← Önceki Madde [36]
[38] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Yürürlükten Kaldırılan Hükümler, Geçiş Kuralları ve Ek Madde 1

MADDE 37 – 4857 sayılı Kanunun aşağıdaki hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır: a) 2 nci maddesinin dördüncü fıkrası. b) 63 üncü maddesinin dördüncü fıkrası. c) 69 uncu maddesinin dördüncü, beşinci ve altıncı fıkraları. ç) 77, 78, 79, 80, 81, 83, 84, 85, 86, 87, 88, 89, 95, 105 ve geçici 2 nci maddeler. 4857 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (f) bendinde yer alan “İş sağlığı ve güvenliği hükümleri saklı kalmak üzere” ifadesi ile 98 inci maddesinin birinci fıkrasında yer alan “85 inci madde kapsamındaki işyerlerinde ise çalıştırılan her işçi için bin Yeni Türk Lirası,” ifadesi metinden çıkartılmıştır.

EK MADDE 1 – (Ek: 2/7/2018-KHK-703/210 md.) (İptal:Anayasa Mahkemesinin 7/12/2023 Tarihli ve E: 2021/125, K: 2023/213 Sayılı Kararı ile) (Yeniden Düzenleme:18/6/2025-7551/19 md.) (1) Mevzuatta Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyine yapılmış olan atıflar, Cumhurbaşkanınca belirlenen kurul veya merciye yapılmış sayılır.

Atıflar GEÇİCİ MADDE 1 – (1) Diğer mevzuatta iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak 4857 sayılı Kanuna yapılan atıflar bu Kanuna yapılmış sayılır.

Mevcut yönetmelikler GEÇİCİ MADDE 2 – (1) 4857 sayılı Kanunun 77 nci, 78 inci, 79 uncu, 80 inci, 81 inci ve 88 inci maddelerine göre yürürlüğe konulan yönetmeliklerin bu Kanuna aykırı olmayan hükümleri, bu Kanunda öngörülen yönetmelikler yürürlüğe girinceye kadar uygulanmaya devam olunur.

Sağlık raporları GEÇİCİ MADDE 3 – (1) Çalışanlar için, 4857 sayılı Kanun ve diğer mevzuat gereği daha önce alınmış bulunan periyodik sağlık raporları süresi bitinceye kadar geçerlidir.

İş güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğü GEÇİCİ MADDE 4 – (1) (Değişik: 4/4/2015-6645/6 md.) Bu Kanunun 8 inci maddesinde belirtilen çok tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde (A) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğü, 38 inci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan yürürlük tarihine kadar (B) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesi; tehlikeli sınıfta yer alan işyerlerinde ise (B) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı görevlendirme yükümlülüğü, 38 inci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendinde yer alan yürürlük tarihine kadar (C) sınıfı belgeye sahip iş güvenliği uzmanı görevlendirilmesi kaydıyla yerine getirilmiş sayılır. (2) (Ek: 12/7/2013-6495/55 md.) Bakanlık, usul ve esaslarını belirlemek kaydıyla, iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olanlara, Sosyal Güvenlik Kurumuna ödenmiş olan prim gün sayısı ile sahip oldukları belge sınıfı gibi hususları dikkate alarak üst sınıflardaki iş güvenliği uzmanlığı belgesi alabilmeleri için fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl için kullanılmak şartıyla en fazla iki sınav hakkı verilmesine dair gerekli düzenlemeyi yapmaya yetkilidir. (3) (Ek: 4/4/2015-6645/6 md.) İkinci fıkraya göre iş güvenliği uzmanlığı belge yükseltme sınavlarında başarılı olup belge almaya hak kazananların hakları saklıdır.

