1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 27. maddesi, yasanın diğer kanunlarla ve özellikle genel iş kanunuyla (4857) olan ilişkisini kuran, bürokratik işlemlerde taraflara mali kolaylık (muafiyet) sağlayan ve Çalışma Bakanlığı'nın dijitalleşme/elektronik arşiv yetkilerini düzenleyen çok yönlü bir "tamamlayıcı, usuli ve mali" köprü normdur. Madde, kanunun "Teftiş ve İdari Yaptırımlar" başlıklı dördüncü bölümünün sonunda yer almaktadır. Hükmün temel amacı (ratio legis), İSG alanında çıkabilecek olası yasal boşlukların (lacuna) genel kanunla hızlıca çözülmesini sağlamak; İSG belgelerinden damga vergisi alınmasını engelleyerek işverenlerin üzerindeki evrak maliyetini düşürmek; tüm İSG işlemlerinin dijital bir portal (İSG-KATİP) üzerinden kağıtsız yürütülmesine yasal yetki vermektir.
Tarihsel gelişim açısından m. 27, modern idari işleyişin ve dijital devlet (e-Devlet) vizyonunun iş hukukundaki en başarılı tezahürlerinden biridir. Yasa koyucu, İSG bürokrasisini tamamen kağıtsız, ıslak imzasız ve elektronik ortamda dönen hızlı bir yapıya kavuşturma yetkisini bu maddeyle Çalışma Bakanlığı'na vermiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Hüküm Bulunmayan Hallerde 4857 Sayılı Kanunun Uygulanması (m. 27/1)
Bu kural, 6331 sayılı Kanun'un bir "özel kanun" niteliğinde olduğunu teyit eder. Eğer İSG ile ilgili bir uyuşmazlıkta 6331 sayılı Kanun'da açık bir kural yoksa, 4857 sayılı Kanun'un bu kanunun ruhuna aykırı olmayan hükümleri yedek kural olarak doğrudan uygulanır. (Ancak çalışan memur ise kendi kamu personeli kanunu önceliklidir).
2.2. Damga Vergisi ve Harç Muafiyeti (m. 27/2)
Sosyal devlet ilkesinin mali kolaylaştırmasıdır. İSG sözleşmeleri (uzman/hekim sözleşmeleri), risk analizi raporları, kurul karar defterleri gibi bu kanun kapsamında düzenlenen hiçbir yasal evrak damga vergisine veya harca tabi tutulamaz. Amaç, İSG'yi işverene ek bir vergi yükü haline getirmemektir.
2.3. Elektronik Ortam ve Arşivleme Yetkisi (m. 27/3)
Bakanlığın İSG-KATİP (İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıt, Takip ve İzleme Programı) sisteminin yasal dayanağıdır. İSG uzmanlığı sözleşmeleri, yetkilendirmeler, eğitim onayları ve her türlü yasal bildirim bu elektronik portal üzerinden istenir, onaylanır ve arşivlenir.
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, 4857 sayılı İş Kanunu, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu, 492 sayılı Harçlar Kanunu, 6698 sayılı KVKK ve 6331 sayılı Kanun m. 6 ve m. 8 (İSG sözleşmeleri) ile doğrudan sistematik ilişki içindedir.
Özellikle Damga Vergisi Kanunu ve Harçlar Kanunu yönünden m. 27/2, bu kanunlardaki genel mükellefiyet kurallarına emredici bir istisna getiren özel muafiyet hükmüdür.
4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Bölge Adliye Mahkemelerinin yerleşik iş uyuşmazlığı kararlarına göre;
- İSG-KATİP Kayıtlarının İspat Gücü: Uzman ve hekimlerin fiili çalışma süreleri veya sözleşmelerinin varlığı konusundaki uyuşmazlıklarda, mahkemeler İSG-KATİP sistemindeki elektronik kayıtları kesin delil (resmi kayıt) olarak kabul etmektedir. Sistemde onaylanmamış bir İSG uzmanlığı sözleşmesi, taraflar arasında özel bir protokol olsa dahi yasal olarak geçersiz sayılmaktadır.
