← Önceki Madde [30]
[32] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Araçlarda bulundurulması zorunlu gereçler

Madde 31 – (Değişik:12/2/2026-7574/6 md.) Cinslerine, özelliklerine ve kullanım amaçlarına göre; a) Araçlarda, nitelik ve nicelikleri yönetmelikte belirtilen gereçlerin, b) Yük taşımada kullanılan ve azami yüklü ağırlığı 3.500 kilogramdan fazla olan motorlu taşıtlar ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu, 5393 sayılı Belediye Kanunu veya 10/7/2003 tarihli ve 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu kapsamındaki yolcu taşımacılığı faaliyetlerinde kullanılan ve sürücüsü dahil oturma yeri on yediden fazla olan motorlu taşıtlarda takograf, c) Taksi hizmeti veren otomobillerde taksimetre, d) Özellikleri, model yılları ve cinsleri yönetmelikte belirtilen araçlarda hız sınırlayıcı, bulundurulması, kullanılır durumda olması ve kullanılması zorunludur. Ancak, bu madde kapsamına giren ve 2918 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önceki yıllarda üretilen taşıtlar ile gördükleri hizmet bakımından yönetmelikle muafiyet tanınan taşıtlarda takograf bulundurma ve kullanma zorunluluğu aranmaz. Taşıtlarda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığınca belirlenenler dışındaki takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcıların kullanılması yasaktır. Birinci fıkra kapsamına giren araçlardaki takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcılara müdahalede bulunarak yanlış veri üretecek duruma getirmek veya bu durumdaki cihazları kullanmak yasaktır. Birinci fıkra kapsamına giren ve takograf bulundurulması zorunlu olan araçların sürücülerinin takograf sürücü kartı kullanmaması ya da kendisine ait bozuk veya geçersiz bir takograf sürücü kartını veya başka bir sürücüye ait takograf sürücü kartını takograf cihazına takarak araç kullanması yasaktır. Takograf sürücü kartı sahipleri kendilerine ait takograf sürücü kartını başkalarının kullanmaması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür. Araç işleteni, sürücüsünün kendisi olup olmadığına bakmaksızın bu maddede belirtilen gereçler ile takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcının bulundurulması, kullanılır durumda olması ve sürücünün bu maddede belirtilen kurallara uyması hususlarında gerekli tedbirleri almak ve denetimini yapmakla yükümlüdür. Bu maddenin; a) Birinci fıkrasının (a) bendine uymayan sürücüye 1.000 Türk lirası, b) Birinci fıkrasının (b) ve (d) bentleri ile ikinci fıkrasına uymayan sürücülere 75.000 Türk lirası, c) Birinci fıkrasının (c) bendine uymayanlara 46.000 Türk lirası, d) Üçüncü fıkrasına uymayanlara 185.000 Türk lirası, son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru bir yıl içerisinde iki veya daha fazla uymayanlara ise her seferinde 370.000 Türk lirası, e) Dördüncü fıkrasına uymayan sürücülere 75.000 Türk lirası, son ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru bir yıl içinde iki veya daha fazla uymayan sürücülere her seferinde 150.000 Türk lirası, f) Beşinci fıkrasına uymayanlara her seferinde 75.000 Türk lirası, idari para cezası uygulanır. Üçüncü fıkraya uymayan sürücünün sürücü belgesi otuz gün süreyle geri alınır. Son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru bir yıl içerisinde iki veya daha fazla üçüncü fıkraya uymayan sürücünün sürücü belgesi her seferinde doksan gün süreyle geri alınır. Dördüncü fıkraya uymayan sürücünün sürücü belgesi otuz gün süreyle geri alınır. Son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru bir yıl içerisinde iki veya daha fazla dördüncü fıkraya uymayan sürücünün sürücü belgesi her seferinde doksan gün süreyle geri alınır. Birinci fıkranın (b), (c) ve (d) bentleri ile ikinci ve üçüncü fıkra hükümlerine uygun durumda bulundurulmayan araçlar eksiklikleri giderilinceye kadar trafikten menedilir ve bu araçların eksikliklerinin giderilmesi için yönetmelikte belirlenen sürelerle izin verilebilir. Dördüncü fıkra hükümlerine uymayan sürücüler gerekli şartlar sağlanıncaya kadar birinci fıkranın (b) bendinde belirtilen araçları sürmekten menedilir. Birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü fıkralar kapsamında işlem yapılan sürücünün aynı zamanda araç işleteni olmaması halinde altıncı fıkradaki sorumluluklarını yerine getirmeyen araç işletenine de tescil plakasına göre sürücü için belirlenen miktarın iki katı tutarında idari para cezası uygulanır. Trafik zabıtası, taşıtlara ait takograf kayıtlarını bu kayıtların aktarılacağı veri tabanı üzerinden de denetleyebilir ve tespit edilen ihlaller hakkında idari para cezası uygulayabilir. Sürücü belgesi geri alma işlemleri bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan görevliler tarafından yapılır. Bu madde kapsamında geri alınan sürücü belgelerinin iade edilebilmesi için bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olması şarttır. Bu madde ile 49 uncu maddede belirtilen; takograf bulundurulması ve kullanımı, cihaz ayarları ve kalibrasyonu ile kayıtların saklanmasına ilişkin ihlaller, takograf kayıtlarını saklama, taşıt kullanma, mola ve dinlenme süreleri, sürücülerin ve işletenlerin sorumlulukları, hangi ihlaller nedeniyle geçici olarak trafiğe çıkışına izin verileceği ve/veya trafikten men işlemi uygulanacağına ilişkin hususlar Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının görüşleri alınarak, İçişleri Bakanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca bu maddenin yayımı tarihinden itibaren bir yıl içinde müştereken çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Usul ve esasları yönetmelikte düzenlenen takograf kullanımına ilişkin belirlenen hususlara uymayanlara 3.000 Türk lirası, cihaz ayarları ve kalibrasyonuna ilişkin belirlenen hususlara uymayanlara 10.000 Türk lirası, kayıtların saklanmasına ilişkin belirlenen hususlara uymayanlara 20.000 Türk lirası idari para cezası uygulanır. Bu madde kapsamında trafik zabıtasının ve Karayolları Genel Müdürlüğünün karayolundaki denetimine ilişkin görev ve yetkileri saklı kalmak üzere işyerinde saklanması gereken takograf kayıtlarının çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin denetim, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından oluşturulan veri tabanı kullanılarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından veya bağlı ve ilgili kuruluşlarınca yapılabilir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Giriş, Amacı ve "12 Şubat 2026 Büyük Takograf/Taksimetre Reformu"nun Hukuki Felsefesi

