1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 23. maddesi, birden fazla bağımsız işverenin aynı fiziksel alanı paylaştığı iş merkezleri, organize sanayi bölgeleri (OSB), alışveriş merkezleri (AVM) ve sanayi sitelerinde yaşanan "koordinasyon ve yetki boşluklarını" kapatmak amacıyla tasarlanmış, ortak alan güvenliğinin yasal koordinatörünü belirleyen çok önemli bir teşkilat normudur. Madde, kanunun "Konsey, Kurul ve Koordinasyon" başlıklı üçüncü bölümünün son maddesidir. Hükmün temel amacı (ratio legis), bir işyerindeki İSG zaafının (örneğin ortak koridordaki açık kablolar veya yangın merdiveninin kapatılması) diğer komşu işyerlerindeki işçileri de ölümcül tehlikeye atmasını önlemek; ortak alanlarda İSG yönetim yetkisini "AVM/Site Yönetimlerine" vererek onları kamusal bir denetçi kılmaktır.
Tarihsel açıdan m. 23, modern iş yaşamının getirdiği çok katlı gökdelenler, plazalar ve devasa sanayi sitelerindeki İSG parçalanmışlığına karşı üretilmiş son derece pratik bir çözümdür. Yasa koyucu, iş hanı veya site yönetimlerine sadece kira/aidat toplama görevi vermemiş; onları ortak alanlardaki İSG koordinatörü ve uymayan işverenleri devlete ihbar etmekle yükümlü birer idari denetim uzantısı haline getirmiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Aynı Çalışma Alanını Paylaşma (m. 23/1)
Farklı işverenlere bağlı işçilerin aynı şantiyede, aynı tersanede veya aynı binada iç içe çalışması durumudur (örneğin bir binanın tadilatını yapan boyacı şirket ile orada işine devam eden banka şubesi). Bu işverenler birbirlerini ortak riskler (örneğin boya kokusu, elektrik kesintisi) konusunda bilgilendirmek ve koordineli çalışmak zorundadırlar.
2.2. Yönetim Tarafından Koordinasyon Borcu (m. 23/2)
AVM, plaza veya sanayi sitesi yönetimlerinin İSG koordinasyon sorumluluğudur. Ortak yangın kaçış yolları, asansörler, ortak jeneratör dairesi ve dış cephe temizliği gibi ortak alanlardaki İSG önlemlerini planlamak ve koordine etmek site yönetimine aittir.
2.3. Yönetimin İhbar Yükümlülüğü
Yönetim, İSG kurallarını ihlal eden ve diğer komşu işyerlerini tehlikeye atan (örneğin dükkanının önüne yanıcı madde istifleyen) işvereni yazılı olarak uyarır. İşveren uyarılara uymazsa, yönetim bu işvereni doğrudan Çalışma Bakanlığına şikayet etmekle yükümlüdür. Bu ihbar, yönetimin yasal ödevidir.
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu (site/apartman yönetiminin yetki ve sorumlulukları), 6331 sayılı Kanun m. 22 (İSG Kurul koordinasyonu), m. 26 (Koordinasyon yapmamanın idari cezası) ve 6098 sayılı TBK m. 417 ve m. 69 (Yapı malikinin sorumluluğu) ile doğrudan sistematik ilişki içindedir.
Özellikle ortak alanlarda meydana gelen kazalarda, site yönetiminin m. 23 uyarınca koordinasyon borcunu yapıp yapmadığı, kusur dağılımında asli kriterdir.
4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Bölge Adliye Mahkemelerinin plazalardaki kaza kararlarına göre;
- Plaza Ortak Alan Kazalarında Sorumluluk: Bir plazada asansörün düşmesi sonucu ölen işçinin davasında, Yargıtay asansörün periyodik kontrolünü yaptırmayan plaza yönetimini m. 23 ve Kat Mülkiyeti Kanunu hükümleri dairesinde doğrudan asli kusurlu saymaktadır. Asansör ortak alan olduğundan sorumluluk bireysel işverende değil, yönetimdedir.