Mevcut sertifika ve belgeler ile ihtar puanları GEÇİCİ MADDE 5 – (1) Bu Kanunun yayımı tarihinden önce Bakanlıkça verilen işyeri hekimliği, iş güvenliği uzmanlığı ve işyeri hemşiresi sertifikası veya belgesi ile Türk Tabipleri Birliği tarafından verilen işyeri hekimliği sertifikası sahiplerinden belgeleri geçersiz sayılanlar, mevcut belge veya sertifikalarını bu Kanunun yayımından itibaren bir yıl içinde Bakanlıkça düzenlenecek belge ile değiştirmeleri şartıyla bu Kanunla verilen bütün hak ve yetkileri kullanabilirler. Aynı tarihten önce eğitim kurumlarınca verilen işyeri hekimliği ve iş güvenliği uzmanlığı eğitimlerini tamamlayanlardan eğitimleri geçersiz sayılanlar ilgili mevzuata göre sınava girmeye hak kazanırlar. Hak sahipliğinin tespitinde Bakanlık kayıtları esas alınır. (2) Bu Kanunun yayımı tarihinden önce haklarında kesinleşmiş yargı kararı bulunmayan eğitim kurumu ve ortak sağlık ve güvenlik birimlerine uygulanan ihtar puanları, kayıtlarda yer alan haliyle yeni yapılacak düzenlemeye aktarılır.

İşyeri hekimliği yapan kurum tabiplerine yapılan ücret ödemeleri GEÇİCİ MADDE 6 – (1) Kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idarelerde gerçekleştirilmiş olan işyeri hekimliği ücreti ödemeleri nedeniyle kamu görevlileri hakkında idari veya mali yargılama ve takibat yapılamaz, başlatılanlar işlemden kaldırılır, bu ödemeler geriye tahsil ve tazmin konusu edilemez.

GEÇİCİ MADDE 7 – (1) Bu Kanunun yayımı tarihinde Baş İş Müfettişi kadrolarında bulunanlar, hiçbir işleme gerek kalmaksızın İş Başmüfettişi kadrolarına atanmış sayılır.

GEÇİCİ MADDE 8 – (1) Bu Kanunun yayımlandığı tarihte İş Sağlığı ve Güvenliği Merkez Müdürlüğünde İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Enstitü Müdürü ile İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Enstitü Müdür Yardımcısı unvanlı kadrolarda bulunanların görevleri, bu Kanunun yayımlandığı tarihte sona erer ve bunlar en geç bir ay içinde derece ve kademelerine uygun diğer kadrolara atanır. Bunlar, yeni bir kadroya atanıncaya kadar, eski kadrolarına ait aylık, ek gösterge ve her türlü zam ve tazminatlar ile diğer mali haklarını almaya devam eder. Söz konusu personelin atandıkları tarih itibarıyla eski kadrolarına ilişkin olarak en son ayda aldıkları aylık, ek gösterge, her türlü zam ve tazminatları, ek ödeme ve benzeri adlarla yapılan her türlü ödemelerin (ilgili mevzuatı uyarınca fiili çalışmaya bağlı fazla mesai ücreti ve ek ders ücreti hariç) toplam net tutarının (bu tutar sabit bir değer olarak esas alınır); yeni atandıkları kadrolara ilişkin olarak yapılan aylık, ek gösterge, her türlü zam ve tazminatları, ek ödeme ve benzeri adlarla yapılan her türlü ödemelerin (ilgili mevzuatı uyarınca fiili çalışmaya bağlı fazla mesai ücreti ve ek ders ücreti hariç) toplam net tutarından fazla olması hâlinde aradaki fark tutarı, herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın fark kapanıncaya kadar ayrıca tazminat olarak ödenir. Atandıkları kadro unvanlarında isteğe bağlı olarak herhangi bir değişiklik olanlarla kendi istekleriyle başka kurumlara atananlara fark tazminatı ödenmesine son verilir. (2) Bu Kanuna ekli listelerde ihdas edilen kadrolardan boş bulunan 20 İş Sağlığı ve Güvenliği Uzmanı, 100 İş Sağlığı ve Güvenliği Uzman Yardımcısı, 40 Memur, 40 Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni ve 10 Mühendis kadrosuna, 21/12/2011 tarihli ve 6260 sayılı 2012 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanundaki sınırlamalara tabi olmadan 2012 yılı içinde atama yapılabilir.

GEÇİCİ MADDE 9 – (Ek: 4/4/2015-6645/7 md.) (1) Bu Kanunun 26 ncı maddesinin birinci fıkrasına eklenen (ö) bendi, 1/1/2016 tarihinden itibaren uygulanır.

