1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 32. maddesi, yasanın 4857 sayılı İş Kanunu üzerinde yaptığı kritik değişiklikleri bünyesinde toplayan son derece hayati "köprü (bağlantı) norm" niteliğindedir. İş sağlığı ve güvenliği kuralları, sadece idari cezalar ve teknik standartlardan ibaret olmayıp; bireysel iş sözleşmesi ilişkisine, işverenin yönetim hakkına ve işçinin korunması ilkesine doğrudan etki eder. Bu amaçla yasa koyucu, m. 32 aracılığıyla 4857 sayılı İş Kanunu’nun üç temel maddesinde (m. 7, m. 25 ve m. 71) değişiklik yaparak mevzuat bütünlüğünü sağlamıştır.
Bu değişikliklerle; geçici iş ilişkisinde yönetim yetkisinin kimde olduğu netleştirilmiş, işyerinde alkol ve uyuşturucu kullanımının yarattığı İSG tehlikeleri karşısında işverenin derhal fesih yetkisi somutlaştırılmış ve 16-18 yaş grubu genç işçilerin çalıştırılabileceği hafif işlerin yasal çerçevesi genişletilerek genç neslin korunması amaçlanmıştır (ratio legis).
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Geçici İş İlişkisinde Talimat Yetkisi (m. 32/a)
4857 sayılı İş Kanunu m. 7 kapsamında geçici iş ilişkisi kurulduğunda, işçinin iş sözleşmesi asıl işverenle devam eder ancak fiili iş görme edimi geçici işverenin nezdinde yerine getirilir. Yapılan değişiklikle, "Geçici iş ilişkisi kurulan işveren işçiye talimat verme hakkına sahiptir" ifadesi eklenerek, geçici işverenin yönetim hakkı yasal bir esasa kavuşturulmuştur. İSG hukuku açısından bu hüküm, işyerindeki güvenlik talimatlarını verme ve denetleme borcunun da geçici işverene ait olduğunu tescil eder.
2.2. Sarhoşluk ve Uyuşturucu Madde Kullanımının Fesih Sebebi Olması (m. 32/b)
4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II-d alt bendindeki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık halleri güncellenmiştir. Mülga 84. maddeye (alkol yasağı) yapılan atıf kaldırılarak, "işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması" fiilleri doğrudan ve bağımsız bir haklı fesih (tazminatsız derhal fesih) sebebi olarak düzenlenmiştir. Bu durum, işyeri güvenliğini tehlikeye atan sübjektif kusurlu davranışlara karşı sıfır tolerans politikasının bir yansımasıdır.
2.3. 16-18 Yaş Arası Genç İşçilerin Korunması (m. 32/c)
Çocuk ve genç işçilerin çalıştırılma sınırları Anayasa m. 50 ve ILO sözleşmeleri gereği emredici kurallarla korunur. M. 32/c ile 4857 sayılı İş Kanunu m. 71/3'e yapılan ekleme sayesinde, 16 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını bitirmemiş genç işçilerin çalıştırılabileceği hafif ve orta nitelikteki işlerin Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenmesinin önü açılmıştır.
3. Sistematik İlişkiler
Madde 32; 4857 sayılı İş Kanunu’nun geçici iş ilişkisi (m. 7), işverenin haklı nedenle derhal feshi (m. 25) ve çocuk/genç işçi çalıştırma yasağı (m. 71) hükümleriyle doğrudan organik bir bütünlük arz eder. Ayrıca 6331 sayılı Kanun’un işverenin genel yükümlülüklerini düzenleyen 4. maddesi ve çalışanların kurallara uyma yükümlülüğünü düzenleyen 19. maddesi ile doğrudan ilişkilidir. Anayasa'nın 50. maddesindeki "kimse yaşına uygun olmayan işlerde çalıştırılamaz" ilkesinin alt yasal zeminini besler.
