Karayolları Trafik Kanunu Madde 64

1. Farların Doğru Kullanımı ve Hukuki Güvenlik Matrisi

Karayolları Trafik Kanunu’nun 64. maddesi, araç ışıklarının (uzun ve kısa farlar, sis lambaları, dönüş sinyalleri, park lambaları) karayolunda seyir halindeyken ne zaman ve nasıl kullanılacağını düzenleyen emredici bir davranış normudur. Işıkların hatalı kullanımı, sürücünün önündeki yolu görmesini engellemekle kalmaz; diğer sürücüleri kör ederek, yanıltarak veya dikkatlerini dağıtarak ölümcül kazalara yol açar.

Kanun koyucu, farların kullanımını "Zorunluluklar" ve "Yasaklar" olarak iki kesin kategoriye ayırarak sürücülere net bir hareket çerçevesi çizmiştir. Bu çerçeveden sapılması, haksız fiil tazminat davalarında kusur oranının belirlenmesinde doğrudan yasal ihlal delili teşkil eder.

2. Uzağı ve Yakını Gösteren Işıkların (Uzun/Kısa Far) Hukuki Analizi

• Uzağı Gösteren Işıklar (Uzun Farlar) (64/a-1): Şehirlerarası yollarda, gece vakti aydınlatması olmayan karayollarında veya karanlık tünellerde sürücülerin uzun farları yakması yasal bir ödevdir. Bu ödevin amacı sürücünün durma mesafesini (görüş alanını) hız sınırlarına uygun şekilde maksimuma çıkarmaktır. Ancak bu ödev, diğer sürücülerle karşılaşıldığında derhal sona erer.
• Yakını Gösteren Işıklar (Kısa Farlar) (64/a-2): Geceleri karşı yönden bir araç yaklaştığında, öndeki bir araç takip edilirken, sollama esnasında yan yana gelinceye kadar ve şehir içi aydınlatılmış yollarda uzun farlar kapatılmalı, kısa farlar yakılmalıdır. Geceleri uzun farları söndürmeyerek karşıdan gelen sürücünün gözünü alan ve kazaya sebebiyet veren kişi, KTK m. 64/a-2 ihlali nedeniyle asli kusurlu kabul edilir.

3. Kritik Yasaklar ve İlliyet Bağı İncelemeleri

• Sis Farlarının Usulsüz Kullanımı (64/b-1): Şehir içi veya dışı yollarda, açık havalarda arka veya ön sis farlarının yakılması yasaktır. Sis farları yüksek yoğunluklu ışık yaydığı için normal havalarda arkadaki veya karşıdaki sürücülerin gözünü yorar ve fren lambalarının algılanmasını zorlaştırır.
• Dönüş Işıklarının (Sinyal) "Geç" Anlamında Kullanılması Yasağı (64/b-2): Anadolu yollarında yaygın bir kötü alışkanlık olan, öndeki ağır vasıta (kamyon/tır) şeridindeki sürücünün arkasındaki araca "önün boş, beni sollayabilirsin" anlamında sağ veya sol sinyal yakması kanunen kesinlikle yasaklanmıştır. Sürücünün bu yanıltıcı işaretine güvenerek sollamaya kalkan ve karşıdan gelen araçla çarpışan arkadaki sürücü kazada kusurlu olsa da; bu yanıltıcı işareti veren öndeki ağır vasıta sürücüsü de "Trafikte Yanıltıcı İşaret Verme ve Kural İhlali" nedeniyle kazaya sebebiyet vermekten Asli Ortak Kusurlu (%25 - %50) addedilir. Yargıtay’ın bu konuda verilmiş çok net tazminat sorumluluğu kararları mevcuttur. Sinyaller sadece ve sadece dönüş manevraları için kullanılabilir.
• Sadece Park Lambalarıyla Seyretmek (64/b-6): Alacakaranlıkta veya gece vakti sadece park lambalarını yakarak seyretmek, aracın uzaktan fark edilmesini zorlaştırır. Bu eylemin ihlaliyle gerçekleşen kazalarda park lambasıyla giden araç doğrudan asli kusur payı alır.