GEÇİCİ MADDE 10 – (Ek: 28/11/2017-7061/104 md.) Bu Kanunun 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendinde halen faaliyette bulunan işletmelere getirilen güvenlik raporlarının hazırlanması yükümlülüğü 31/12/2018 tarihine kadar tamamlanır.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 37. maddesi, yasanın Geçici 1 ila 10. maddeleri ve Ek Madde 1 ile birlikte, Türk çalışma hayatının İSG alanındaki en büyük hukuki dönüşüm, tasfiye ve geçiş anayasasıdır. Kanunun "Çeşitli ve Geçici Hükümler" başlıklı beşinci bölümünün kalbini oluşturan bu normlar bütünü, üç temel işlevi yerine getirmektedir:

  1. Yasal Tasfiye (m. 37): 2012 yılına kadar 4857 sayılı İş Kanunu’nun içinde dağınık şekilde yer alan ve İSG'nin anayasası sayılan tüm hükümler (başta meşhur m. 77 olmak üzere m. 78-89, m. 95 ve idari para cezalarını düzenleyen m. 105) tamamen yürürlükten kaldırılmıştır. Böylece İSG alanı, bireysel iş hukukunun bir alt başlığı olmaktan çıkarılıp müstakil bir özel hukuk alanı haline getirilmiştir.
  2. Geçiş Dönemi Amortisörleri (Geçici m. 1-10): Mevzuat boşluğu oluşmasını engellemek amacıyla eski yönetmeliklerin geçerliliği (Geçici m. 2), mevcut sağlık raporlarının korunması (Geçici m. 3), uzman yetersizliğini aşmak için sınıf esnetmeleri ve sınav hakları (Geçici m. 4-5) ile kamu hekimlerine yapılan ödemelerin geriye dönük mali afları (Geçici m. 6) gibi son derece pratik kurallar getirilmiştir.
  3. Ek Madde 1 Reformu ve AYM Müdahalesi: 2018'de KHK/703 ile eklenen ve "Ulusal İSG Konseyi"ne yapılan atıfları Cumhurbaşkanlığına devreden idari düzenleme, Anayasa Mahkemesi'nin 7/12/2023 tarihli E: 2021/125, K: 2023/213 sayılı kararıyla iptal edilmiş; yasa koyucu bu yetkiyi 18/6/2025 tarihli ve 7551 sayılı Kanun ile yeniden yasama sınırlarına uygun olarak şekillendirmiştir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. İSG'nin Bireysel İş Hukukundan Kopuşu (m. 37 Tasfiyesi)

4857 sayılı İş Kanunu m. 77, işverenin işçiyi gözetme borcunun İSG alanındaki en temel ifadesiydi. Bu maddenin mülga edilmesiyle, işverenin İSG sorumluluğu artık sadece sözleşmesel bir borç (TBK m. 417) olmaktan çıkmış, kamu düzenini ilgilendiren bağımsız bir genel yükümlülük (6331 m. 4) karakteri kazanmıştır.

2.2. Sınıf Esnetme Müessesesi (Geçici m. 4)

Uzman sayısındaki yetersizlik nedeniyle, (C) sınıfı uzmanların tehlikeli sınıfa, (B) sınıfı uzmanların ise çok tehlikeli sınıfa bakabilmesini geçici olarak yasal kabul eden "zorunlu esneklik" kuralıdır. Bu süreler m. 38’e paralel olarak sürekli ertelenmiştir.

2.3. Ek Madde 1 ve Yasama Yetkisinin Devredilemezliği

2018 yılında KHK/703 ile getirilen ek madde, Ulusal İSG Konseyi gibi yasal kurulların yetkilerini ve atıflarını doğrudan yürütmenin (CB) belirleyeceği organlara devrediyordu. AYM, tripartite (işçi-işveren-hükümet) dengesine sahip ve kanunla kurulmuş bu kurulların idari kararnamelerle işlevsizleştirilmesini Anayasa m. 7 (Yasama yetkisinin devredilemezliği) gereği iptal etmiştir. 2025 yılındaki 7551 sayılı Kanun düzenlemesi yasal hiyerarşiyi restore etmiştir.