Karayolları Trafik Kanunu’nun 31. maddesi, trafikteki can ve mal emniyetini artırmak, ticari taşımacılık sektöründeki çalışma-dinlenme sürelerini denetlemek ve yolcu/yük taşımacılığını kayıt altına almak amacıyla araçlarda bulunması zorunlu teknik gereçleri düzenler. Bu madde, 12 Şubat 2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanun ile baştan aşağı revize edilerek, özellikle takograf, taksimetre ve hız sınırlayıcı sistemler üzerinde yapılan manipülasyonlara karşı cumhuriyet tarihinin en radikal ve yıkıcı yaptırımları içeren "Büyük Reform" kimliğine kavuşturulmuştur.

Takograf denetimleri, özellikle ağır vasıta (tır, kamyon, otobüs) şoförlerinin uykusuzluk ve aşırı yorgunluk nedeniyle karıştığı katliam niteliğindeki kazaları önlemenin tek yoludur. Taksimetre ise, kentsel ulaşımdaki kamu düzeninin ve fiyat istikrarının güvencesidir. Yasa koyucu bu hayati cihazlar üzerinde yürütülen sahtekarlık ve manipülasyon (halk dilinde mıknatıs takma, yazılım kurcalama, sahte kart kullanma) sektörüne karşı sıfır tolerans rejimi kurmuştur.