4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında;
- Alkolün Varlığı ve İş Güvenliği Riski: İşçinin işyerinde alkollü olduğunun tespiti için illa ağır bir sarhoşluk hali sergilemesi gerekmez. Görevin niteliğine göre (örneğin şoför, vinç operatörü, tehlikeli makine işçisi) makul sayılabilecek yasal sınırların altındaki alkol oranı dahi, İSG riski yarattığı için m. 25/II-d kapsamında haklı fesih nedeni sayılmaktadır. Ancak büro çalışanlarında alkolün işin yürütülmesini engellememesi durumunda feshin geçerli fesih sayılabileceği yönünde kararlar da mevcuttur.
- Geçici İş İlişkisinde Müteselsil Sorumluluk: Geçici işverenin talimat yetkisi olmasına rağmen, meydana gelen iş kazalarında asıl işveren ile geçici işverenin kusur oranları bilirkişi marifetiyle ayrı ayrı belirlenmekte ve işçiye karşı her iki işveren de müteselsilen sorumlu tutulmaktadır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Bir inşaat firmasında kule vinç operatörü olarak çalışan (A), öğle yemeğinde alkol almış ve işe dönmüştür. Yapılan rutin alkol kontrolünde (A)’nın 0.40 promil alkollü olduğu tespit edilmiştir. İşveren, (A)’nın iş sözleşmesini m. 25/II-d uyarınca tazminatsız olarak derhal feshetmiştir. İşçi (A), sarhoş olmadığını, bilincinin yerinde olduğunu ve alkol sınırının (trafikteki gibi) aşılmadığını iddia ederek işe iade davası açmıştır.
Hukuki Analiz: Kule vinç operatörlüğü yüksek hayati risk taşıyan çok tehlikeli bir iştir. Doktrinde Süzek ve Çelik/Caniklioğlu/Canbolat tarafından da savunulduğu üzere, İSG kurallarının geçerli olduğu bir işyerinde, tehlikeli işlerde çalışanlar için alkol konusunda tam bir sıfır tolerans uygulanmalıdır. Vinç operatörünün az miktarda da olsa alkol almış olarak işe gelmesi, işyeri güvenliğini doğrudan tehlikeye atan ağır bir kusurdur. Bu nedenle işverenin fesihi haklıdır; mahkeme işe iade davasını reddetmelidir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Geçici iş ilişkisiyle (Y) tekstil fabrikasına gönderilen dokuma işçisi (B), fabrikanın şefinin verdiği koruyucu gözlük takma talimatına uymamış ve gözüne fırlayan mekik nedeniyle yaralanmıştır. İşçi, kendisinin asıl işvereninin (X) ajansı olduğunu, (Y) fabrikasının kendisine doğrudan emir ve talimat veremeyeceğini, bu nedenle talimata uymama gibi bir kusurunun olamayacağını ileri sürerek tam tazminat talep etmiştir.
Hukuki Analiz: M. 32/a uyarınca geçici iş ilişkisinde geçici işverenin işçiye talimat verme hakkı kanunen emredicidir. Dolayısıyla (Y) fabrikası şefinin verdiği İSG talimatı işçi için bağlayıcıdır. İşçi bu talimata uymadığı için müterafik (ortak) kusurludur. Tazminat hesabında işçinin bu ağır kusuru göz önünde bulundurularak tazminat tutarında indirime gidilmelidir.
6. Pratik Uygulama Notları
- Alkol Ölçüm Tutanakları: İşyerlerinde alkol denetimi yapılabilmesi için öncelikle iş yeri iç yönetmeliğinde buna izin verilmiş olması, ölçümün kalibre edilmiş cihazlarla yapılması ve şahitler huzurunda ıslak imzalı tutanak altına alınması şarttır. Aksi halde ispat sorunları yaşanabilir.
- Genç İşçi Listeleri: İşverenler, 16-18 yaş arası işçileri çalıştırmadan önce "Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik" ekinde yer alan izin verilen iş kollarını kontrol etmeli, bunun dışındaki tehlikeli alanlarda genç işçi çalıştırmamalıdır.
7. Eleştirel Değerlendirme
Madde 32, Türk iş hukukunda iki temel kanun arasındaki kopukluğu gideren çok başarılı bir köprü normdur. Ancak, alkol ve uyuşturucu madde yasağı (m. 25/II-d) konusunda kanunda yer alan "sarhoş" ifadesi tıbbi ve hukuki açıdan son derece belirsiz ve demodedir. Yasa koyucu bu sübjektif ibare yerine, havacılık veya ulaştırma sektörlerinde olduğu gibi, "işyerinde görev alırken alkol veya uyuşturucu madde etkisinde olmak" gibi daha nesnel ve teknik ölçümlere dayanan bir ibare tercih etmeliydi.