- Damga Vergisi Muafiyeti: Vergi dairelerinin, işverenler ile OSGB'ler arasında düzenlenen İSG hizmet sözleşmelerinden damga vergisi talep etmesi üzerine açılan davalarda, Danıştay m. 27/2 uyarınca bu işlemlerin vergiden tamamen müstesna olduğunu belirterek vergi dairelerinin işlemlerini iptal etmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Bir vergi dairesi, (A) Fabrikası ile (B) OSGB firması arasında imzalanan 3 yıllık "İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmet Sözleşmesi"nden ötürü, sözleşme bedeli üzerinden binde 9.48 oranında damga vergisi tahakkuk ettirmiş ve ceza kesmiştir. İşveren, İSG Kanunu uyarınca bu sözleşmenin damga vergisinden muaf olduğunu iddia ederek vergi mahkemesinde dava açmıştır.
Hukuki Analiz: M. 27/2 uyarınca, "Bu Kanuna göre düzenlenen kağıtlar damga vergisinden müstesnadır." OSGB ile yapılan İSG hizmet sözleşmesi doğrudan 6331 sayılı Kanun m. 6 kapsamında düzenlenen yasal bir kâğıttır. Vergi dairesinin damga vergisi ve ceza tahakkuk ettirmesi açıkça yasa ihlalidir. Vergi mahkemesi tahakkuk işlemini ve cezayı doğrudan iptal edecektir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Bir iş güvenliği uzmanı (C), işverenle İSG-KATİP sistemi üzerinden onaylanmış bir sözleşmesi olmaksızın, sadece taraflar arasında imzalanan yazılı bir adi sözleşmeyle fabrikada fiilen 1 yıl uzman olarak çalışmıştır. Yaşanan iş kazasının ardından, işveren uzman (C)'nin İSG-KATİP'te onaylı olmadığını, yasal olarak uzman sıfatı bulunmadığını savunarak sorumluluğu reddetmiştir.
Hukuki Analiz: M. 27/3 uyarınca Bakanlık, tüm onay ve yetkilendirmeleri elektronik ortam üzerinden yapmaya yetkilidir. İSG Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca uzman görevlendirmelerinin İSG-KATİP üzerinden yapılması emredici geçerlilik şartıdır. Sistemde kaydı olmayan (C), yasal olarak o işyerinin uzmanı sayılamaz. Ancak fiilen bu görevi yürüttüğü ve işveren de buna göz yumduğu için, işverenin gözetme borcu kapsamında sorumluluğu devam eder; uzman (C) ise İSG-KATİP onayı olmadığı için idari para cezası ve taksirle yaralamadan bireysel olarak yargılanacaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
- Vergi İstisnası Beyanı: İSG kapsamındaki sözleşmeler düzenlenirken, sözleşme metninin sonuna "Bu sözleşme 6331 sayılı Kanun m. 27/2 uyarınca damga vergisinden müstesnadır" ibaresinin yazılması, vergi denetimlerinde pratik kolaylık sağlar.
- İSG-KATİP Onayı: Görevlendirilen tüm uzman ve hekimler, işe başladıkları gün İSG-KATİP üzerinden onay işlemlerini tamamlamalıdır. Geçmişe dönük onay verilmesi sistem gereği teknik olarak mümkün değildir.
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 27, İSG bürokrasisini dijitalleştiren, vergi muafiyetiyle küçük işletmeleri rahatlatan son derece pratik ve modern bir normdur. Doktrinde Süzek ve diğer yazarlar tarafından da, yasal boşluklarda 4857 sayılı Kanun'a yapılan atıf ve İSG-KATİP sisteminin getirdiği şeffaflık iş hukukunun büyük bir modernleşme adımı olarak görülmektedir.
Ancak İSG-KATİP sisteminin "veri güvenliği ve teknik altyapı yetersizliği" sahada ciddi sorunlar yaratmaktadır. Sistem sık sık çökmekte, uzman ve hekim atamaları günlerce onaylanamamakta, bu süreçte işyerleri yasal olarak "uzmansız" kalarak kaza riskine maruz kalmaktadır.
