1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 28. maddesi, işyerindeki asayişi, iş disiplinini ve en önemlisi alkol veya uyuşturucu etkisi altındaki çalışanların kendilerini ve diğer çalışma arkadaşlarını ölümcül tehlikeye atmasını önlemeyi amaçlayan "iş yeri güvenliği ve bağımlılıkla mücadele" normudur. Madde, kanunun "Çeşitli ve Geçici Hükümler" başlıklı beşinci bölümünün giriş normudur. Hükmün temel amacı (ratio legis), işyerinde alkol ve uyuşturucu kullanımını ve bu maddelerin etkisi altında çalışılmasını mutlak olarak yasaklamak; ancak iş yaşamının gerçekleri ve bazı meslek kollarının (turizm, gıda, halkla ilişkiler vb.) doğası gereği bu yasağa makul, sınırlı ve yasal istisnalar tanımaktır.
Tarihsel kökleri 1475 sayılı mülga İş Kanunu'nun 82. maddesi ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 84. maddesine dayanan bu düzenleme, 6331 sayılı Kanun ile bireysel iş kanunundan çıkarılarak genel "İş Sağlığı ve Güvenliği" disiplininin bir parçası haline getirilmiştir. Bu değişiklik isabetlidir; zira alkollü çalışma yasağı sadece iş sözleşmesiyle çalışan işçileri değil, devlet memurları dahil olmak üzere yasa kapsamındaki stajyer ve tüm kamu personelini de kapsayan genel bir güvenlik kuralıdır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Sarhoş veya Uyuşturucu Madde Almış Olarak İşe Gelme Yasağı (m. 28/1)
İşyerine bu maddelerin etkisi altında adım atılmasının mutlak yasaklanmasıdır. Alkolün veya uyuşturucunun miktarı önemli değildir; işçinin algı ve motor yeteneklerini İSG yönünden tehlikeye düşürecek her türlü etki bu kapsamdadır.
2.2. İşverenin Eklentilerde Alkol İzni Yetkisi (m. 28/2)
İşverenin yönetim hakkının bir yansımasıdır. İşveren, işyeri eklentisi sayılan yerlerde (örneğin fabrika bahçesi, şirketin sosyal tesisleri veya misafirhanesinde), mesai saatleri dışında, özel kutlamalarda veya yılbaşı yemeklerinde alkol kullanım şartlarını belirlemeye ve buna izin vermeye yetkilidir.
2.3. Yasal İstisnalar (m. 28/3)
Yasağın uygulanmayacağı 3 spesifik meslek grubudur:
- Üretim Denetçileri: Bira veya şarap fabrikasında tadım yapan kalite kontrol uzmanları.
- Satış/Servis Çalışanları: Barlarda, restoranlarda işin gereği tadım yapan barmen veya sommelier'ler.
- Halkla İlişkiler/Temsil: İşinin niteliği gereği müşterileriyle birlikte iş yemeğinde alkol almak zorunda olan satış/pazarlama yöneticileri.
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II-d (Sarhoşluk nedeniyle derhal fesih), 6098 sayılı TBK m. 395 (Özen borcu), 6331 sayılı Kanun m. 19 (Çalışanın yükümlülükleri) ve Türk Ceza Kanunu'nun uyuşturucu madde kullanma ve ticareti suçlarına ilişkin hükümleriyle doğrudan sistematik ilişki içindedir.
Özellikle İş Kanunu m. 25/II-d ile kurulan sistematik bağ uyarınca, bu yasağı ihlal eden işçinin sözleşmesi işveren tarafından kıdem ve ihbar tazminatsız olarak derhal feshedilebilir.
4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 9. Hukuk Dairesi'nin alkollü çalışma ve fesih davalarındaki yerleşik içtihatlarına göre;
- Promil Sınırı ve Güvenlik Tehdidi: Yargıtay, trafikteki gibi 0.50 promil sınırını iş hukukunda doğrudan esas almamaktadır. İşçinin yaptığı işin niteliği önemlidir. Örneğin, çok tehlikeli sınıfta bir kule vinç operatörünün veya tehlikeli sınıfta bir şoförün kanında en ufak bir alkol (örneğin 0.20 promil) tespit edilmesi dahi doğrudan haklı fesih (tazminatsız işten atılma) nedeni sayılırken; masa başı çalışan bir memurun mesai dışı hafif alkollü olması duruma göre geçerli fesih sebebi kabul edilebilmektedir.
