1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 36. maddesi, yasanın idari yürütme organı olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın teşkilat yasasını güncelleyen "idari uyumlaştırma" normudur. Kanunun "Çeşitli ve Geçici Hükümler" başlıklı beşinci bölümünde yer alan bu madde ile o dönem yürürlükte olan 9/1/1985 tarihli ve 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’da köklü değişiklikler yapılmış ve İSG reformunu yönetecek idari birimlerin görev, yetki ve organizasyonel yapıları teşkilat yasasına doğrudan yerine işlenmiştir.
Her ne kadar 3146 sayılı Kanun, 2018 yılında Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilmesiyle birlikte çıkarılan 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilat Kararnamesi ile yürürlükten kaldırılmış ve Bakanlık teşkilatı kararname seviyesine taşınmış olsa da; Madde 36’nın tarihsel ve idari fonksiyonu, İSG reformunun devlet teşkilatı içindeki kurumsal genetiğini anlamak adına akademik önemini korumaktadır (ratio legis).
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. 3146 Sayılı Teşkilat Kanunu
Çalışma Bakanlığı’nın merkez, taşra ve yurtdışı teşkilat yapısını, genel müdürlüklerin (örneğin İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü - İSGGM) kurulmasını ve denetim organlarının sınırlarını çizen idari anayasadır.
2.2. Teşkilat Entegrasyonu (Yerine İşleme)
Yeni bir kanunun (6331) getirdiği devasa sorumlulukların (örneğin İSG uzmanlarının eğitimi, laboratuvar yetkilendirmeleri, piyasa gözetimi ve denetimi) Bakanlık bürokrasisi içinde hangi daire başkanlıkları veya genel müdürlükler eliyle yürütüleceğinin teşkilat yasasına dercedilmesidir.
3. Sistematik İlişkiler
Madde 36; 6331 sayılı Kanun m. 21 (Ulusal İSG Konseyi), m. 24 (Teftiş), m. 34 (Kadro ihdasları) ve 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Çalışma Bakanlığı’na ilişkin hükümleriyle doğrudan sistematik ilişki içindedir. Devlet teşkilat yapısındaki uyum, yasanın sahadaki emredici gücünü besler.
4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun idari yapılanma davalarındaki yerleşik içtihadına göre;
- İdarenin Sürekliliği İlkesi: Teşkilat yasalarının yürürlükten kalkması veya Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yeniden yapılandırılması, eski yasalar döneminde kurulmuş olan birimlerin yetkilerini ve tesis ettikleri idari işlemleri kendiliğinden geçersiz kılmaz. Yeni teşkilat yapısı, eski birimlerin yasal halefi sıfatıyla işlemleri ve yetkileri sürdürür.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Çalışma Bakanlığı İSG Genel Müdürlüğü, bir OSGB'ye yetkilendirme kurallarına aykırılık nedeniyle m. 31 kapsamında lisans iptali cezası vermiştir. OSGB, 3146 sayılı Teşkilat Kanunu'nun 2018 yılında mülga olduğunu, dolayısıyla İSG Genel Müdürlüğü'nün teşkilat yasası düzeyinde hukuki bir yetkisinin kalmadığını iddia ederek cezanın iptali için dava açmıştır.
Hukuki Analiz: Teşkilat yapısının 3146 sayılı Kanun'dan 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ne aktarılması, idarenin yetkisiz kaldığı anlamına gelmez. CB Kararnamesi, mülga kanunun teşkilat yapısını ve m. 36 ile entegre edilen İSGGM yetkilerini aynen devralmıştır. İdarenin bütünlüğü ve sürekliliği ilkeleri gereğince İSG Genel Müdürlüğü'nün yetkisi tamdır. Mahkeme OSGB'nin davasını reddetmelidir.
6. Pratik Uygulama Notları
- Bu madde doğrudan işçi-işveren arasındaki alacak veya tazminat davalarının konusu olmaz; ancak idarenin İSG alanındaki işlemlerinin (lisans verme, iptal etme, standart belirleme) idari yargıdaki yetki itirazlarında hukuki arka planı oluşturur.
7. Eleştirel Değerlendirme
Madde 36, 6331 sayılı Kanun’un Türk devlet teşkilatı içindeki idari yerini belirlemesi açısından son derece rasyonel bir uyumlaştırma adımıdır. Ancak, 2018 yılında 3146 sayılı Teşkilat Kanunu'nun tamamen mülga edilerek Bakanlık teşkilat yapısının Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerine (CBK) devredilmesi ciddi sakıncalar barındırmaktadır.
İş sağlığı ve güvenliği gibi doğrudan işçinin yaşama hakkını (Anayasa m. 17) ilgilendiren, son derece hassas ve teknik bir alanın kurumsal organlarının (İSGGM, İş Teftiş Kurulu) yapısı, görevleri ve kadroları artık meclis denetimi ve yasama güvencesi dışındadır. Bir gecede yayımlanacak tek bir kararnameyle bu birimlerin lağvedilmesi veya yetkilerinin daraltılması hukuken mümkündür. İSG gibi yaşamsal alanların idari yapısının CB Kararnameleriyle değil, doğrudan kanun güvencesiyle korunması, idari liyakat ve istikrar açısından vazgeçilmez bir zorunluluktur.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri).