- AVM Yangın Facialarında Kusur: AVM'deki bir mağazada çıkan ve ortak havalandırma sistemiyle tüm AVM'ye yayılan yangında yaşanan ölümlerde; havalandırma filtrelerinin bakımını yapmayan AVM yönetimini ve uyarılara uymayan mağaza sahibini Yargıtay müteselsilen ağır kusurlu bularak cezalandırmaktadır.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Bir AVM'de yer alan (X) Kimyasal Temizlik Mağazası, dükkanının arka deposunda yasal sınırların üzerinde solvent depolamaktadır. AVM Yönetimi, durumun yangın riski yarattığını ve tüm AVM'yi tehlikeye attığını belirterek (X)'e yazılı uyarı göndermiştir. (X) uyarıya uymamıştır. AVM Yönetimi ise "müşterimizle aramızı bozmayalım" diyerek durumu Çalışma Bakanlığına bildirmemiştir. 1 ay sonra depoda çıkan yangında tüm AVM yanmış ve yan dükkandaki 2 tezgahtar işçi duman zehirlenmesinden vefat etmiştir.
Hukuki Analiz: M. 23/2 uyarınca, plaza/AVM yönetimi diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler konusunda işverenleri uyarmak ve uymayanları Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. AVM yönetimi ihbar ödevini yapmayarak yangının ve ölümlerin gerçekleşmesinde ağır ihmal göstermiştir. Vefat eden işçilerin ailelerine karşı AVM yönetimi ve (X) mağazası müteselsilen ağır maddi ve manevi tazminatla sorumlu olacak, AVM müdürü de cezai sorumluluk altına girecektir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Aynı plaza katını paylaşan (A) Yazılım A.Ş. ile (B) Mimarlık Ofisi işçileri, ortak koridorda yer alan elektrik buat kutusunun kapağının açık olduğunu ve kabloların sarktığını görmüşlerdir. (A)'nın işçisi kabloya çarparak elektrik akımına kapılmış ve yaralanmıştır. Her iki şirket de asansör ve koridorların plazaya ait olduğunu belirterek sorumluluğu reddetmiştir.
Hukuki Analiz: Ortak koridorlar ve elektrik buat kutuları m. 23/2 uyarınca site/plaza yönetiminin koordinasyon ve İSG bakım sorumluluğundadır. Plaza yönetimi bu ortak alandaki tehlikeyi gidermediği için doğrudan asli kusurludur. Ancak (A) ve (B) işverenleri de, m. 23/1 uyarınca aynı alanı paylaşan işverenler olarak birbirlerini ve çalışan temsilcilerini riskler konusunda bilgilendirmek ve yönetimi uyarmak borcu altındadır. Plaza yönetimi asli sorumlu olup, (A) işvereni de gözetme borcu kapsamında ikincil dereceden sorumlu olacaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
- Koordinasyon Protokolü: Plaza/AVM yönetimleri, kiracısı veya kat maliki olan tüm işyerleriyle kira sözleşmesinin eki niteliğinde bir "İSG Ortak Alan Koordinasyon Protokolü" imzalamalı, yangın çıkışları, atık yönetimi ve ortak tatbikat kurallarını buraya yazmalıdır.
- İhbar Usulü: Yönetimlerin yapacağı yasal ihbarlar, Çalışma Bakanlığı İl Müdürlüklerine yazılı dilekçe ile veya e-Devlet üzerinden resmi olarak yapılmalıdır.
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 23, plazalar, iş hanları ve AVM'ler gibi modern çalışma mekânlarının getirdiği "bölünmüş işveren" kaosunu tek bir çatı altında (yönetim koordinasyonunda) toplayan son derece rasyonel ve pratik bir ortak güvenlik normudur. Doktrinde Süzek tarafından da, ortak alan güvenliğinin sağlanmasında kat mülkiyeti hukuku ile iş hukukunu eklemleyen bu düzenlemenin sosyal devlet ilkesine katkısı övülmektedir.
Ancak sahadaki en büyük pratik sorun, site ve plaza yönetimlerinin "İSG yetkinliği ve bütçesinin" bulunmamasıdır. Apartman veya plaza yönetimleri genellikle sadece temizlik ve güvenlik aidatı toplayan sıradan şirketler olup, bünyelerinde İSG uzmanı veya hekimi barındırmamaktadırlar. Dolayısıyla ortak alanlardaki asansörlerin, yangın kapılarının veya havalandırmaların İSG denetimleri çoğunlukla göz ardı edilmektedir.