- Alkolün Tespiti Usulü: İşverenin sarhoşluk iddiasını ispat yükümlülüğü vardır. Yargıtay, sadece şeflerin "kokuyordu" şeklindeki sözlü beyanlarını tek başına yeterli görmemektedir. Alkolmetreli ölçüm tutanağı, işyeri hekimi raporu veya devlet hastanesinden alınan kan testi raporu gibi tıbbi delillerin varlığı aranır. İşçi testi yaptırmaktan kaçınırsa, bu durum işveren lehine güçlü bir karine sayılmaktadır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Bir kimya fabrikasında tehlikeli gaz tanklarının kontrolünden sorumlu olan (A), öğle arasında dışarıda 2 kadeh bira içerek işe geri dönmüştür. Fabrika girişindeki güvenlik kontrolünde alkolmetreli ölçümde (A)'nın 0.40 promil alkollü olduğu tespit edilmiş ve tutanak tutulmuştur. İşveren, (A)'nın sözleşmesini tazminatsız olarak derhal feshetmiştir. (A), promil oranının yasal sürüş limitinin (0.50) altında olduğunu, sarhoş olmadığını belirterek tazminat davası açmıştır.
Hukuki Analiz: M. 28/1 uyarınca işyerine alkollü gelmek mutlak olarak yasaktır. Trafik hukukundaki 0.50 promil sınırı iş hukukunda uygulanamaz. (A)'nın yaptığı iş kimyasal tank kontrolü olup, dikkatsizlik durumunda büyük endüstriyel facialara yol açabilecek çok tehlikeli bir iştir. 0.40 promil alkol dahi refleksleri yavaşlatacağı için İSG'yi ağır tehlikeye düşürür. İşverenin yaptığı fesih, m. 28 ve İş Kanunu m. 25/II-d uyarınca tamamen haklı ve hukuka uygundur. (A)'nın davası reddedilecektir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Bir turizm acentesinde yabancı müşterilerle iş ortaklığı yemeğine katılan pazarlama müdürü (B), işin gereği olarak akşam yemeğinde müşterilerle birlikte şarap içmiştir. Ertesi gün işveren, (B)'yi mesai saatleri dışında alkol aldığı ve şirket bütçesinden alkol faturası ödettiği gerekçesiyle tazminatsız işten çıkarmıştır.
Hukuki Analiz: M. 28/3-c uyarınca "İşinin niteliği gereği müşterilerle birlikte alkollü içki içmek zorunda olanlar" için alkollü içki kullanma yasağı uygulanmaz. Pazarlama müdürü (B)'nin yabancı ortaklarla iş yemeğinde şarap içmesi bu yasal istisna kapsamındadır ve işin doğası gereğidir. İşverenin bu sebeple yaptığı fesih haksız olup, (B) kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanacaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
- Alkolmetre Protokolü: İşverenler, özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde girişlerde alkolmetre ölçümü yapacaklarını "İşyeri İç Yönetmeliği/İSG El Kitabı" ile önceden işçilere tebliğ etmeli ve ölçüm cihazlarının kalibrasyon belgelerini saklamalıdır.
- Uyuşturucu Şüphesi: İşyerinde uyuşturucu madde şüphesi olması durumunda, işveren kendi başına test yapamaz; durumu derhal kolluk kuvvetlerine (polis/jandarma) ihbar ederek resmi adli tıp kanalıyla tespit yapılmasını sağlamalıdır.
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 28, işyerinde asayişi ve can güvenliğini koruma yönünden son derece net, emredici ve pratik hayatın gerçekleriyle uyumlu harika bir disiplin normudur. Doktrinde Süzek ve Çelik / Caniklioğlu / Canbolat tarafından da, alkol yasağının işçinin özen borcunun ve İSG'nin en temel gereği olduğu ve istisnaların ticari hayatın ihtiyaçlarına uygun tasarlandığı ifade edilmektedir.
