seyir halindeyken, yağmurlu havada girdiği virajda aracının kayarak takla atması sonucu felç kalmıştır. Yapılan adli ve teknik incelemede, virajın dışa doğru eğimli olması gerekirken hatalı yapım nedeniyle içe doğru eğimli (ters dever) yapıldığı ve viraj öncesinde "kaygan yol" veya "hız düşürme" uyarı levhasının bulunmadığı tespit edilmiştir. K'nın avukatı İdare Mahkemesinde KGM'ye karşı tam yargı davası açmıştır. Mahkeme, KTK Madde 7/a uyarınca idarenin yolu teknik standartlara uygun yapma ve gerekli işaretlemeleri yapma ödevini yerine getirmediğini, bu ihmalin ağır hizmet kusuru olduğunu belirterek KGM’yi milyonlarca liralık maddi ve manevi tazminata mahkûm etmiştir.

Örnek 2 (Otoyola Giren Sokak Köpeği ve KGM Sorumluluğu): Sürücü L, ücret ödeyerek yararlandığı erişme kontrollü otoyolda (otoban) 120 km/s hızla giderken yola aniden fırlayan başıboş bir köpeğe çarpmış, araç bariyerlere girerek ağır hasar almıştır. KGM, yola köpeğin girmesinde kendi kusurlarının olmadığını, olayın üçüncü kişinin veya hayvan sahibinin sorumluluğunda olduğunu savunmuştur. Yargıtay ve Danıştay’ın yerleşik içtihatları uyarınca; otoyolların etrafının tel örgülerle tam olarak kapatılması ve dışarıdan hayvan girişinin engellenmesi KGM'nin Madde 7 kapsamındaki asli güvenlik ödevidir. Tel örgülerin yırtık veya eksik olması idarenin hizmet kusurunu oluşturduğundan mahkeme KGM'yi tazminata mahkûm etmiştir.

5. Pratik Uygulama Notları

  • Tam Yargı Davalarında Hak Düşürücü Süreler: Yol kusurları nedeniyle KGM'ye karşı tam yargı davası açmadan önce, İYUK m. 13 uyarınca kazanın ve zararın öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde 5 yıl içinde KGM'ye yazılı olarak başvurulmalı (ön karar başvurusu), başvurunun reddi veya zımnen reddi üzerine 60 gün içinde İdare Mahkemesinde dava açılmalıdır. Bu sürelerin kaçırılması hak düşürücüdür.

6. Eleştirel Değerlendirme

  • "Yapım ve Bakımdan Sorumlu Olma" Sınırının Belirsizliği: Uygulamada, özellikle şehir geçişlerinde (devlet yollarının belediye sınırlarıyla kesiştiği noktalarda) KGM ile Belediyeler arasında ciddi bir sorumluluk devri ve protokol kargaşası yaşanmaktadır. Kazalarda kurumlar suçu birbirine atmakta, bu durum mağdurların yanlış kuruma dava açarak zaman kaybetmelerine yol açmaktadır. Kanunda şehir geçişlerindeki yetki ve sorumluluk sınırlarının hiçbir yoruma yer bırakmayacak şekilde net, coğrafi koordinat bazlı ve tek bir sorumlu tayin edilerek yeniden yazılması, vatandaşların hak arama hürriyetini kolaylaştıracaktır.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; 2918 sayılı Kanun’un 7. maddesinde Karayolları Genel Müdürlüğü’ne yüklenen altyapı ve güvenlik görevlerini, yol kusurlarının idari yargıdaki hizmet kusuru ve tam yargı davaları açısından doğurduğu hukuki sonuçları, ekolojik köprü ve çevreci standartları ve idari davalardaki süre/yöntem kurallarını Av. Fethi Güzel'in tazminat hukuku ve idare hukuku davalarındaki derin akademik ve mesleki uzmanlığıyla analiz etmektedir.

← Önceki Madde [6]
[8] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.