3. Sistematik İlişkiler

Bu normlar grubu, 4857 sayılı İş Kanunu’nun tüm hükümleri, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 417 (İşverenin işçiyi koruma borcu), T.C. Anayasası'nın 7. maddesi (Yasama yetkisinin devredilemezliği), 91. maddesi (KHK sınırları) ve 6331 sayılı Kanun’un 38. maddesi (Yürürlük) ile doğrudan ve derin bir sistematik ağ içindedir.

4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok. Bununla birlikte, Yargıtay ve Anayasa Mahkemesi'nin yerleşik kararlarında;

  • AYM'nin Tarihi Ek Madde 1 Kararı (2023): AYM, konsey ve kurulların tripartite yapısının yasa koyucu tarafından doğrudan belirlenmesi gerektiğini, yürütme organına (Cumhurbaşkanı'na) bu organları tamamen değiştirme veya atıfları keyfi yönlendirme yetkisi verilemeyeceğini hüküm altına alarak KHK/703'ün ilgili maddesini iptal etmiştir.
  • Geçici Madde 4'ün Kusur Durumuna Etkisi: Yargıtay Ceza Dairesi (örneğin 12. CD), çok tehlikeli sınıftaki bir şantiyede (A) sınıfı yerine Geçici m. 4 kapsamında yasal olarak görev yapan (B) sınıfı uzmanın bulunmasını başlı başına "yasa dışı çalıştırma" veya "taksir" konusu yapmamaktadır. Ancak uzmanın kendi branşındaki ve şantiyedeki fiili mesleki kusurlarından ötürü cezai sorumluluğu genel taksir kurallarına göre devam eder.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Çok tehlikeli sınıfta yer alan (X) maden ocağında, Geçici m. 4 uyarınca A sınıfı uzman yerine görevlendirilen B sınıfı iş güvenliği uzmanı (C) görev yapmaktadır. Madende meydana gelen göçükte 2 işçi vefat etmiştir. Cumhuriyet savcısı hazırladığı iddianamede, işverenin çok tehlikeli sınıfta A sınıfı uzman yerine B sınıfı uzman çalıştırmasının doğrudan emredici kanuna aykırılık teşkil ettiğini ve işverenin "bilinçli taksirle" hareket ettiğini savunmuştur.

Hukuki Analiz: Geçici Madde 4, çok tehlikeli sınıftaki işyerlerinde B sınıfı uzmanların görevlendirilmesini belirli bir süre için kanunen geçerli ve yeterli kabul etmiştir (m. 38'deki sürelerle bağlantılı olarak). Dolayısıyla yasal olarak B sınıfı uzman görevlendirilmiş olması başlı başına bir kanuna aykırılık veya bilinçli taksir oluşturmaz. İşverenin bu yöndeki savunması hukuken geçerlidir ve savcılığın sırf bu nedenle bilinçli taksir iddiası mahkemece reddedilmelidir. Ancak uzmanın fiili şahsi ihmali varsa, TCK m. 85/2 kapsamında taksirden yargılanması engellenemez.

Olay 2 (Kurmaca Senaryo): (A) Kamu Hastanesinde görevli başhekim (B), 2013-2015 yılları arasında aynı zamanda hastanenin işyeri hekimliği görevini de yürütmüş ve kendisine idari bütçeden İSG hekimliği ücreti ödenmiştir. Sayıştay 2017 yılında yaptığı denetimde, kamu görevlilerine çift maaş/ücret ödenemeyeceği gerekçesiyle bu paranın başhekimden geriye tahsil edilmesine karar vermiştir. Başhekim (B), tahsilat işleminin iptali için dava açmıştır.