Ancak sahadaki en büyük pratik sorun, uyuşturucu ve sentetik madde bağımlılığının alkol kadar kolay tespit edilememesidir. Günümüzde yaygınlaşan sentetik uyuşturucular (metamfetamin vb.) klasik alkolmetrelerle ölçülemediği için, bu maddelerin etkisi altında işe gelen ve ağır makinelerde çalışan işçiler şantiyelerde büyük can kayıplarına yol açmaktadır. İşyeri hekimlerinin bu tür maddeleri tespit edecek laboratuvar imkanları yetersizdir.
Bakanlık ve Sağlık Bakanlığı, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde işe giriş ve periyodik muayenelerde zorunlu uyuşturucu tarama testleri yapılmasını yasal olarak zorunlu kılmalı; bağımlı olduğu tespit edilen işçilerin doğrudan işten atılması yerine, sosyal devlet ilkesi gereğince AMATEM bünyesinde ücretsiz tedaviye yönlendirilmesi ve tedavi süresince iş akitlerinin askıda kalması gibi rehabilite edici yasal reformlar hayata geçirilmelidir. Ceza kadar, insanı topluma kazandırmak da hukukun ödevidir.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri), Hamdi Mollamahmutoğlu / Muhittin Astarlı / Ulaş Baysal (İş Hukuku).
- Mevzuat: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 28, 4857 sayılı İş Kanunu m. 25, 6098 sayılı TBK m. 395.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 28. maddesi, işyerindeki asayişi, iş disiplinini ve en önemlisi alkol veya uyuşturucu etkisi altındaki çalışanların kendilerini ve diğer çalışma arkadaşlarını ölümcül tehlikeye atmasını önlemeyi amaçlayan "iş yeri güvenliği ve bağımlılıkla mücadele" normudur. Madde, kanunun "Çeşitli ve Geçici Hükümler" başlıklı beşinci bölümünün giriş normudur. Hükmün temel amacı (ratio legis), işyerinde alkol ve uyuşturucu kullanımını ve bu maddelerin etkisi altında çalışılmasını mutlak olarak yasaklamak; ancak iş yaşamının gerçekleri ve bazı meslek kollarının (turizm, gıda, halkla ilişkiler vb.) doğası gereği bu yasağa makul, sınırlı ve yasal istisnalar tanımaktır.
Tarihsel kökleri 1475 sayılı mülga İş Kanunu'nun 82. maddesi ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 84. maddesine dayanan bu düzenleme, 6331 sayılı Kanun ile bireysel iş kanunundan çıkarılarak genel "İş Sağlığı ve Güvenliği" disiplininin bir parçası haline getirilmiştir. Bu değişiklik isabetlidir; zira alkollü çalışma yasağı sadece iş sözleşmesiyle çalışan işçileri değil, devlet memurları dahil olmak üzere yasa kapsamındaki stajyer ve tüm kamu personelini de kapsayan genel bir güvenlik kuralıdır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Sarhoş veya Uyuşturucu Madde Almış Olarak İşe Gelme Yasağı (m. 28/1)
İşyerine bu maddelerin etkisi altında adım atılmasının mutlak yasaklanmasıdır. Alkolün veya uyuşturucunun miktarı önemli değildir; işçinin algı ve motor yeteneklerini İSG yönünden tehlikeye düşürecek her türlü etki bu kapsamdadır.
2.2. İşverenin Eklentilerde Alkol İzni Yetkisi (m. 28/2)
İşverenin yönetim hakkının bir yansımasıdır. İşveren, işyeri eklentisi sayılan yerlerde (örneğin fabrika bahçesi, şirketin sosyal tesisleri veya misafirhanesinde), mesai saatleri dışında, özel kutlamalarda veya yılbaşı yemeklerinde alkol kullanım şartlarını belirlemeye ve buna izin vermeye yetkilidir.
2.3. Yasal İstisnalar (m. 28/3)
Yasağın uygulanmayacağı 3 spesifik meslek grubudur:
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II-d (Sarhoşluk nedeniyle derhal fesih), 6098 sayılı TBK m. 395 (Özen borcu), 6331 sayılı Kanun m. 19 (Çalışanın yükümlülükleri) ve Türk Ceza Kanunu'nun uyuşturucu madde kullanma ve ticareti suçlarına ilişkin hükümleriyle doğrudan sistematik ilişki içindedir.
