← Önceki Madde [60]
[62] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Park etmenin yasak olduğu yerler ve haller

Madde 61 – Taşıt yolu üzerinde; a) Duraklamanın yasaklandığı yerlerde, b) Park etmenin trafik işaretleri ile yasaklandığı yerlerde, c) Geçiş yolları önünde veya üzerinde, d) Belirlenmiş yangın musluklarına her iki yönden beş metrelik mesafe içinde, e) Kamu hizmeti yapan yolcu taşıtlarının duraklarını belirten levhalara iki yönden onbeş metrelik mesafe içinde, f) Üç veya daha fazla ayrı taşıt yolu olan karayolunda ortadaki taşıt yolunda, g) Kurallara uygun şekilde park etmiş araçların çıkmasına engel olacak yerlerde, h) Geçiş üstünlüğü olan araçların giriş ve çıkışının yapıldığının belirlendiği işaret levhasından onbeş metre mesafe içinde, i) İşaret levhalarında park etme izni verilen süre veya zamanın dışında, j) Kamunun faydalandığı ve yönetmelikte belirtilen yerlerin giriş ve çıkış kapılarının her iki yönde beş metrelik mesafe içinde, k) Park için yer ayrılmamış veya trafik işaretleri ile belirtilmemiş alt geçit, üst geçit, üst geçit ve köprüler üzerinde veya bunlara on metrelik mesafe içinde, l) Park etmek için tespit edilen süre ve şeklin dışında, m) Belirli kişi, kurum ve kuruluşlara ait araçlara, yönetmelikteki esaslara göre ayrılmış ve bir işaret levhası ile belirlenmiş park yerlerinde, n) Ayrıca yönetmelikte belirtilen haller dışında yaya yollarda, o) (Ek: 1/7/2005-5378/31 md.) Engellilerin araçları için ayrılmış park yerlerinde, Park etmek yasaktır. (Değişik: 21/5/1997-4262/4 md.) Bu madde hükümlerine uymayan sürücüler 1 800 000 lira para cezası ile cezalandırılırlar. (Ek cümle: 1/7/2005-5378/31 md.) (o) bendinin ihlâli hâlinde para cezası iki kat artırılır. Yasaklara aykırı park edilmiş araçlar trafik zabıtasınca kaldırılabilir. Yasaklanan yerlerde ve hallerde park edilmiş olan araçların hangilerinin hangi şartlarda, kaldırılıp götürüleceği, götürülme sırasında zarara ve ziyana uğratılmaması için alınacak önlemler ile kaldırma ve götürme giderlerinin tahsili usul ve esasları yönetmelikte gösterilir. Kaldırılıp götürülen araçların giderleri ile verilen ceza, sürücüsü veya sahibince ödenmeden araç teslim edilmez.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Park Etme Kavramının Hukuki Tanımı ve "Duraklama" ile Sınırları

Karayolları Trafik Kanunu’nun 61. maddesi, karayolunda araçların taşıt yolu (ve yaya yolu) üzerinde durağan halde bırakılmasını, yani "Park Etme" eylemini ve bunun yasak olduğu alanları düzenler. Trafik hukukunda park etme; acil durumlar veya duraklama sınırları dışında, aracın uzun süreliğine (yasal tanımıyla 5 dakikadan fazla) karayolunda sabitlenmesidir.

Duraklamanın aksine, park etme eyleminde sürücü genellikle aracın başında bulunmaz ve araç motoru çalışır durumda değildir. Bu yönüyle park etme, karayolu yüzeyinin geçici olarak işgal edilmesi ve mülkiyet/kullanım hakkının karayolu alanı üzerinde sabitlenmesi anlamına geldiğinden, kamu düzeni ve trafik güvenliği açısından çok daha sıkı sınırlamalara tabidir.

2. Maddenin Kritik Alt Bentlerinin Analizi ve Toplumsal/Hukuki Yansımaları

  • n) Yaya Yollarında (Kaldırımlarda) Park Etme Yasağı: Şehirlerde en çok ihlal edilen kurallardan biridir. Kaldırımlar yayaların mutlak kullanımına tahsis edilmiş alanlar olup, buralara araç park edilmesi sadece idari bir kabahat değildir. Yayanın kaldırımdaki parklanma nedeniyle yola inmek zorunda kalması ve yoldan yürürken başka bir aracın çarpması sonucu yaralanması durumunda; kaldırıma usulsüz park eden araç sahibi, TBK m. 49 kapsamında "Yansıma Kusur / Dolaylı Asli Kusur" nedeniyle ağır tazminat sorumluluğu ile karşı karşıya kalır. Yargıtay bu gibi durumlarda illiyet bağının kesilmediğini kabul ederek kaldırıma park eden sürücüye kusur atfetmektedir.
  • o) Engelli Park Yerlerinin İhlali: 5378 sayılı Engelliler Kanunu ile KTK m. 61'e eklenen bu bent, anayasal "Pozitif Ayrımcılık" ve sosyal devlet ilkesinin trafik hukukundaki somut bir tezahürüdür. Engellilere ayrılmış park yerlerini haksız yere işgal eden sürücülere verilecek idari para cezası iki kat artırımlı uygulanır. Bu artırım, engelli bireylerin sosyal hayata katılım hakkını korumak için getirilmiş caydırıcı bir mali yaptırımdır.
  • c) ve j) Geçiş Yolları ve Mülk Giriş-Çıkışları: Özel mülklerin, otoparkların veya garajların girişlerini kapatacak şekilde park etmek, mülk sahibinin mülkiyet hakkını kullanmasını engellediği için Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 683 anlamında haksız elatma (müdahale) teşkil eder. Araç sahibi hakkında TMK m. 981 ve devamı uyarınca zilyetliğin korunması hükümleri uygulanabileceği gibi, mülk sahibi aracın re'sen çekilmesini talep edebilir.

