← Önceki Madde [115]
[117] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Tescil plakasına göre tutanak düzenlenmesi

Madde 116 – (Değişik birinci fıkra: 25/6/1988 – KHK – 330/8 md.; Aynen Kabul: 31/10/1990 – 3672/7 md.) Trafiği tehlikeye düşürecek, engel olacak şekilde veya yasaklanmış yerlerde park etmiş araçlara veya trafik kural ve yasaklarına aykırı davranışları belirlenmiş bulunan, karayolları ağırlık kontrol mahallerinde işaret, ışık, ses veya görevlilerin ikazına rağmen tartı sistemine girmeden seyrine devam eden ve sürücüsü tespit edilemeyen araçlara tescil plakalarına göre ceza veya suç tutanağı düzenlenir. Para cezasının ödenmesi gerektiği hallerde trafik kaydında araç sahibi olarak görülen kişiye cezayı ödemesi için posta yoluyla tebligat yapılır, bu şekilde tebliğ edilemeyen tuanaklar ilgili tahsil dairesinin ilân asmaya mahsus yerinde liste halinde ilân edilir, ilân tarihini takip eden otuzuncu gün tebligat yapılmış sayılır ve bu cezalar 114 ve 115 inci maddelerde belirtilen şekilde takip ve tahsil olunur.84 (Mülga üçüncü fıkra: 16/6/2009-5904/39 md.) (Mülga dördüncü fıkra: 16/6/2009-5904/39 md.) (Mülga beşinci fıkra: 16/6/2009-5904/39 md.) (Son fıkra mülga: 3/11/1980 – 3493/53 md.) (Ek fıkra:12/2/2026-7574/31 md.) Trafik kural ihlalinin yapıldığı aracın ihlal tarihinde kiralandığının, 26/6/1973 tarihli ve 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanununun ek 3 üncü maddesi kapsamında genel kolluk kuvvetlerinin denetimine hazır bulundurulan veriler üzerinden tespit edilmesi ve tebligata uygun bir adresinin bulunması halinde idari para cezası karar tutanağı kiracı adına düzenlenerek tebliğ edilir ve ceza kiracıdan tahsil edilir. Ancak bu kiralama 4925 sayılı Kanun kapsamında bulunan yetki belgesi sahibi taşımacının sorumluluk ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Plakaya Ceza Yazılması (Gıyabi Tutanak) ve Anayasal Sınırlar

Karayolları Trafik Kanunu’nun 116. maddesi, sürücüsü tespit edilemeyen veya gıyabında ceza kesilmesi gereken durumlarda tescil plakasına göre tutanak düzenlenmesi rejimini kurar.

  • Gıyabi Cezalandırma Nedenleri: Sürücünün gıyabında plakaya ceza kesilmesini haklı kılan üç ana durum vardır:
    1. Trafiği engelleyecek şekilde usulsüz park edilmiş ve sürücüsü başında bulunmayan araçlar.
    2. EDS, radar veya trafik kameraları vasıtasıyla seyir halinde ihlali (kırmızı ışık, hız sınırı aşımı, şerit ihlali) tespit edilip durdurulamayan araçlar.
    3. Ağırlık kontrol noktalarında (kantar) tartıya girmeksizin kaçan ağır vasıtalar.
  • Anayasa Mahkemesi’nin Yaklaşımı (Kusursuz Ceza Olmaz İlkesi): Plakaya ceza kesilmesi, fiili işleyen sürücü ile tescil malikinin farklı olması ihtimalinde "cezaların şahsiliği" (Anayasa m. 38) ilkesine aykırılık iddiasıyla defalarca AYM'nin önüne taşınmıştır. AYM, trafik güvenliğinin sağlanması yönündeki ezici kamu yararını gözeterek bu kuralı anayasaya aykırı bulmamıştır. Mahkeme, araç malikinin cezaya karşı Sulh Ceza Hakimliğinde itiraz hakkına sahip olması, aracı kendisinin sürmediğini kanıtlaması durumunda cezanın asıl sürücüye yönlendirilebilmesi veya sürücüye rücu edebilmesi nedeniyle sistemi anayasal sınırlar içinde kabul etmiştir.