Özellikle İş Kanunu m. 25/II-d ile kurulan sistematik bağ uyarınca, bu yasağı ihlal eden işçinin sözleşmesi işveren tarafından kıdem ve ihbar tazminatsız olarak derhal feshedilebilir.
4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 9. Hukuk Dairesi'nin alkollü çalışma ve fesih davalarındaki yerleşik içtihatlarına göre;
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Bir kimya fabrikasında tehlikeli gaz tanklarının kontrolünden sorumlu olan (A), öğle arasında dışarıda 2 kadeh bira içerek işe geri dönmüştür. Fabrika girişindeki güvenlik kontrolünde alkolmetreli ölçümde (A)'nın 0.40 promil alkollü olduğu tespit edilmiş ve tutanak tutulmuştur. İşveren, (A)'nın sözleşmesini tazminatsız olarak derhal feshetmiştir. (A), promil oranının yasal sürüş limitinin (0.50) altında olduğunu, sarhoş olmadığını belirterek tazminat davası açmıştır.
Hukuki Analiz: M. 28/1 uyarınca işyerine alkollü gelmek mutlak olarak yasaktır. Trafik hukukundaki 0.50 promil sınırı iş hukukunda uygulanamaz. (A)'nın yaptığı iş kimyasal tank kontrolü olup, dikkatsizlik durumunda büyük endüstriyel facialara yol açabilecek çok tehlikeli bir iştir. 0.40 promil alkol dahi refleksleri yavaşlatacağı için İSG'yi ağır tehlikeye düşürür. İşverenin yaptığı fesih, m. 28 ve İş Kanunu m. 25/II-d uyarınca tamamen haklı ve hukuka uygundur. (A)'nın davası reddedilecektir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Bir turizm acentesinde yabancı müşterilerle iş ortaklığı yemeğine katılan pazarlama müdürü (B), işin gereği olarak akşam yemeğinde müşterilerle birlikte şarap içmiştir. Ertesi gün işveren, (B)'yi mesai saatleri dışında alkol aldığı ve şirket bütçesinden alkol faturası ödettiği gerekçesiyle tazminatsız işten çıkarmıştır.
Hukuki Analiz: M. 28/3-c uyarınca "İşinin niteliği gereği müşterilerle birlikte alkollü içki içmek zorunda olanlar" için alkollü içki kullanma yasağı uygulanmaz. Pazarlama müdürü (B)'nin yabancı ortaklarla iş yemeğinde şarap içmesi bu yasal istisna kapsamındadır ve işin doğası gereğidir. İşverenin bu sebeple yaptığı fesih haksız olup, (B) kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanacaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 28, işyerinde asayişi ve can güvenliğini koruma yönünden son derece net, emredici ve pratik hayatın gerçekleriyle uyumlu harika bir disiplin normudur. Doktrinde Süzek ve Çelik / Caniklioğlu / Canbolat tarafından da, alkol yasağının işçinin özen borcunun ve İSG'nin en temel gereği olduğu ve istisnaların ticari hayatın ihtiyaçlarına uygun tasarlandığı ifade edilmektedir.
Ancak sahadaki en büyük pratik sorun, uyuşturucu ve sentetik madde bağımlılığının alkol kadar kolay tespit edilememesidir. Günümüzde yaygınlaşan sentetik uyuşturucular (metamfetamin vb.) klasik alkolmetrelerle ölçülemediği için, bu maddelerin etkisi altında işe gelen ve ağır makinelerde çalışan işçiler şantiyelerde büyük can kayıplarına yol açmaktadır. İşyeri hekimlerinin bu tür maddeleri tespit edecek laboratuvar imkanları yetersizdir.
Bakanlık ve Sağlık Bakanlığı, tehlikeli ve çok tehlikeli işyerlerinde işe giriş ve periyodik muayenelerde zorunlu uyuşturucu tarama testleri yapılmasını yasal olarak zorunlu kılmalı; bağımlı olduğu tespit edilen işçilerin doğrudan işten atılması yerine, sosyal devlet ilkesi gereğince AMATEM bünyesinde ücretsiz tedaviye yönlendirilmesi ve tedavi süresince iş akitlerinin askıda kalması gibi rehabilite edici yasal reformlar hayata geçirilmelidir. Ceza kadar, insanı topluma kazandırmak da hukukun ödevidir.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.