2. Ağırlaştırılmış Mali ve İdari Yaptırım Rejiminin Detaylı Analizi (7574 Sayılı Kanun)

A. Takograf ve Hız Sınırlayıcı Bulundurmama (Fıkra 1/b-d)

3.500 kg üzeri yük taşıtları ile sürücüsü dahil 17 kişiden fazla oturma yeri olan yolcu araçlarında takograf ve hız sınırlayıcı bulundurmayan sürücülere 75.000 Türk Lirası idari para cezası verilir ve eksiklik giderilene kadar araç trafikten menedilir.

B. Taksimetre Bulundurmama ve Kullanmama (Fıkra 1/c)

Taksi otomobillerinde taksimetre bulundurmayan veya kullanmayanlara 46.000 Türk Lirası idari para cezası verilir ve araç menedilir.

C. Takograf ve Taksimetre Manipülasyonu - En Ağır Yaptırım Koridoru (Fıkra 3)

Cihazlara müdahalede bulunarak (mıknatıs takma, sensör kablosunu kesme, yanıltıcı yazılım yükleme) yanlış veri üretecek duruma getirenlere veya bu durumdaki cihazları kullananlara:

  • İlk İhlal: 185.000 Türk Lirası idari para cezası, sürücü belgesinin 30 gün süreyle geri alınması ve aracın trafikten menedilmesi.
  • 1 Yıl İçinde Mükerrerlik: 370.000 Türk Lirası idari para cezası ve sürücü belgesinin 90 gün süreyle geri alınması.
  • Bu cezalar, manipülasyon fiilinin karayolu güvenliğine yönelik en ağır sabotaj olarak kabul edildiğini ve ticari taşımacılıktaki haksız rekabeti önlemeyi amaçladığını göstermektedir.
D. Başka Sürücüye Ait Kart Kullanımı (Fıkra 4)

Takograf sürücüsünün, yasal sürüş sürelerini aşmak için başka bir şoför arkadaşının takograf kartını takarak araç sürmesi halinde:

  • İlk İhlal: 75.000 Türk Lirası idari para cezası ve sürücü belgesinin 30 gün süreyle geri alınması.
  • 1 Yıl İçinde Mükerrerlik: 150.000 Türk Lirası idari para cezası ve sürücü belgesinin 90 gün süreyle geri alınması.

3. Araç İşleteninin (Filo Sahibinin) Devasa Sorumluluğu: "Çift Katı Ceza" (Fıkra 9)

7574 sayılı Kanun ile getirilen en öldürücü darbe, lojistik ve yolcu taşımacılığı şirketlerinin (işletenlerin) şoförlerini manipülasyona veya aşırı sürüşe zorlamasını engellemeyi amaçlar:

  • İki Katı Ceza Kuralı: Eğer sürücü aynı zamanda araç işleteni (sahibi) değilse, denetim ve gözetim yükümlülüğünü ihmal eden araç işletenine de tescil plakası üzerinden, sürücüye verilen cezanın TAM İKİ KATI tutarında idari para cezası uygulanır.
  • Örnek: Bir şoförün takograf manipülasyonu yaptığı tespiti durumunda; şoföre 185.000 TL ceza kesilirken, tırın sahibi olan lojistik firmasına plakadan 370.000 TL ceza kesilecektir! İhlal mükerrer ise firmaya kesilecek ceza 740.000 TL olacaktır. Bu düzenleme, kurumsal işletmelerin şoförlerinin takograf kartlarını ve cihazlarını her sefer çıkışında çok sıkı kontrol etmesini mecbur kılmıştır.

4. İş Hukuku Boyutu: Takograf Kayıtlarının "Fazla Çalışma" İspatındaki Mutlak Delil Niteliği

İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku yargılamalarında takograf verileri muazzam bir rol oynar:

  • Yazılı Kesin Delil: Yargıtay’ın yerleşik iş hukuku içtihatlarına göre, takograf kayıtları, tır/otobüs şoförlerinin çalışma saatlerini, yolda geçen sürelerini ve dinlenme zamanlarını ispatlayan kesin yazılı delil niteliğindedir.
  • Şoförün "haftada 80 saat çalıştım, fazla mesaim ödenmedi" iddiasına karşı mahkeme doğrudan EGM veri tabanındaki takograf kayıtlarını celbeder. Takograf verisinde yazan saatler, tarafların tanık beyanlarına üstün tutularak kıdem tazminatı ve fazla çalışma ücreti hesaplamalarında temel alınır. Dolayısıyla takograf üzerinde yapılan manipülasyonlar, iş hukuku anlamında da büyük bir sahtecilik ve hak kaybı doğurmaktadır.