2. Tarihi Araç Kiralama Reformu: 12 Şubat 2026 Tarihli KABİS Entegrasyonu (7574 S.K.)

  • Eski Dönem Sıkıntıları: 2026 yılından önce, kiralık bir araçla (Rent a Car) radar veya kamera ihlali yapıldığında, idari para cezaları doğrudan aracın tescil maliki olan oto kiralama şirketine tebliğ ediliyordu. Kiralama şirketleri binlerce liralık cezaları ödemek zorunda kalıyor, ardından kiracı müşterinin peşine düşerek rücu davaları açıyordu. Bu durum hem kiralama şirketlerini ağır mali yük altında bırakıyor hem de mahkemeleri gereksiz rücu davalarıyla kilitliyordu.
  • 12 Şubat 2026 Tarihli 7574 Sayılı Kanun Reformu: Yeni eklenen fıkra ile bu kronik sorun kökten çözülmüştür. 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu Ek 3. maddesi uyarınca oto kiralama firmaları, kiraladıkları araçları ve kiracı bilgilerini anlık olarak KABİS (Araç Kiralama Takip Sistemi) üzerinden genel kolluk kuvvetlerine bildirmekle yükümlüdür.
  • Doğrudan Kiracıya Tebliğ Mekanizması: İhlal tarihinde ve saatinde aracın kiralık olduğu KABİS verilerinden tespit edilirse, trafik zabıtası idari para cezası karar tutanağını tescil maliki olan şirkete değil, doğrudan kiracı (lessee) adına düzenler ve kiracının KABİS'te kayıtlı adresine tebliğ eder. Böylece ceza, fiili gerçekleştiren gerçek muhataptan tahsil edilir.
  • Taşımacılık Yetki Belgelerinin İstisnası: Maddenin son cümlesi, kiralama yapılsa dahi 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanunu kapsamında yetki belgesi (L1, K1, C2 vb.) sahibi olan taşımacılık firmalarının operasyonel, idari ve teknik sorumluluklarının devam edeceğini açıkça belirterek ticari taşımacılıktaki kamu düzenini korumuştur.

3. İlanen Tebligat ve Usulü

Araç sahibinin trafik tescildeki adresine posta yoluyla tebliğ edilemeyen cezalar, vergi dairelerinin (tahsil dairelerinin) ilan tahtasında askıya çıkarılır. İlan tarihini takip eden 30. günün sonunda tebligat yasal olarak yapılmış sayılır (ilanen tebligat). Bu kural, adres değişikliklerini bildirmeyerek cezalardan kaçmaya çalışan kötü niyetli sürücüleri engeller.

4. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: (G) Oto Kiralama Ltd. Şti.'ye ait bir araç, 15 Şubat 2026 tarihinde saat 14:30'da Ankara-İstanbul otoyolunda hız sınırını %50 aşarak EDS kameralarına yakalanmış ve plakaya 9.000 TL para cezası kesilmiştir. Şirket, aracı o gün saat 10:00 ile 18:00 arasında (H) isimli müşterisine kiraladığını ve bu kiralama sözleşmesini usulüne uygun şekilde KABİS sistemine kaydettiğini ispatlamıştır. Ancak trafik zabıtası, idari yoğunluk veya sistemsel bir hata nedeniyle 9.000 TL'lik cezayı kiracı (H) yerine araç tescil sahibi olan (G) şirketine tebliğ etmiştir. Şirket avukatı, Sulh Ceza Hakimliğine başvurarak cezanın iptalini ve gerçek muhatap kiracıya yönlendirilmesini talep etmiştir.

Hukuki Analiz:

  1. 7574 Sayılı Kanun Kapsamında Sorumluluk: KTK m. 116'ya 12 Şubat 2026 tarihinde eklenen açık fıkra hükmü gereği, KABİS verilerinde ihlal saatinde aracın kiralandığı kayıtlı ise cezanın oto kiralama şirketine değil, kiracı (H) adına düzenlenmesi emredici hukuk kuralıdır.
  2. Hukuka Aykırılık Tespiti: Trafik zabıtasının yasal değişikliğe rağmen cezayı sicil malikine kesmesi açık bir mevzuat ihlalidir ve idari işlemin sakatlanmasına yol açar.
  3. Karar: Sulh Ceza Hakimliği, kiralama şirketi (G)'nin itirazını haklı bulacak, şirket adına kesilen 9.000 TL'lik idari para cezasını iptal edecek ve ceza tutanağının KABİS verilerindeki gerçek kiracı (H) adına re'sen yeniden düzenlenerek tebliğ edilmesi için dosyayı Emniyet Genel Müdürlüğü Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü'ne gönderecektir.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; plakaya ceza yazılmasının anayasal meşruiyet sınırlarını, 12 Şubat 2026 tarihli 7574 Sayılı Kanun ile yürürlüğe giren ve oto kiralama sektörünü kurtaran KABİS entegrasyonlu doğrudan kiracıya tebligat reformunu ve ilanen tebligatın mali usul hukuku boyutlarını Av. Fethi Güzel'in vergi usul hukuku, borçlar hukuku, sözleşmeler teorisi ve anayasa hukuku alanındaki üstün akademik uzmanlığıyla analiz etmektedir.

← Önceki Madde [115]
[117] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.