Karayolları Trafik Kanunu Madde 63

1. Işık Donanımı Bulundurma Yükümlülüğünün Hukuki Esasları ve Trafik Güvenliği

Karayolları Trafik Kanunu’nun 63. maddesi, trafiğe çıkan her türlü motorlu ve motorsuz aracın, gece veya gündüz fark etmeksizin, görünürlüğünü ve diğer yol kullanıcılarıyla olan görsel iletişimini sağlayan **"Işık Donanımı Bulundurma Zorunluluğu"**nu düzenler. Araçların ışık donanımları (farlar, stop lambaları, yön sinyalleri, plaka lambaları, geri vites lambaları ve yansıtıcılar); sadece sürücünün önünü görmesini sağlayan teknik parçalar olmayıp, aracın trafikteki varlığını, boyutlarını, hızını ve yapacağı manevraları diğer araçlara bildiren kamusal güvenlik unsurlarıdır.

Yasa koyucu, araçların ışık donanımlarının teknik özelliklerini, konumlarını, renklerini ve güçlerini Karayolları Trafik Yönetmeliği'ne bırakmış; ancak kanun düzeyinde çok net bir yasak getirmiştir: Kanun ve yönetmelikte belirtilmeyen tüm lambalar trafik polisince söktürülür.

2. Standart Dışı Işık Donanımları ve Kamaşma Tehlikesi

Son yıllarda araçlara sonradan eklenen ve yönetmeliğe aykırı olan aydınlatma modifikasyonları, trafik güvenliği için en büyük tehditlerden birini oluşturmaktadır:

• Usulsüz Xenon ve LED Farlar: Aracın orijinal far yuvası ve mercek yapısına uygun olmayan, aşırı yüksek Kelvin ve lümen değerine sahip sonradan takılma (orijinal olmayan ucuz montaj) beyaz/mavi LED veya xenon farlar, karşı yönden gelen sürücülerin gözlerinde geçici körlük (kamaşma) yaratır. Sürücülerin görüşünü tamamen kapatan bu standart dışı farların kullanımı KTK m. 63'e aykırıdır ve zabıtaca derhal söktürülmelidir.
• Stop Lambalarının Karartılması: Aracın arka stop lambalarının üzerine siyah film çekilmesi veya koyu boyalarla karartılması, stop lambalarının gündüz veya gece fark edilme mesafesini dramatik bir şekilde düşürür. Bu modifikasyon da doğrudan KTK m. 63 ihlalidir.
• Çakarlı veya Süs Işıkları: Araçların altına, panjur aralarına veya plakalıklara takılan renkli kayar LED'ler, çakarlı lambalar sivil araçlarda kesinlikle yasaktır ve zabıtanın re'sen sökme yetkisi altındadır.

3. Kusur Dağılımı ve Tazminat Hukukundaki Yansımaları

• Karşı Aracın Gözünü Kamaştırma Kusuru: Usulsüz ve ayarsız yüksek lümenli LED far kullanarak karşı yönden gelen sürücünün gözünü kamaştıran ve onun yoldan çıkarak kaza yapmasına veya kendi şeridine tecavüz etmesine yol açan sürücü, kazaya fiziken temas etmemiş olsa dahi Asli Kusurlu (%50 - %75) kabul edilir. Trafik bilirkişileri, kamaşma yaratan standart dışı far eylemini doğrudan kazayı tetikleyen asli kusur nedeni saymaktadır.
• Stop Lambası Çalışmayan Araca Arkadan Çarpma: Normalde arkadan çarpma KTK m. 84/d gereğince arkadaki sürücünün asli kusurudur. Ancak, öndeki aracın arka stop lambalarının (veya fren lambalarının) tamamen bozuk olması veya siyah filmle karartılmış olması ve kazanın gece gerçekleşmesi halinde; Yargıtay öndeki araca asli kusur (%50 ila %75) vermekte, arkadaki sürücünün kusurunu ise tali seviyeye düşürmektedir. Stop lambasının çalışmaması, arkadaki sürücünün fren yapıldığını algılama imkanını ortadan kaldırır.

4. Ürün Sorumluluğu ve İmalatçı Kusuru (7223 Sayılı Kanun)

Eğer araçtaki ışık donanımı fabrikasyon bir arıza (örn: kısa devre nedeniyle stopların yanmaması) veya tip onayına aykırı bir montaj nedeniyle hatalıysa ve bu sebeple kaza meydana gelmişse; 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu kapsamında üretici veya ithalatçı firmanın Kusursuz Ürün Sorumluluğu devreye girer. Kazada tazminat ödeyen araç sahibi, üretici firmaya rücu edebilir.

5. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: Sürücü (A), otomobilinin halojen far ampullerini sökerek yerine merceksiz ve ayarsız, son derece yüksek parlaklığa sahip standart dışı mavi/beyaz LED ampuller taktırmıştır. Gece vakti iki yönlü devlet yolunda ilerlerken, karşı yönden gelen sürücü (B), (A)'nın ayarsız ve göz alan farları nedeniyle tamamen körleşmiş (kamaşma yaşamış), kendi şeridini muhafaza edemeyerek (A)'nın şeridine geçmiş ve iki araç kafa kafaya çarpışmıştır. Kazada (B) ağır yaralanmıştır. Sürücü (A), "kendisine arkadan çarpılmadığını, karşıdan gelen (B)'nin kendi şeridine tecavüz ettiğini, dolayısıyla (B)'nin tam kusurlu olduğunu" savunmuştur.

Hukuki Analiz:

1. Işık Donanımı İhlali: Sürücü (A), KTK m. 63 ve ilgili yönetmeliğe aykırı olarak aracına standart dışı merceksiz yüksek lümenli LED takmıştır. Bu durum yasal ışık donanımı ödevinin açık ihlalidir.
2. Kusur Dağılımı: Her ne kadar şerit tecavüzünü (B) gerçekleştirmiş olsa da, bu tecavüzün doğrudan ve tek nedeni (A)'nın yasadışı farlarının (B)'nin gözünde yarattığı geçici körlüktür (illiyet bağı). (A)'nın standart dışı aydınlatması kazanın birincil sebebidir. Bilirkişi raporunda, standart dışı far kullanan sürücü (A) Asli Kusurlu (%75), şerit tecavüzü yapan (B) ise kamaşma anında hızını azaltıp sağa yanaşarak durmadığı için tali kusurlu (%25) kabul edilecektir.
3. Tazminat ve Rücu Dinamikleri: Yaralanan (B), maddi ve manevi zararlarının tazminini (A)'dan ve (A)'nın ZMMS sigortacısından talep edebilir. (A)'nın sigortası kusur oranına göre tazminatı öder. Ancak (A)'nın kasko sigortası, yasadışı modifikasyonun kazaya doğrudan sebebiyet verdiğini ileri sürerek kendi hasar ödemesini reddedebilir.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; araçlarda standart ışık donanımı bulundurma zorunluluğunu, usulsüz merceksiz LED ve Xenon modifikasyonlarının yarattığı kamaşma tehlikesinin hukuki niteliğini, stop lambası karartma ihlallerinin haksız fiil kusur dağılımları ve Yargıtay kararlarındaki yansımalarını Av. Fethi Güzel'in trafik kazalarından kaynaklanan tazminat davaları ve sigorta rücu uyuşmazlıklarındaki üstün uzmanlığıyla ele almaktadır.