← Önceki Madde [54]
[56] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Geçilen araçlara ait kurallar

Madde 55 – Geçilmek istenen araçların sürücüleri: a) Duyulur veya görülür bir geçiş işareti alınca trafiğin iki yönlü kullanıldığı karayollarında taşıt yolunun sağ kenarından gitmek, dörtten fazla şeritli veya bölünmüş karayollarında bulunduğu şeridi izlemek ve hızını artırmamak, b) Dar taşıt yolları ile trafiğin yoğun olduğu karayollarında yavaş gitme nedeni ile kendilerini geçmek için izleyen araçların kolayca ve güvenli geçmelerini sağlamak için; araçlarını elverdiği oranda sağ kenara almak, yavaşlamak, gerekiyorsa durmak, c) Geçiş üstünlüğü bulunan bir aracın duyulur veya görülür işaretini alınca, bu araçların kolayca ilerlemelerini sağlamak için taşıt yolu üzerinde yer açmak, gerekiyorsa durmak, Zorundadırlar. 54 üncü maddede yazılı durumlar dışında, geçiş yapmak isteyenlere yol vermemek, geçilmekte iken bir başka aracı geçmeye veya sola dönmeye kalkışmak yasaktır. (Değişik üçüncü fıkra:12/2/2026-7574/15 md.) 71 inci maddenin birinci fıkrasının (c), (d), (e), (f) ve (g) bentlerinde belirtilen araçlara bu maddenin birinci fıkrasının (c) bendi ve ikinci fıkrası hükümleri kapsamında geçiş hakkı vermeyen sürücülere 15.000 Türk lirası idari para cezası verilir. Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri ile ikinci fıkrasına uymayanlara 1.000 Türk lirası idari para cezası verilir. (Ek fıkra:12/2/2026-7574/15 md.) 71 inci maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerinde belirtilen araçlara bu maddenin birinci fıkrasının (c) bendi ile ikinci fıkrası hükümleri kapsamanda geçiş hakkı vermeyen sürücülere 46.000 Türk lirası idari para cezası verilir ve sürücü belgeleri otuz gün süreyle geri alınır. Ayrıca araç otuz gün süre ile trafikten menedilir. Bu şekilde geri alınan sürücü belgelerinin iade edilebilmesi için bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şarttır. (Ek fıkra:12/2/2026-7574/15 md.) Son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru beş yıl içinde bu madde kapsamında sürücü belgesi ikinci defa geri alınanların sürücü belgeleri iptal edilir. Sürücü belgesi iptal edilenlerin tekrar sürücü belgesi alabilmeleri için sürücü kurslarına devam etmeleri ve yapılan sınavlarda başarılı olarak motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almaları gerekir. Bu kişilerin sürücü kurslarında eğitime başlayabilmeleri için; sürücü belgesinin iptal edildiği tarihten itibaren iptal nedenlerinde yer alan geri alma süreleri kadar zamanın geçmiş olması, bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması ve tabi tutulacakları psiko-teknik değerlendirme sonucunda sürücülüğe engel hâli bulunmadığını gösterir belgenin sürücü kursuna ibrazı zorunludur. (Ek fıkra:12/2/2026-7574/15 md.) Sürücü belgesi geri alma ve iptal işlemleri bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan görevliler tarafından gerçekleştirilir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Geçilen Aracın Hukuki Ödevleri ve Pasif Trafik Güvenliği

Karayolları Trafik Kanunu’nun 55. maddesi, trafikte sollama (geçme) manevrasına maruz kalan, yani arkasındaki bir araç tarafından geçilmek istenen sürücülerin hukuki ödevlerini ve uymak zorunda oldukları pasif şerit disiplinini düzenler. Trafik güvenliği, sadece manevrayı başlatan aktif sürücünün değil, manevraya muhatap olan pasif sürücünün de koordineli ve kurallara uygun davranmasıyla sağlanabilir.

Yasa koyucu, geçilen araç sürücüsünün en temel ödevini "hızını artırmamak ve şeridini korumak" olarak belirlemiştir. Sollama manevrası yapan aracın yanından hızlanmak veya önüne aniden kırmak, karayolunda kasıtlı olarak tehlike yaratma (TCK m. 179/2 - Trafik Güvenliğini Tehlikeye Sokma) suçunu oluşturabileceği gibi, meydana gelecek bir kazada geçilen araca da asli kusur yüklenmesini gerektirir.