4. Selektör Tacizi ve TCK Kapsamındaki Yansımaları

Madde 64/b-4, öndeki aracı geçerken uyarı amaçlı çok kısa süre dışında uzun farların sürekli yakılmasını yasaklar. Trafikte "selektör tacizi" olarak adlandırılan, sol şeritte giden aracın arkasına yanaşıp sürekli uzun far yakıp söndürerek selektör yapmak veya uzun farları sürekli açık tutarak öndeki sürücünün dikiz aynasından körleşmesine yol açmak; haksız fiil sorumluluğu doğuracağı gibi, TCK m. 179/2 (Trafik güvenliğini tehlikeye sokma) ve TCK m. 123 (Kişilerin huzur ve sükununu bozma) suçları kapsamında cezai kovuşturmaya konu edilebilir.

5. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: Sürücü (K), yönetimindeki yüklü kamyon ile gece vakti aydınlatması bulunmayan iki yönlü bir devlet karayolunda 50 km/s hızla gitmektedir. Arkasından hızlı bir otomobilin (O) yaklaştığını ve sollama yapmak istediğini dikiz aynasından fark etmiştir. (K), yolun ilerisinde karşı şeritten bir aracın yaklaştığını tam göremediği halde, arkadaki otomobile kolaylık sağlamak amacıyla sol sinyal lambasını yakıp söndürerek "geçebilirsin" işareti vermiştir. Otomobil sürücüsü (O), bu işarete güvenerek hemen sollama manevrasına başlamış, ancak karşı şeride çıktığı anda karşıdan normal hızıyla gelmekte olan sürücü (B)’nin otomobiliyle kafa kafaya çarpışmıştır. Kazada (B) ve (O)'nun aracındaki bir kişi yaralanmıştır.

Hukuki Analiz:

1. Sinyal İhlali (Kamyon Sürücüsü K'nin Kusuru): Kamyon sürücüsü (K), KTK m. 64/b-2 uyarınca dönüş ışıklarını "geç" anlamında kullanamaz. Bu yasağı ihlal ederek arkadaki sürücüye hatalı ve yanıltıcı bir güvenlik garantisi vermiş, kazayı doğrudan tetiklemiştir (illiyet bağı). Kamyon sürücüsü (K) kazada Asli Ortak Kusurlu (%50 oranında) kabul edilecektir.
2. Otomobil Sürücüsü (O)'nun Kusuru: Otomobil sürücüsü (O), KTK m. 54 uyarınca sollama yapmadan önce karşı şeridin güvenli mesafede boş olduğunu bizzat çıplak gözle kontrol etmekle yükümlüdür. Öndeki aracın sinyaline güvenerek kendi asli kontrol ödevini savsaklayamaz. Bu nedenle (O) da kazanın oluşumunda Asli Kusurlu (%50 oranında) addedilecektir.
3. Tazminat Dinamikleri: Karşıdan gelen kusursuz sürücü (B), uğradığı tüm maddi ve bedeni zararları hem (K)'den hem de (O)'dan (ve onların ZMMS sigortacılarından) müteselsilen tahsil edebilir. Sigorta şirketleri iç ilişkide kusur oranlarına göre rücu paylaşımı yapacaktır.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; farların zorunlu ve yasak kullanım alanlarını, selektör tacizinin yarattığı kamaşma risklerinin hukuki nitelemesini, sinyallerin "geç" anlamında usulsüz kullanılmasının illiyet bağı ve kusur dağılımı teorisindeki sarsıcı sonuçlarını Av. Fethi Güzel'in trafik kazaları, tazminat hukuku ve sigorta rücu uyuşmazlıklarındaki üstün uzmanlığıyla ele almaktadır.