Hukuki Analiz: Geçici Madde 6 son derece net bir koruyucu hükümdür. Kamu kurum ve kuruluşları ile mahalli idarelerde gerçekleştirilmiş olan işyeri hekimliği ücreti ödemeleri nedeniyle kamu görevlileri hakkında idari veya mali takibat yapılamayacağı, başlatılanların işlemden kaldırılacağı ve bu ödemelerin geriye tahsil edilemeyeceği emredilmiştir. Sayıştay’ın geriye tahsil kararı Geçici m. 6’ya açıkça aykırıdır. Mahkeme tahsilat kararını iptal etmelidir.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Eski Yönetmeliklerin Uygulanması: Geçici Madde 2 gereğince, 6331 sayılı Kanun uyarınca yeni yönetmelikler yayımlanıncaya kadar eski 4857 sayılı İş Kanununa göre çıkarılan yönetmeliklerin İSG yasa ruhuna aykırı olmayan hükümleri uygulanmıştır. Bu durum, eski mevzuattaki teknik standartların kazanılmış hak niteliğinde korunmasını sağlamıştır.

7. Eleştirel Değerlendirme

Madde 37 ve geçici maddeler, devasa bir mevzuat dönüşümünün kaza yapmadan gerçekleşmesini sağlayan mükemmel tasarlanmış hukuki amortisörlerdir. Doktrinde Süzek ve Çelik/Caniklioğlu/Canbolat tarafından da, 4857'nin hantal yapısının tasfiye edilerek İSG'nin bağımsızlaştırılması büyük bir devrim olarak nitelendirilmektedir.

Ancak, Geçici Madde 4 ile getirilen uzmanlık sınıfı esnetmeleri (C'nin B yerine, B'nin A yerine bakabilmesi) İSG sisteminde adeta müzmin bir hastalık haline gelmiştir. Bütçe baskıları ve işveren lobilerinin talepleriyle bu geçici süreler (m. 38’e paralel olarak) sürekli olarak ertelenmiş ve uzatılmıştır. 2026 yılı itibarıyla bile hala nitelikli uzman yetersizliği bahane edilerek bu esnetmelerin sürdürülmesi, sahada "uzman kalitesini ve yetkinliğini" düşürmekte, çok tehlikeli işlerin yetersiz uzmanlarca denetlenmesine yol açarak iş kazalarının önlenmesini engellemektedir. Geçici sürelerin uzatılmasına artık son verilmeli, piyasa gerçek uzman kadrolarıyla buluşturulmalıdır.

Ayrıca Ek Madde 1 üzerindeki KHK/703 kurnazlığı, Anayasa Mahkemesi'nin 2023 yılında verdiği ders niteliğindeki tokat gibi iptal kararıyla hak ettiği hukuki akıbete uğramıştır. Ulusal İSG Konseyi gibi demokratik ve katılımcı bir organın işlevsizleştirilmeye çalışılması büyük bir hataydı; yasa koyucunun 2025 yılındaki yasal düzenlemesi bu hatadan kısmen dönüldüğünü gösterse de, idari organların tripartite (üçlü) yapısı tamamen meclis ve yasa koruması altına alınmalıdır.

Metodolojik Not

Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan Kaynaklar:

  • Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri), Hamdi Mollamahmutoğlu / Muhittin Astarlı / Ulaş Baysal (İş Hukuku).
  • Mevzuat: 6331 sayılı İSG Kanunu m. 37, Ek Madde 1, Geçici m. 1-10, 4857 sayılı İş Kanunu m. 77, 7551 sayılı Kanun m. 19.
  • Yargı Kararları: AYM Kararı 7/12/2023, E: 2021/125, K: 2023/213, Yargıtay 12. CD Taksir İçtihatları.

Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.�sı, 40 Memur, 40 Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni ve 10 Mühendis kadrosuna, 21/12/2011 tarihli ve 6260 sayılı 2012 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanundaki sınırlamalara tabi olmadan 2012 yılı içinde atama yapılabilir. GEÇİCİ MADDE 9 – (Ek: 4/4/2015-6645/7 md.) (1) Bu Kanunun 26 ncı maddesinin birinci fıkrasına eklenen (ö) bendi, 1/1/2016 tarihinden itibaren uygulanır. GEÇİCİ MADDE 10 – (Ek: 28/11/2017-7061/104 md.) Bu Kanunun 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının (ğ) bendinde halen faaliyette bulunan işletmelere getirilen güvenlik raporlarının hazırlanması yükümlülüğü 31/12/2018 tarihine kadar tamamlanır. Yürürlük

← Önceki Madde [36]
[38] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.