Daha da önemlisi, 6698 sayılı KVKK kapsamında korunması gereken işçilerin hassas sağlık verilerinin (sağlık raporları, tahliller, meslek hastalıkları teşhisleri vb.) dijital ortamda (İSG-KATİP veya OSGB yazılımlarında) depolanması sırasında yaşanan siber güvenlik zaaflarıdır. İşçilerin tıbbi mahremiyeti, bu yazılımların hacklenmesi veya üçüncü kişilere satılması riskiyle karşı karşıyadır. Bakanlık, m. 27/3 yetkisini kullanırken siber güvenlik ve KVKK uyum denetimlerini en üst düzeyde tutmalı, işçinin sağlık sırlarının ticari bir veri pazarına dönüşmesini kesin olarak engellemelidir.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri), Hamdi Mollamahmutoğlu / Muhittin Astarlı / Ulaş Baysal (İş Hukuku).
- Mevzuat: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 27, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu, 492 sayılı Harçlar Kanunu, 6698 sayılı KVKK.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 27. maddesi, yasanın diğer kanunlarla ve özellikle genel iş kanunuyla (4857) olan ilişkisini kuran, bürokratik işlemlerde taraflara mali kolaylık (muafiyet) sağlayan ve Çalışma Bakanlığı'nın dijitalleşme/elektronik arşiv yetkilerini düzenleyen çok yönlü bir "tamamlayıcı, usuli ve mali" köprü normdur. Madde, kanunun "Teftiş ve İdari Yaptırımlar" başlıklı dördüncü bölümünün sonunda yer almaktadır. Hükmün temel amacı (ratio legis), İSG alanında çıkabilecek olası yasal boşlukların (lacuna) genel kanunla hızlıca çözülmesini sağlamak; İSG belgelerinden damga vergisi alınmasını engelleyerek işverenlerin üzerindeki evrak maliyetini düşürmek; tüm İSG işlemlerinin dijital bir portal (İSG-KATİP) üzerinden kağıtsız yürütülmesine yasal yetki vermektir.
Tarihsel gelişim açısından m. 27, modern idari işleyişin ve dijital devlet (e-Devlet) vizyonunun iş hukukundaki en başarılı tezahürlerinden biridir. Yasa koyucu, İSG bürokrasisini tamamen kağıtsız, ıslak imzasız ve elektronik ortamda dönen hızlı bir yapıya kavuşturma yetkisini bu maddeyle Çalışma Bakanlığı'na vermiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Hüküm Bulunmayan Hallerde 4857 Sayılı Kanunun Uygulanması (m. 27/1)
Bu kural, 6331 sayılı Kanun'un bir "özel kanun" niteliğinde olduğunu teyit eder. Eğer İSG ile ilgili bir uyuşmazlıkta 6331 sayılı Kanun'da açık bir kural yoksa, 4857 sayılı Kanun'un bu kanunun ruhuna aykırı olmayan hükümleri yedek kural olarak doğrudan uygulanır. (Ancak çalışan memur ise kendi kamu personeli kanunu önceliklidir).
2.2. Damga Vergisi ve Harç Muafiyeti (m. 27/2)
Sosyal devlet ilkesinin mali kolaylaştırmasıdır. İSG sözleşmeleri (uzman/hekim sözleşmeleri), risk analizi raporları, kurul karar defterleri gibi bu kanun kapsamında düzenlenen hiçbir yasal evrak damga vergisine veya harca tabi tutulamaz. Amaç, İSG'yi işverene ek bir vergi yükü haline getirmemektir.
2.3. Elektronik Ortam ve Arşivleme Yetkisi (m. 27/3)
Bakanlığın İSG-KATİP (İş Sağlığı ve Güvenliği Kayıt, Takip ve İzleme Programı) sisteminin yasal dayanağıdır. İSG uzmanlığı sözleşmeleri, yetkilendirmeler, eğitim onayları ve her türlü yasal bildirim bu elektronik portal üzerinden istenir, onaylanır ve arşivlenir.
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, 4857 sayılı İş Kanunu, 488 sayılı Damga Vergisi Kanunu, 492 sayılı Harçlar Kanunu, 6698 sayılı KVKK ve 6331 sayılı Kanun m. 6 ve m. 8 (İSG sözleşmeleri) ile doğrudan sistematik ilişki içindedir.
