Karayolları Trafik Kanunu Madde 110

1. Görevli Mahkemenin Tespiti: Kamu Araçları Dahil Adli Yargının Mutlak Egemenliği

Karayolları Trafik Kanunu’nun 110. maddesi, trafik kazalarından doğan tazminat davalarında "Görevli ve Yetkili Mahkeme" mimarisini kurar. Bu madde, usul hukuku açısından çok kritik kurallar içerir.

Maddenin birinci fıkrası, devlet ve diğer kamu kuruluşlarına ait araçların sebebiyet verdiği kazalar da dahil olmak üzere, KTK’dan kaynaklanan tüm hukuki sorumluluk davalarının Adli Yargı mahkemelerinde görüleceğini emreder.

• İdari Yargı Görev İtirazlarının Reddi: Geçmişte belediye otobüsleri veya askeri araçların kazalarında idare mahkemelerinde "tam yargı davası" açılması gerektiği savunulmaktaydı. Ancak 2011 yılındaki yasal değişiklik (6099 S.K.) ve Anayasa Mahkemesi'nin uyum kararları doğrultusunda, davalının kamu kurumu olması görevli yargı kolunu değiştirmez. Dava kesin olarak adli yargıda açılmalıdır.

2. Adli Yargı İçinde Görev Dağılımı: Asliye Hukuk mu, Asliye Ticaret mi?

Adli yargı kolu içinde hangi mahkemenin görevli olacağı, davalıların sıfatına göre belirlenir:

1. Asliye Ticaret Mahkemesi: Eğer davalılar arasında sigorta şirketi (ZMMS veya İMMS) bulunuyorsa, dava mutlaka Asliye Ticaret Mahkemesinde açılmalıdır. Çünkü Türk Ticaret Kanunu (TTK) uyarınca sigorta hukukundan kaynaklanan tüm davalar mutlak ticari davadır. Sürücü ve işleten sigortacıyla birlikte müteselsil davalı yapıldığında da, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle davanın tamamı Asliye Ticaret Mahkemesinde görülür.
2. Asliye Hukuk Mahkemesi: Davalılar arasında sigorta şirketi yoksa, yalnızca sürücü ve işleten (şahıslar) davalı yapılmışsa, haksız fiil genel yetkisi çerçevesinde dava Asliye Hukuk Mahkemesinde görülür.

3. Yetkili Mahkeme: Mağdura Sunulan Zengin Seçenek Matrisi

KTK m. 110/2 ve Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) haksız fiile ilişkin 16. maddesi uyarınca, zarar gören mağdura davasını açabileceği çok sayıda alternatif yetkili mahkeme sunulmuştur. Mağdur, davasını şu yerlerin herhangi birinde açabilir:

1. Kazanın Meydana Geldiği Yer (Haksız Fiil Yeri) Mahkemesi: Delillerin toplanması ve kaza yerinde keşif yapılması açısından en pratik yetki alanıdır.
2. Davalılardan Herhangi Birinin İkametgahı Yer Mahkemesi: Genel yetki kuralıdır. Davalı birden fazlaysa (örn: sürücü Ankara'da, işleten İstanbul'da), dilediği davalının yerinde açabilir.
3. Zarar Görenin (Davacı Mağdurun) Kendi İkametgahı Yer Mahkemesi: HMK m. 16 kapsamında bedensel zararlarda mağdura tanınan en büyük kolaylıktır. Mağdur kendi şehrinden çıkmadan davasını açabilir.
4. Sigorta Şirketinin Genel Merkezinin veya Şubesinin Bulunduğu Yer Mahkemesi.
5. Sigorta Poliçesini Düzenleyen Acentenin Bulunduğu Yer Mahkemesi.

4. Pratik Örnek Olay ve Hukuki Analiz

Olay: Afyonkarahisar sınırları içinde meydana gelen trafik kazasında, İzmir'de ikamet eden yaya (A), Ankara Büyükşehir Belediyesi'ne ait resmi bir hizmet aracının çarpması sonucu ağır yaralanmıştır. Aracın ZMMS poliçesi, merkezi İstanbul'da bulunan (X) Sigorta A.Ş. tarafından, Afyon'daki bir sigorta acentesi vasıtasıyla düzenlenmiştir. Yaya (A), belediyeye ve sigorta şirketine karşı maddi tazminat davası açmak istemektedir. (A)'nın avukatı davayı İzmir Asliye Ticaret Mahkemesinde açmıştır. Davalı belediye yetkisizlik itirazında bulunarak davanın Ankara'da veya kazanın olduğu Afyon'da açılması gerektiğini savunmuştur.

Hukuki Analiz:

1. Görevli Mahkemenin Değerlendirilmesi: Belediye resmi aracı kazaya karışmıştır. KTK m. 110/1 uyarınca dava adli yargıda görülmelidir. Davalılar arasında sigorta şirketi (ticari şirket) bulunduğundan, davanın Asliye Ticaret Mahkemesinde açılması usule uygundur.
2. Yetkili Mahkemenin Değerlendirilmesi: KTK m. 110/2 ve HMK m. 16 kapsamında yaya (A), davasını kendi ikametgahı olan İzmir mahkemelerinde açma hakkına sahiptir. Haksız fiil yetki kuralları uyarınca zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi kesin yetkili olmamakla birlikte, geçerli alternatif yetkili mahkemedir.
3. Karar: Mahkeme, davalı belediyenin yetkisizlik itirazını reddedecektir. İzmir Asliye Ticaret Mahkemesi hem görevli hem de yetkilidir. Yargılama İzmir'de yürütülecek, Afyon'daki mahkemeye talimat yazılarak kaza yerinde keşif icra edilebilecektir.

Metodolojik Not

Bu akademik yorum ve analiz; trafik kazası tazminat davalarında kamu araçları dahil adli yargının mutlak görev sınırlarını, davalıların sıfatına göre Asliye Hukuk ve Asliye Ticaret mahkemeleri arasındaki görev paylaşımlarını, KTK m. 110/2 ve HMK m. 16 uyarınca zarar gören mağdurun kendi ikametgahı dahil olmak üzere sahip olduğu zengin alternatif yetkili mahkeme seçeneklerini Av. Fethi Güzel'in medeni usul hukuku, uyuşmazlık kararları ve trafik yargılaması alanındaki üstün akademik uzmanlığıyla analiz etmektedir.