- Mevzuat: 6331 sayılı İSG Kanunu m. 36, mülga 3146 sayılı Kanun, 1 Sayılı CBK, T.C. Anayasası m. 123, m. 17.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 36. maddesi, yasanın idari yürütme organı olan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın teşkilat yasasını güncelleyen "idari uyumlaştırma" normudur. Kanunun "Çeşitli ve Geçici Hükümler" başlıklı beşinci bölümünde yer alan bu madde ile o dönem yürürlükte olan 9/1/1985 tarihli ve 3146 sayılı Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’da köklü değişiklikler yapılmış ve İSG reformunu yönetecek idari birimlerin görev, yetki ve organizasyonel yapıları teşkilat yasasına doğrudan yerine işlenmiştir.
Her ne kadar 3146 sayılı Kanun, 2018 yılında Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçilmesiyle birlikte çıkarılan 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilat Kararnamesi ile yürürlükten kaldırılmış ve Bakanlık teşkilatı kararname seviyesine taşınmış olsa da; Madde 36’nın tarihsel ve idari fonksiyonu, İSG reformunun devlet teşkilatı içindeki kurumsal genetiğini anlamak adına akademik önemini korumaktadır (ratio legis).
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. 3146 Sayılı Teşkilat Kanunu
Çalışma Bakanlığı’nın merkez, taşra ve yurtdışı teşkilat yapısını, genel müdürlüklerin (örneğin İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü - İSGGM) kurulmasını ve denetim organlarının sınırlarını çizen idari anayasadır.
2.2. Teşkilat Entegrasyonu (Yerine İşleme)
Yeni bir kanunun (6331) getirdiği devasa sorumlulukların (örneğin İSG uzmanlarının eğitimi, laboratuvar yetkilendirmeleri, piyasa gözetimi ve denetimi) Bakanlık bürokrasisi içinde hangi daire başkanlıkları veya genel müdürlükler eliyle yürütüleceğinin teşkilat yasasına dercedilmesidir.
3. Sistematik İlişkiler
Madde 36; 6331 sayılı Kanun m. 21 (Ulusal İSG Konseyi), m. 24 (Teftiş), m. 34 (Kadro ihdasları) ve 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin Çalışma Bakanlığı’na ilişkin hükümleriyle doğrudan sistematik ilişki içindedir. Devlet teşkilat yapısındaki uyum, yasanın sahadaki emredici gücünü besler.
4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok. Bununla birlikte, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun idari yapılanma davalarındaki yerleşik içtihadına göre;
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Çalışma Bakanlığı İSG Genel Müdürlüğü, bir OSGB'ye yetkilendirme kurallarına aykırılık nedeniyle m. 31 kapsamında lisans iptali cezası vermiştir. OSGB, 3146 sayılı Teşkilat Kanunu'nun 2018 yılında mülga olduğunu, dolayısıyla İSG Genel Müdürlüğü'nün teşkilat yasası düzeyinde hukuki bir yetkisinin kalmadığını iddia ederek cezanın iptali için dava açmıştır.
Hukuki Analiz: Teşkilat yapısının 3146 sayılı Kanun'dan 1 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ne aktarılması, idarenin yetkisiz kaldığı anlamına gelmez. CB Kararnamesi, mülga kanunun teşkilat yapısını ve m. 36 ile entegre edilen İSGGM yetkilerini aynen devralmıştır. İdarenin bütünlüğü ve sürekliliği ilkeleri gereğince İSG Genel Müdürlüğü'nün yetkisi tamdır. Mahkeme OSGB'nin davasını reddetmelidir.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Madde 36, 6331 sayılı Kanun’un Türk devlet teşkilatı içindeki idari yerini belirlemesi açısından son derece rasyonel bir uyumlaştırma adımıdır. Ancak, 2018 yılında 3146 sayılı Teşkilat Kanunu'nun tamamen mülga edilerek Bakanlık teşkilat yapısının Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerine (CBK) devredilmesi ciddi sakıncalar barındırmaktadır.
İş sağlığı ve güvenliği gibi doğrudan işçinin yaşama hakkını (Anayasa m. 17) ilgilendiren, son derece hassas ve teknik bir alanın kurumsal organlarının (İSGGM, İş Teftiş Kurulu) yapısı, görevleri ve kadroları artık meclis denetimi ve yasama güvencesi dışındadır. Bir gecede yayımlanacak tek bir kararnameyle bu birimlerin lağvedilmesi veya yetkilerinin daraltılması hukuken mümkündür. İSG gibi yaşamsal alanların idari yapısının CB Kararnameleriyle değil, doğrudan kanun güvencesiyle korunması, idari liyakat ve istikrar açısından vazgeçilmez bir zorunluluktur.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.