2. Ağır ve Yavaş Vasıtaların Yolu Açma ve Durma Yükümlülüğü

Maddenin (b) bendi, özellikle dağlık yollarda, dar taşıt yollarında veya yoğun trafikte yavaş seyreden araçların (örn: iş makineleri, yüklü kamyonlar, traktörler) arkalarında biriken trafik kuyruğunu eritmek amacıyla getirilmiş son derece önemli bir idari kuraldır. Bu araç sürücüleri;

  • Araçlarını elverdiği ölçüde sağ kenara çekmek,
  • Gerekiyorsa hızlarını iyice düşürmek,
  • Hatta uygun cebi veya banketi bulduklarında tamamen durarak arkalarındaki araçların güvenle geçmesini sağlamak zorundadırlar. Bu kuralın ihlali, sabırsızlanan arkadaki sürücülerin riskli sollamalar yapmasına neden olduğu için kazaların dolaylı (fakat asli derecede etkili) sebeplerinden biri kabul edilmekte ve kusur raporlarında tali/asli kusur olarak yer alabilmektedir.

3. 7574 Sayılı Kanun (12 Şubat 2026) Reformu ve Geçiş Üstünlüğüne Yol Vermeme Yaptırımları

12 Şubat 2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanun ile Madde 55'te yapılan köklü değişiklikler, geçiş üstünlüğü olan araçlara (ambulans, itfaiye, kolluk vb.) yol vermeyen sürücülere yönelik yaptırımları astronomik seviyelere çıkarmış ve ehliyet iptaline kadar uzanan son derece ağır bir idari yaptırım rejimi kurmuştur:

  • Birinci Derece Kritik Araçlar (Kategori 1 - Ambulans ve Organ Nakli): KTK m. 71/1-(a) (Cankurtaran/Ambulans) ve (b) (Organ ve doku nakil araçları) kapsamındaki araçlara geçiş hakkı vermeyen (örn: fermuar sistemini uygulamayan, ambulansın önüne kırıp önünü kesen) sürücülere 46.000 Türk Lirası idari para cezası verilir. Bu ihlal doğrudan sürücü belgesinin 30 gün süreyle geri alınmasını ve aracın da 30 gün süreyle trafikten men edilmesini tetikler.
  • İkinci Derece Kritik Araçlar (Kategori 2 - İtfaiye, Polis vb.): KTK m. 71/1-(c), (d), (e), (f), (g) bentlerindeki araçlara (İtfaiye, asayiş/trafik kolluk araçları, afet ve acil durum araçları vb.) yol vermeyen sürücülere 15.000 Türk Lirası idari para cezası uygulanır.
  • 5 Yıllık Tekerrürde Ehliyet İptali Müessesesi: Son ihlalin yapıldığı tarihten geriye doğru 5 yıl içinde bu madde kapsamında ehliyeti ikinci defa geri alınan sürücülerin belgeleri süresiz olarak İPTAL edilir. İptal edilen ehliyetin yeniden kazanılabilmesi için sürücünün; 30 günlük geri alma süresinin geçmesini beklemesi, tüm trafik para cezalarını sıfırlaması, psiko-teknik değerlendirmeden başarıyla geçmesi ve sıfırdan sürücü kursuna yazılarak tüm teorik/pratik sınavları yeniden geçmesi zorunludur.

4. Fermuar Yöntemi (Emergency Corridor) Hukuki Temeli

Madde 55/1-c, geçiş üstünlüğü olan araçlara yol açılması ödevini getirmektedir. Modern trafik hukukunda bu ödev "Fermuar Sistemi" ile yerine getirilir. Çok şeritli yollarda, trafik sıkışıklığında arkadan ambulans siren sesi duyulduğu anda; en sol şeritteki araçlar olabildiğince sola, sağ şerittekiler ise olabildiğince sağa yanaşarak ortada acil durum geçiş koridoru (fermuar koridoru) açmak zorundadırlar. 7574 Sayılı Kanun'un getirdiği ağır cezalar, bu fermuar sisteminin ülkemizde hukuken ve fiilen yerleşmesini amaçlamaktadır.