Özellikle Damga Vergisi Kanunu ve Harçlar Kanunu yönünden m. 27/2, bu kanunlardaki genel mükellefiyet kurallarına emredici bir istisna getiren özel muafiyet hükmüdür.
4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Bölge Adliye Mahkemelerinin yerleşik iş uyuşmazlığı kararlarına göre;
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Bir vergi dairesi, (A) Fabrikası ile (B) OSGB firması arasında imzalanan 3 yıllık "İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmet Sözleşmesi"nden ötürü, sözleşme bedeli üzerinden binde 9.48 oranında damga vergisi tahakkuk ettirmiş ve ceza kesmiştir. İşveren, İSG Kanunu uyarınca bu sözleşmenin damga vergisinden muaf olduğunu iddia ederek vergi mahkemesinde dava açmıştır.
Hukuki Analiz: M. 27/2 uyarınca, "Bu Kanuna göre düzenlenen kağıtlar damga vergisinden müstesnadır." OSGB ile yapılan İSG hizmet sözleşmesi doğrudan 6331 sayılı Kanun m. 6 kapsamında düzenlenen yasal bir kâğıttır. Vergi dairesinin damga vergisi ve ceza tahakkuk ettirmesi açıkça yasa ihlalidir. Vergi mahkemesi tahakkuk işlemini ve cezayı doğrudan iptal edecektir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Bir iş güvenliği uzmanı (C), işverenle İSG-KATİP sistemi üzerinden onaylanmış bir sözleşmesi olmaksızın, sadece taraflar arasında imzalanan yazılı bir adi sözleşmeyle fabrikada fiilen 1 yıl uzman olarak çalışmıştır. Yaşanan iş kazasının ardından, işveren uzman (C)'nin İSG-KATİP'te onaylı olmadığını, yasal olarak uzman sıfatı bulunmadığını savunarak sorumluluğu reddetmiştir.
Hukuki Analiz: M. 27/3 uyarınca Bakanlık, tüm onay ve yetkilendirmeleri elektronik ortam üzerinden yapmaya yetkilidir. İSG Hizmetleri Yönetmeliği uyarınca uzman görevlendirmelerinin İSG-KATİP üzerinden yapılması emredici geçerlilik şartıdır. Sistemde kaydı olmayan (C), yasal olarak o işyerinin uzmanı sayılamaz. Ancak fiilen bu görevi yürüttüğü ve işveren de buna göz yumduğu için, işverenin gözetme borcu kapsamında sorumluluğu devam eder; uzman (C) ise İSG-KATİP onayı olmadığı için idari para cezası ve taksirle yaralamadan bireysel olarak yargılanacaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 27, İSG bürokrasisini dijitalleştiren, vergi muafiyetiyle küçük işletmeleri rahatlatan son derece pratik ve modern bir normdur. Doktrinde Süzek ve diğer yazarlar tarafından da, yasal boşluklarda 4857 sayılı Kanun'a yapılan atıf ve İSG-KATİP sisteminin getirdiği şeffaflık iş hukukunun büyük bir modernleşme adımı olarak görülmektedir.
Ancak İSG-KATİP sisteminin "veri güvenliği ve teknik altyapı yetersizliği" sahada ciddi sorunlar yaratmaktadır. Sistem sık sık çökmekte, uzman ve hekim atamaları günlerce onaylanamamakta, bu süreçte işyerleri yasal olarak "uzmansız" kalarak kaza riskine maruz kalmaktadır.
Daha da önemlisi, 6698 sayılı KVKK kapsamında korunması gereken işçilerin hassas sağlık verilerinin (sağlık raporları, tahliller, meslek hastalıkları teşhisleri vb.) dijital ortamda (İSG-KATİP veya OSGB yazılımlarında) depolanması sırasında yaşanan siber güvenlik zaaflarıdır. İşçilerin tıbbi mahremiyeti, bu yazılımların hacklenmesi veya üçüncü kişilere satılması riskiyle karşı karşıyadır. Bakanlık, m. 27/3 yetkisini kullanırken siber güvenlik ve KVKK uyum denetimlerini en üst düzeyde tutmalı, işçinin sağlık sırlarının ticari bir veri pazarına dönüşmesini kesin olarak engellemelidir.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.