Karayolları Trafik Kanunu Madde 118

1. Ceza Puanı Sisteminin Yasal Altyapısı ve Kademeli Yaptırım Rejimi

Karayolları Trafik Kanunu’nun 118. maddesi, trafik güvenliğini korumaya ve kural ihlallerini alışkanlık haline getiren sürücüleri izole etmeye yönelik kademeli ceza puanı yaptırım sistemini düzenler.

• Ceza Puanının Dağılımı: Karayolları Trafik Yönetmeliği uyarınca, işlenen ihlalin ağırlığına göre sürücülere ceza puanı verilir. (Örneğin: Kırmızı ışık ihlali veya emniyet kemeri takmama 20 ceza puanı, telefonla görüşme 10 ceza puanı, alkollü araç kullanma 20 ceza puanıdır.)
• Bir Yıllık Geriye Doğru Takip: Ceza puanlarının hesaplanmasında takvim yılı değil, son ihlal tarihinden geriye doğru giden bir yıllık (365 günlük) hareketli süre esas alınır. Bu süre içinde toplanan puanlar kümüle edilir.
• Kademeli Ehliyet Geri Alma Süreci:
  1. Birinci Kez 100 Puanı Doldurma: Ehliyete 2 ay süreyle el konulur. Sürücü bu süreçte teorik trafik eğitimine tabi tutulur ve eğitimi tamamlamadan ehliyeti iade edilmez.
  2. İkinci Kez 100 Puanı Doldurma: Aynı yıl (veya hareketli yıl) içinde ikinci kez 100 puana ulaşan sürücünün belgesi 4 ay süreyle geri alınır. Sürücü bu kez zorunlu olarak psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri uzmanı muayenesine sevk edilir. Sürücülük yeteneğinin (refleks, algı, öfke kontrolü vb.) yerinde olduğu tıbbi raporla saptanmadıkça ehliyet geri verilmez.
  3. Üçüncü Kez 100 Puanı Doldurma: Aynı yıl içinde üç kez 100 puana ulaşılması, sürücünün trafik kurallarına uyum sağlama yeteneğini tamamen yitirdiğinin karinesidir. Ehliyet süresiz olarak iptal edilir. Bu kişiler ehliyet alabilmek için sürücü kursuna sıfırdan kaydolmak ve tüm sınavları baştan geçmek zorundadır.

2. Ölümlü Kazalar ve Asli Kusur İlişkisi (1 Yıl El Koyma)

Maddenin en ağır ve pratik sonuçları olan hükümlerinden biri, ölümle sonuçlanan trafik kazalarında asli kusurlu olarak sebebiyet veren sürücülerin ehliyetlerinin 1 yıl süreyle re'sen geri alınmasıdır.

• Kusur Durumu: Kazanın ölümle bitmesi tek başına ehliyete el konulması için yeterli değildir; sürücünün kazada KTK m. 84 veya bilirkişi raporları kapsamında "asli kusurlu" (tam veya ortak asli kusur) olması şarttır. Tali kusurlu olan veya hiç kusuru bulunmayan sürücülerin ehliyetine el konulamaz.
• Süreç ve İade: Bu el koyma işlemi ceza davasının sonucunu beklemeden, kaza tespit tutanağı veya savcılık talimatı ile derhal uygulanır. 1 yıllık sürenin dolması ve ceza davasında aksi bir yargısal tedbir (ehliyetin adli kontrolle alınması gibi) bulunmaması durumunda ehliyet iade edilir.

3. Ehliyete El Konulmuşken Araç Sürme Yaptırımı (m. 36 atfı)

Maddenin son fıkrası, ehliyeti geçici olarak geri alınan kişilerin bu süre zarfında direksiyon başına geçmelerini kesinlikle yasaklar. Bu kişilerin yakalanması durumunda, KTK m. 36/3 kapsamında "Sürücü belgesi geri alındığı halde araç kullanma" suçu oluşur. 12 Şubat 2026 tarihli 7574 Sayılı Kanun reformu ile m. 36 yaptırımları astronomik seviyelere çekilmiştir (40.000 TL ve tekerrürde 200.000 TL). Plaka sahibine de aynı miktarda ceza kesilir.

4. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: Sürücü (İ), 10 Mart 2026 tarihinde karıştığı ölümlü bir trafik kazasında, arkadan çarpma (asli kusur) nedeniyle asli kusurlu bulunmuş ve savcılık talimatıyla ehliyetine KTK m. 118/5 uyarınca 1 yıl süreyle el konulmuştur. Ceza davası devam ederken, 15 Mayıs 2026 tarihinde (İ), eşinin üzerine kayıtlı araçla acil bir iş için trafiğe çıkmış ve yapılan rutin kontrolde yakalanmıştır. Trafik polisi, (İ)'nin ehliyetine el konulduğunu tespit ederek sürücüye ve araç sahibi olan eşine KTK m. 118/7 yollamasıyla KTK m. 36/3 uyarınca ayrı ayrı 40.000'er TL (toplam 80.000 TL) idari para cezası uygulamıştır. Sürücü (İ), ceza davasında henüz hüküm kurulmadığını, asli kusurluluğunun kesinleşmediğini ve kesilen 40.000 TL'lik cezanın çok yüksek ve fahiş olduğunu iddia ederek Sulh Ceza Hakimliğine başvurmuştur.

Hukuki Analiz:

1. Ölümlü Kazada El Koymanın Meşruiyeti: KTK m. 118/5 kapsamındaki 1 yıllık el koyma işlemi idari-tedbir mahiyetindedir ve ceza davasının kesin hükümle bitmesini gerektirmez. Kaza tespit tutanağındaki "asli kusur" tespiti el koyma için yeterlidir.
2. El Konulmuşken Araç Sürme İhlali: Sürücü belgesi geçici olarak geri alınan (İ)'nin bu süre içinde araç kullanması, ehliyetsiz sürüşle eşdeğerdir. 12 Şubat 2026 tarihli 7574 sayılı Kanun ile güncellenen KTK m. 36/3 cezası (40.000 TL) somut olayda yasal olarak uygulanmıştır. Eşine de tescil plakası sahibi sıfatıyla aynı miktarda ceza kesilmesi yasa gereğidir.
3. Karar: Sulh Ceza Hakimliği, (İ)'nin ceza yargılamasının kesinleşmemiş olmasının ehliyetsiz sürüş cezasını etkilemeyeceğine, 7574 sayılı reform kanununun emredici ceza tutarlarına ve el koyma tedbirine uygun işlem yapıldığına karar vererek (İ)'nin itirazını kesin olarak reddedecektir.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; trafik güvenliğini sağlayan ceza puanı sisteminin kademeli yaptırım mantığını, psiko-teknik ve psikiyatrik denetimlerin yasal temellerini, ölümlü kazalarda asli kusur üzerinden ehliyete el koyma tedbirinin ceza yargılamasındaki öncül niteliğini ve ehliyete el konulmuşken araç sürmenin 12 Şubat 2026 tarihli 7574 Sayılı Kanun ile ağırlaştırılan yaptırım rejimini Av. Fethi Güzel'in ceza hukuku, idare hukuku, adli tıp kusur teorisi ve anayasal hak sınırlamaları alanındaki derin akademik uzmanlığıyla analiz etmektedir.