5. Tazminat Hukuku ve Sigorta Rücu Boyutu (TBK m. 66 ve KTK m. 85)

  • Adam Çalıştıranın Kusursuz Sorumluluğu (TBK m. 66): Lojistik firması, şoförünün yasal sürüş sürelerini aştığını takograf kayıtlarından denetlemekle mükelleftir. Yorgunluktan uyuyan şoförün yaptığı ölümlü kazada, şirketin gözetim yükümlülüğünü (m. 31/6) yapmadığı açıkça sabit kabul edilerek TBK m. 66 ve KTK m. 85 uyarınca tazminat sorumluluğu tam olarak şirkete yüklenir.
  • Sigorta Rücu Süreci: Eğer kazaya karışan araçta takograf manipülasyonu yapıldığı (örn: mıknatıs takıldığı) adli raporda saptanırsa, bu durum "ağır kusur/yasa dışı kullanım" ve sigorta genel şartlarındaki teminat dışı hallerden kabul edilerek, sigorta şirketi kurbanlara tazminatı ödedikten sonra kendi sigortalısı olan araç işletenine tamamen rücu eder. Şirket milyonlarca liralık sigorta korumasından mahrum kalır.

6. Pratik Örnek Olay

Olay: A Lojistik A.Ş.'ye ait tırın şoförü Ş, yasal günlük sürüş süresi olan 9 saati aşarak 16 saattir direksiyon sallamaktadır. Şoför, takografın kendisini uyarmaması ve kaydetmemesi için şanzımandaki sensör üzerine güçlü bir mıknatıs yerleştirmiştir. Yol denetiminde tır polis ekiplerince durdurulmuş, akıllı denetim sistemiyle takografta manipülasyon yapıldığı fiziken ve dijital veri tabanı üzerinden saptanmıştır.

Hukuki Analiz:

  1. Şoför Ş Hakkında: KTK m. 31/3 uyarınca 185.000 TL idari para cezası verilecek, ehliyeti 30 gün geri alınacak ve tır otoparka çekilecektir.
  2. A Lojistik A.Ş. (İşleten) Hakkında: Şoförle firma farklı olduğundan, denetim yükümlülüğünü ihlal eden şirkete plakadan sürücü cezasının iki katı olan 370.000 TL idari para cezası uygulanacaktır.
  3. İade Şartı: Şoförün ehliyetini geri alabilmesi için toplamda kesilen 185.000 TL şahsi cezanın vergi dairesine fiilen ödenmiş olması (borçsuzluk şartı) zorunlu tutulacaktır.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; 12/02/2026 tarihli ve 7574 sayılı Kanun ile getirilen devasa takograf/taksimetre manipülasyonu reformunu, 185.000 TL ve 370.000 TL tutarındaki rekor para cezalarını, sürücü belgesinin 30 ve 90 gün geri alınması yaptırımlarını, araç işletenine uygulanan "iki katı ceza" kurumsal sorumluluk modelini, takograf verilerinin İş Hukukunda "Fazla Çalışma" (mesai) davalarındaki mutlak kesin yazılı delil karakterini, TBK m. 66 kapsamında işletenin kusursuz sorumluluğunu ve sigorta rücu mekanizmalarını Av. Fethi Güzel'in lojistik hukuku, iş hukuku ve ağır sorumluluk davalarındaki köklü uzmanlığıyla analiz etmektedir. Bu madde kapsamında trafik zabıtasının ve Karayolları Genel Müdürlüğünün karayolundaki denetimine ilişkin görev ve yetkileri saklı kalmak üzere, işyerinde saklanması gereken takograf kayıtlarının çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin denetim, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından oluşturulan veri tabanı kullanılarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından veya bağlı ve ilgili kuruluşlarınca yapılabilir.

← Önceki Madde [30]
[32] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.