3. Araçların Trafik Zabıtasınca Çekilmesi ve İdarenin "Hizmet Kusuru" Sorumluluğu

Madde 61'in son fıkraları, yasak yerlere park edilmiş araçların trafik polisince (veya idarenin yetkilendirdiği vakıf/şirket çekicileri vasıtasıyla) kaldırılıp otoparka götürülmesini düzenler:

  • Çekme Sırasında Oluşan Hasarlar: Yasa koyucu, çekme işlemi sırasında araca zarar verilmemesi için gerekli tedbirlerin alınmasını emretmiştir. Çekici aparatının hatalı bağlanması, şanzıman tipine (örn: otomatik vites / 4x4) dikkat edilmeden çekilmesi veya otoparkta aracın hasar görmesi halinde; araç sahibi, uğradığı zararın tazminini isteyebilir.
  • Hizmet Kusuru (Anayasa m. 125): Çekme faaliyeti idari bir kamu hizmetidir. Çekme esnasında araca zarar verilmesi, idarenin hizmet kusurunu oluşturur. Araç sahibi, idari yargıda (tam yargı davası) idareye karşı veya adli yargıda fiili hasarı veren çekici şirketi/vakfına karşı TBK m. 66 (adam çalıştıranın kusursuz sorumluluğu) ve TBK m. 49 (haksız fiil) uyarınca tazminat davası açabilir. Yargıtay, çekici şirketinin hasardan doğrudan ve tam sorumlu olduğunu istikrarlı şekilde kabul etmektedir.

4. Haksız Fiil ve Sigorta Rücu Boyutları

  • Yasak Yerde Park Eden Aracın Kaza Kusuru: Park etmenin yasak olduğu tünel içi, rampa, köprü veya virajlarda (m. 61/k) park etmiş bir araca arkadan veya yandan çarpılması halinde, kural olarak çarpan araç kusurlu olsa da, yasak yerde tehlike yaratacak şekilde park eden sürücü de Asli Kusurlu (%50 - %75 oranında) sayılır.
  • ZMMS Rücu Hakkı: Yasak yerde tehlikeli şekilde park ederek zincirleme kazaya sebebiyet veren aracın trafik sigortası, kazada zarar gören üçüncü şahıslara ödeme yapar. Eğer park etme eylemi kasıtlı olarak yolu bloke etme amacıyla yapılmışsa (örn: yol kapatma eylemleri), sigortacı kendi sigortalısına rücu edebilir.

5. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: Sürücü (A), otomobilini bir ilçe merkezindeki işlek caddede, "Engelli Park Yeri" tabelasıyla ayrılmış ve yere engelli logosu çizilmiş alana park edip alışverişe gitmiştir. Yaklaşık 20 dakika sonra, engelli sürücü belgesi ve özel tertibatlı aracı olan (E), park yerine yanaşmak istemiş ancak (A)'nın aracı nedeniyle park edememiştir. (E), aracını uzağa park etmek zorunda kalmış ve tekerlekli sandalyesiyle kaldırımda ilerlerken, kaldırım üzerindeki usulsüz park etmiş başka bir aracın (S) kaldırımı tamamen kapatması nedeniyle yola inmek zorunda kalmıştır. Yola indiği anda arkadan gelen bir motosiklet (M) (E)'ye çarparak yaralanmasına neden olmuştur.

Hukuki Analiz:

  1. Engelli Yeri İhlali (A'nın Sorumluluğu): Sürücü (A), KTK m. 61/o'yu ihlal etmiştir. (A)'ya bu ihlal nedeniyle yasal cezanın iki katı tutarında idari para cezası uygulanır ve aracı çekiciyle otoparka kaldırılır. Ancak (A)'nın park eylemi ile (E)'nin sonraki kazası arasındaki illiyet bağı çok uzak olduğundan, (A) kazadan hukuken sorumlu tutulamaz.
  2. Kaldırım Kapatma (S'nin Sorumluluğu): Sürücü (S), aracını yaya yoluna (kaldırıma) park ederek KTK m. 61/n bendini ihlal etmiştir. Tekerlekli sandalyeli (E)'nin kaldırımdan gitmesini imkansız kılmış ve onu akan trafiğin içine (yola) inmeye mecbur bırakmıştır. S'nin kaldırım kapatma eylemi ile (E)'nin yolda motosiklet çarpması sonucu yaralanması arasında doğrudan hukuki illiyet bağı vardır. Sürücü (S), kazanın meydana gelmesinde Asli/Tali Kusurlu (%25 - %50) kabul edilecek ve (E)'nin bedensel zararlarından TBK m. 49 kapsamında sorumlu olacaktır.
  3. Motosiklet Sürücüsü (M)'nin Kusuru: Sürücü (M), yolda giden engelli yaya (E)'ye çarptığı için dikkat ve özen yükümlülüğünü ihlal etmiştir. (M) de kazada asli kusurludur. (S) ve (M) müştereken ve müteselsilen tazminattan sorumludur.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; park etmenin yasal tanımını, kaldırımda park etme yasağının yaya kazalarındaki yansıma kusur teorisini, engelli park yerlerinin ihlali durumundaki iki kat artırımlı yaptırım rejimini, çekici işlemlerinde araca verilen hasarlar nedeniyle idarenin hizmet kusuru ve adam çalıştıranın kusursuz sorumluluğunu Av. Fethi Güzel'in tazminat hukuku, idare hukuku ve sigorta rücu uyuşmazlıklarındaki üstün uzmanlığıyla ele almaktadır.

← Önceki Madde [60]
[62] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.