Ayrıca genç işçilerin korunmasına ilişkin fıkrada, sadece hafif işlerin belirlenmesi yetkisinin yönetmeliğe bırakılması yetersizdir. Genç işçilerin fiilen sömürülmesini engellemek adına, stajyerlik ve çıraklık maskesi altında yapılan tehlikeli çalıştırmalara yönelik cezai yaptırımlar doğrudan kanun metninde ağırlaştırılmalıdır.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri).
- Mevzuat: 6331 sayılı İSG Kanunu m. 32, m. 4, m. 19, 4857 sayılı İş Kanunu m. 7, m. 25, m. 71.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 32. maddesi, yasanın 4857 sayılı İş Kanunu üzerinde yaptığı kritik değişiklikleri bünyesinde toplayan son derece hayati "köprü (bağlantı) norm" niteliğindedir. İş sağlığı ve güvenliği kuralları, sadece idari cezalar ve teknik standartlardan ibaret olmayıp; bireysel iş sözleşmesi ilişkisine, işverenin yönetim hakkına ve işçinin korunması ilkesine doğrudan etki eder. Bu amaçla yasa koyucu, m. 32 aracılığıyla 4857 sayılı İş Kanunu’nun üç temel maddesinde (m. 7, m. 25 ve m. 71) değişiklik yaparak mevzuat bütünlüğünü sağlamıştır.
Bu değişikliklerle; geçici iş ilişkisinde yönetim yetkisinin kimde olduğu netleştirilmiş, işyerinde alkol ve uyuşturucu kullanımının yarattığı İSG tehlikeleri karşısında işverenin derhal fesih yetkisi somutlaştırılmış ve 16-18 yaş grubu genç işçilerin çalıştırılabileceği hafif işlerin yasal çerçevesi genişletilerek genç neslin korunması amaçlanmıştır (ratio legis).
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Geçici İş İlişkisinde Talimat Yetkisi (m. 32/a)
4857 sayılı İş Kanunu m. 7 kapsamında geçici iş ilişkisi kurulduğunda, işçinin iş sözleşmesi asıl işverenle devam eder ancak fiili iş görme edimi geçici işverenin nezdinde yerine getirilir. Yapılan değişiklikle, "Geçici iş ilişkisi kurulan işveren işçiye talimat verme hakkına sahiptir" ifadesi eklenerek, geçici işverenin yönetim hakkı yasal bir esasa kavuşturulmuştur. İSG hukuku açısından bu hüküm, işyerindeki güvenlik talimatlarını verme ve denetleme borcunun da geçici işverene ait olduğunu tescil eder.
2.2. Sarhoşluk ve Uyuşturucu Madde Kullanımının Fesih Sebebi Olması (m. 32/b)
4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II-d alt bendindeki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık halleri güncellenmiştir. Mülga 84. maddeye (alkol yasağı) yapılan atıf kaldırılarak, "işyerine sarhoş yahut uyuşturucu madde almış olarak gelmesi ya da işyerinde bu maddeleri kullanması" fiilleri doğrudan ve bağımsız bir haklı fesih (tazminatsız derhal fesih) sebebi olarak düzenlenmiştir. Bu durum, işyeri güvenliğini tehlikeye atan sübjektif kusurlu davranışlara karşı sıfır tolerans politikasının bir yansımasıdır.
2.3. 16-18 Yaş Arası Genç İşçilerin Korunması (m. 32/c)
Çocuk ve genç işçilerin çalıştırılma sınırları Anayasa m. 50 ve ILO sözleşmeleri gereği emredici kurallarla korunur. M. 32/c ile 4857 sayılı İş Kanunu m. 71/3'e yapılan ekleme sayesinde, 16 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını bitirmemiş genç işçilerin çalıştırılabileceği hafif ve orta nitelikteki işlerin Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenmesinin önü açılmıştır.