5. Tazminat Sorumluluğu, İlliyet Bağı ve Olası Kast Dinamikleri

  • Gecikme Sebebiyle Ölüm/Hasar Durumunda Sorumluluk: Bir sürücünün geçiş üstünlüğü olan cankurtarana veya organ nakil aracına yol vermeyerek onun dakikalarca gecikmesine neden olması halinde, ambulanstaki hastanın ölmesi veya organın işlevini yitirmesi ile sürücünün bu eylemi arasında hukuki illiyet bağı kurulabilir. Bu durumda ölenin yakınları, yol vermeyen sürücüye karşı TBK m. 49 kapsamında tazminat davası açabileceği gibi; ceza hukukunda da sürücü hakkında TCK m. 85 (Taksirle Ölüme Sebebiyet) veya eylemin vahametine göre TCK m. 21/2 (Olası Kastla Öldürme/Yaralama) hükümlerinin uygulanması gündeme gelebilir. Zira ambulansın önünü kesen sürücü, ambulanstaki hastanın ölebileceğini öngörmekte fakat buna rağmen umursamaz davranarak eylemine devam etmektedir.
  • ZMMS Rücu Hakkı: Ambulansın geçişini engelleyerek kazaya veya ölüme sebebiyet veren sürücünün sigortacısı, 7574 Sayılı Kanun kapsamındaki 46.000 TL'lik ağır ceza ve ehliyete el konulması olgusunu dikkate alarak, sürücünün eyleminin "kasıt derecesinde ağır kusur" oluşturduğu gerekçesiyle ödediği tazminatı kendi sigortalısına (rücu) edebilir.

6. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: Sürücü (M), yoğun trafikte ilerlerken arkasından tepe lambaları açık ve sireni çalan bir ambulansın yaklaştığını görmüş ve duymuştur. Ancak trafiğin sıkışık olmasını bahane ederek ambulansa yol açmak için sağa yanaşmamış, hatta ambulansın kendi arkasına yanaşması üzerine şerit değiştirerek ambulansın önünü kapatmış ve ambulansı yaklaşık 4 dakika boyunca engellemiştir. Ambulans içinde bulunan ağır kalp krizi hastası (H), hastaneye geç ulaştırılması nedeniyle acil servise girişinden hemen önce hayatını kaybetmiştir. Olay anı ambulans içi kamera ve KGYS görüntüleriyle net olarak tespit edilmiştir.

Hukuki Analiz:

  1. İdari ve Sürücü Belgesi Yaptırımları: Sürücü (M)'ye KTK m. 55 (Değişik 7574 S.K.) uyarınca 46.000 TL idari para cezası kesilecek, ehliyetine 30 gün süreyle el konulacak ve aracı 30 gün süreyle trafikten men edilecektir. Sürücü (M) bu cezayı ödemeden ve 30 gün geçmeden ehliyetini geri alamayacaktır. Eğer M, son 5 yıl içinde aynı madde kapsamında ikinci kez ehliyetini kaptırmışsa, ehliyeti tamamen iptal edilecek ve psiko-teknik sınavlardan sonra yeniden kursa gitmek zorunda kalacaktır.
  2. Cezai Sorumluluk: Adli Tıp Kurumu'ndan alınacak raporda, hastanın ölümünün "hastaneye 4 dakika daha erken ulaştırılsaydı önlenebileceği (illiyet bağı)" tespit edilirse, sürücü (M) hakkında TCK m. 21/2 (Olası Kastla Öldürme) veya en azından TCK m. 22/3 (Bilinçli Taksirle Ölüme Neden Olma) suçundan ağır ceza mahkemesinde dava açılacaktır. M, cankurtaranı kasıtlı olarak engellemekle hastanın hayatını tehlikeye attığını bilmekte ve bu neticeyi göze almaktadır.
  3. Tazminat Sorumluluğu: Ölen (H)'nin mirasçıları, sürücü (M)'ye karşı yüksek miktarlı maddi (destekten yoksun kalma) ve manevi tazminat davası açabilirler. M'nin eylemi ağır bir yasal ihlal ve bilinçli bir eylem olduğundan, sigorta şirketi zarar görene ödeme yapsa dahi ödediği tutarı M'ye rücu edecektir.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; geçilen aracın uymakla yükümlü olduğu şerit disiplinini, yavaş giden taşıtların yolu açma zorunluluklarını, 12 Şubat 2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanun ile getirilen geçiş üstünlüğü ihlallerine yönelik astronomik cezalar ile ehliyet el koyma/iptal rejimini, fermuar koridoru sisteminin yasal temellerini ve geçiş hakkı ihlalinin ceza ve sigorta hukuku rücu dinamiklerindeki sarsıcı sonuçlarını Av. Fethi Güzel'in kamu hukuku, idare yaptırımları ve kusursuz sorumluluk uyuşmazlıklarındaki üstün yetkinliğiyle incelemektedir.

← Önceki Madde [54]
[56] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.