Ayrıca, "uyarmayan ve ihbar etmeyen plaza yönetimine" yönelik yasal idari para cezalarının son derece düşük olması, yönetimlerin ticari kaygılarla kiracılarını devlete şikayet etmekten kaçınmasını kolaylaştırmaktadır. Yasa revize edilmeli; ihbar borcunu yapmayan site/AVM yönetimlerine, yaşanan bir kazada doğrudan fail düzeyinde ağır cezai ve mali sorumluluk yüklenmeli, ortak alan İSG hizmetlerinin finansmanı aidatlardan zorunlu fon olarak ayrıştırılmalıdır. Güvenlik, komşuluk ilişkilerinin hatırına feda edilemez.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri), Hamdi Mollamahmutoğlu / Muhittin Astarlı / Ulaş Baysal (İş Hukuku).
- Mevzuat: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 23, m. 22, m. 26, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 23. maddesi, birden fazla bağımsız işverenin aynı fiziksel alanı paylaştığı iş merkezleri, organize sanayi bölgeleri (OSB), alışveriş merkezleri (AVM) ve sanayi sitelerinde yaşanan "koordinasyon ve yetki boşluklarını" kapatmak amacıyla tasarlanmış, ortak alan güvenliğinin yasal koordinatörünü belirleyen çok önemli bir teşkilat normudur. Madde, kanunun "Konsey, Kurul ve Koordinasyon" başlıklı üçüncü bölümünün son maddesidir. Hükmün temel amacı (ratio legis), bir işyerindeki İSG zaafının (örneğin ortak koridordaki açık kablolar veya yangın merdiveninin kapatılması) diğer komşu işyerlerindeki işçileri de ölümcül tehlikeye atmasını önlemek; ortak alanlarda İSG yönetim yetkisini "AVM/Site Yönetimlerine" vererek onları kamusal bir denetçi kılmaktır.
Tarihsel açıdan m. 23, modern iş yaşamının getirdiği çok katlı gökdelenler, plazalar ve devasa sanayi sitelerindeki İSG parçalanmışlığına karşı üretilmiş son derece pratik bir çözümdür. Yasa koyucu, iş hanı veya site yönetimlerine sadece kira/aidat toplama görevi vermemiş; onları ortak alanlardaki İSG koordinatörü ve uymayan işverenleri devlete ihbar etmekle yükümlü birer idari denetim uzantısı haline getirmiştir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Aynı Çalışma Alanını Paylaşma (m. 23/1)
Farklı işverenlere bağlı işçilerin aynı şantiyede, aynı tersanede veya aynı binada iç içe çalışması durumudur (örneğin bir binanın tadilatını yapan boyacı şirket ile orada işine devam eden banka şubesi). Bu işverenler birbirlerini ortak riskler (örneğin boya kokusu, elektrik kesintisi) konusunda bilgilendirmek ve koordineli çalışmak zorundadırlar.
2.2. Yönetim Tarafından Koordinasyon Borcu (m. 23/2)
AVM, plaza veya sanayi sitesi yönetimlerinin İSG koordinasyon sorumluluğudur. Ortak yangın kaçış yolları, asansörler, ortak jeneratör dairesi ve dış cephe temizliği gibi ortak alanlardaki İSG önlemlerini planlamak ve koordine etmek site yönetimine aittir.
2.3. Yönetimin İhbar Yükümlülüğü
Yönetim, İSG kurallarını ihlal eden ve diğer komşu işyerlerini tehlikeye atan (örneğin dükkanının önüne yanıcı madde istifleyen) işvereni yazılı olarak uyarır. İşveren uyarılara uymazsa, yönetim bu işvereni doğrudan Çalışma Bakanlığına şikayet etmekle yükümlüdür. Bu ihbar, yönetimin yasal ödevidir.
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu (site/apartman yönetiminin yetki ve sorumlulukları), 6331 sayılı Kanun m. 22 (İSG Kurul koordinasyonu), m. 26 (Koordinasyon yapmamanın idari cezası) ve 6098 sayılı TBK m. 417 ve m. 69 (Yapı malikinin sorumluluğu) ile doğrudan sistematik ilişki içindedir.
Özellikle ortak alanlarda meydana gelen kazalarda, site yönetiminin m. 23 uyarınca koordinasyon borcunu yapıp yapmadığı, kusur dağılımında asli kriterdir.