3. Sistematik İlişkiler
Madde 32; 4857 sayılı İş Kanunu’nun geçici iş ilişkisi (m. 7), işverenin haklı nedenle derhal feshi (m. 25) ve çocuk/genç işçi çalıştırma yasağı (m. 71) hükümleriyle doğrudan organik bir bütünlük arz eder. Ayrıca 6331 sayılı Kanun’un işverenin genel yükümlülüklerini düzenleyen 4. maddesi ve çalışanların kurallara uyma yükümlülüğünü düzenleyen 19. maddesi ile doğrudan ilişkilidir. Anayasa'nın 50. maddesindeki "kimse yaşına uygun olmayan işlerde çalıştırılamaz" ilkesinin alt yasal zeminini besler.
4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok. Bununla birlikte, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarında;
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Bir inşaat firmasında kule vinç operatörü olarak çalışan (A), öğle yemeğinde alkol almış ve işe dönmüştür. Yapılan rutin alkol kontrolünde (A)’nın 0.40 promil alkollü olduğu tespit edilmiştir. İşveren, (A)’nın iş sözleşmesini m. 25/II-d uyarınca tazminatsız olarak derhal feshetmiştir. İşçi (A), sarhoş olmadığını, bilincinin yerinde olduğunu ve alkol sınırının (trafikteki gibi) aşılmadığını iddia ederek işe iade davası açmıştır.
Hukuki Analiz: Kule vinç operatörlüğü yüksek hayati risk taşıyan çok tehlikeli bir iştir. Doktrinde Süzek ve Çelik/Caniklioğlu/Canbolat tarafından da savunulduğu üzere, İSG kurallarının geçerli olduğu bir işyerinde, tehlikeli işlerde çalışanlar için alkol konusunda tam bir sıfır tolerans uygulanmalıdır. Vinç operatörünün az miktarda da olsa alkol almış olarak işe gelmesi, işyeri güvenliğini doğrudan tehlikeye atan ağır bir kusurdur. Bu nedenle işverenin fesihi haklıdır; mahkeme işe iade davasını reddetmelidir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Geçici iş ilişkisiyle (Y) tekstil fabrikasına gönderilen dokuma işçisi (B), fabrikanın şefinin verdiği koruyucu gözlük takma talimatına uymamış ve gözüne fırlayan mekik nedeniyle yaralanmıştır. İşçi, kendisinin asıl işvereninin (X) ajansı olduğunu, (Y) fabrikasının kendisine doğrudan emir ve talimat veremeyeceğini, bu nedenle talimata uymama gibi bir kusurunun olamayacağını ileri sürerek tam tazminat talep etmiştir.
Hukuki Analiz: M. 32/a uyarınca geçici iş ilişkisinde geçici işverenin işçiye talimat verme hakkı kanunen emredicidir. Dolayısıyla (Y) fabrikası şefinin verdiği İSG talimatı işçi için bağlayıcıdır. İşçi bu talimata uymadığı için müterafik (ortak) kusurludur. Tazminat hesabında işçinin bu ağır kusuru göz önünde bulundurularak tazminat tutarında indirime gidilmelidir.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Madde 32, Türk iş hukukunda iki temel kanun arasındaki kopukluğu gideren çok başarılı bir köprü normdur. Ancak, alkol ve uyuşturucu madde yasağı (m. 25/II-d) konusunda kanunda yer alan "sarhoş" ifadesi tıbbi ve hukuki açıdan son derece belirsiz ve demodedir. Yasa koyucu bu sübjektif ibare yerine, havacılık veya ulaştırma sektörlerinde olduğu gibi, "işyerinde görev alırken alkol veya uyuşturucu madde etkisinde olmak" gibi daha nesnel ve teknik ölçümlere dayanan bir ibare tercih etmeliydi.
Ayrıca genç işçilerin korunmasına ilişkin fıkrada, sadece hafif işlerin belirlenmesi yetkisinin yönetmeliğe bırakılması yetersizdir. Genç işçilerin fiilen sömürülmesini engellemek adına, stajyerlik ve çıraklık maskesi altında yapılan tehlikeli çalıştırmalara yönelik cezai yaptırımlar doğrudan kanun metninde ağırlaştırılmalıdır.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.