4. Uygulama: Yargıtay / Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Bölge Adliye Mahkemelerinin plazalardaki kaza kararlarına göre;
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Bir AVM'de yer alan (X) Kimyasal Temizlik Mağazası, dükkanının arka deposunda yasal sınırların üzerinde solvent depolamaktadır. AVM Yönetimi, durumun yangın riski yarattığını ve tüm AVM'yi tehlikeye attığını belirterek (X)'e yazılı uyarı göndermiştir. (X) uyarıya uymamıştır. AVM Yönetimi ise "müşterimizle aramızı bozmayalım" diyerek durumu Çalışma Bakanlığına bildirmemiştir. 1 ay sonra depoda çıkan yangında tüm AVM yanmış ve yan dükkandaki 2 tezgahtar işçi duman zehirlenmesinden vefat etmiştir.
Hukuki Analiz: M. 23/2 uyarınca, plaza/AVM yönetimi diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler konusunda işverenleri uyarmak ve uymayanları Bakanlığa bildirmekle yükümlüdür. AVM yönetimi ihbar ödevini yapmayarak yangının ve ölümlerin gerçekleşmesinde ağır ihmal göstermiştir. Vefat eden işçilerin ailelerine karşı AVM yönetimi ve (X) mağazası müteselsilen ağır maddi ve manevi tazminatla sorumlu olacak, AVM müdürü de cezai sorumluluk altına girecektir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Aynı plaza katını paylaşan (A) Yazılım A.Ş. ile (B) Mimarlık Ofisi işçileri, ortak koridorda yer alan elektrik buat kutusunun kapağının açık olduğunu ve kabloların sarktığını görmüşlerdir. (A)'nın işçisi kabloya çarparak elektrik akımına kapılmış ve yaralanmıştır. Her iki şirket de asansör ve koridorların plazaya ait olduğunu belirterek sorumluluğu reddetmiştir.
Hukuki Analiz: Ortak koridorlar ve elektrik buat kutuları m. 23/2 uyarınca site/plaza yönetiminin koordinasyon ve İSG bakım sorumluluğundadır. Plaza yönetimi bu ortak alandaki tehlikeyi gidermediği için doğrudan asli kusurludur. Ancak (A) ve (B) işverenleri de, m. 23/1 uyarınca aynı alanı paylaşan işverenler olarak birbirlerini ve çalışan temsilcilerini riskler konusunda bilgilendirmek ve yönetimi uyarmak borcu altındadır. Plaza yönetimi asli sorumlu olup, (A) işvereni de gözetme borcu kapsamında ikincil dereceden sorumlu olacaktır.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 23, plazalar, iş hanları ve AVM'ler gibi modern çalışma mekânlarının getirdiği "bölünmüş işveren" kaosunu tek bir çatı altında (yönetim koordinasyonunda) toplayan son derece rasyonel ve pratik bir ortak güvenlik normudur. Doktrinde Süzek tarafından da, ortak alan güvenliğinin sağlanmasında kat mülkiyeti hukuku ile iş hukukunu eklemleyen bu düzenlemenin sosyal devlet ilkesine katkısı övülmektedir.
Ancak sahadaki en büyük pratik sorun, site ve plaza yönetimlerinin "İSG yetkinliği ve bütçesinin" bulunmamasıdır. Apartman veya plaza yönetimleri genellikle sadece temizlik ve güvenlik aidatı toplayan sıradan şirketler olup, bünyelerinde İSG uzmanı veya hekimi barındırmamaktadırlar. Dolayısıyla ortak alanlardaki asansörlerin, yangın kapılarının veya havalandırmaların İSG denetimleri çoğunlukla göz ardı edilmektedir.
Ayrıca, "uyarmayan ve ihbar etmeyen plaza yönetimine" yönelik yasal idari para cezalarının son derece düşük olması, yönetimlerin ticari kaygılarla kiracılarını devlete şikayet etmekten kaçınmasını kolaylaştırmaktadır. Yasa revize edilmeli; ihbar borcunu yapmayan site/AVM yönetimlerine, yaşanan bir kazada doğrudan fail düzeyinde ağır cezai ve mali sorumluluk yüklenmeli, ortak alan İSG hizmetlerinin finansmanı aidatlardan zorunlu fon olarak ayrıştırılmalıdır. Güvenlik, komşuluk ilişkilerinin hatırına feda edilemez.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.