1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
4857 sayılı İş Kanunu’nun mülga 79. maddesi, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına riayet etmeyen işverenlere karşı devletin egemenlik gücüne dayanarak uyguladığı en ağır ve en etkili idari yaptırım rejimidir. Madde, kanunun "İş Sağlığı ve Güvenliği" başlıklı beşinci bölümünün kalbini oluşturmaktaydı. Bu hükmün amacı (ratio legis), işyerindeki fiziki veya organizasyonel eksikliklerin işçilerin yaşam hakkı üzerinde doğrudan ve yakın bir tehlike yarattığı durumlarda, tehlike bertaraf edilinceye kadar faaliyeti askıya alarak olası faciaların önüne geçmektir. Ancak bu ağır yaptırım, tüm çalışanları kapsayacak şekilde modernize edilmek üzere 20/06/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 37. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
Mülga 79. maddenin yerini günümüzde 6331 sayılı Kanun’un 25. maddesi (İşin durdurulması) almıştır. Mülga düzenleme ile güncel düzenleme arasındaki en önemli fark, yaptırımın hızlandırılması ve kapsamının genişletilmesidir. Eski maddede "işyerinin kapatılması" ifadesi ön plandayken, güncel İSG anlayışında orantılılık ilkesi gereği "işin durdurulması" (tehlikeli kısımda faaliyetin askıya alınması) esas kabul edilmiştir. Ayrıca, mülga hüküm altındaki hantal bürokratik karar mekanizması, 6331 sayılı Kanun ile daha dinamik ve teknik bir yapıya kavuşturulmuştur.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Hayati Tehlike
İşin durdurulması yaptırımının uygulanabilmesi için işyerinin tesis ve tertibatında, çalışma yöntem ve şekillerinde veya makine ve ekipmanlarında işçilerin yaşamı için yakın ve ciddi bir tehlike (hayati tehlike) bulunmalıdır. Basit mevzuat ihlalleri durdurma sebebi olamaz; yaptırımın orantılı olması gerekir.
2.2. İşin Durdurulması vs. İşyerinin Kapatılması
"İşin durdurulması", tehlikenin kaynağı olan belirli bir makinenin veya bölümün (örneğin sadece şantiyedeki asansör kulesinin) çalışmasının yasaklanmasıdır. "İşyerinin kapatılması" ise en son çare (ultima ratio) olarak tüm işyerinin mühürlenerek faaliyetinin durdurulmasıdır.
2.3. Komisyon Kararı ve Mülki Amir İcrası
Karar, iş müfettişlerinden ve taraflardan oluşan teknik bir komisyon tarafından alınır. Bu kararın fiilen uygulanması (mühürleme) ise kolluk gücü marifetiyle yerel mülki amir (vali veya kaymakam) tarafından yerine getirilir.
3. Sistematik İlişkiler
Bu mülga madde, 6331 sayılı Kanun m. 25 (doğrudan ikame norm), İş Kanunu m. 24/I-a (İşçinin sağlık nedeniyle haklı feshi), m. 24/II-f (Çalışma şartlarının uygulanmaması), 6098 sayılı TBK m. 408 (İşverenin temerrüdü) ve m. 417 (Gözetme borcu) ile doğrudan ilişkilidir.
En kritik sistematik bağ ise işçinin ücret hakkı ile kurulmuştur. Mülga 79. maddenin son fıkrası ile güncel 6331 m. 25/6 uyarınca; işin durdurulması veya işyerinin kapatılması nedeniyle boşta kalan işçilere işveren, ücretlerini tam olarak ödemek veya durumlarına uygun başka bir iş vermek zorundadır. Bu hüküm, işverenin kendi kusurundan kaynaklanan bir idari yaptırımın faturasını işçiye kesmesini engellemeyi amaçlar.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre; resmi makamlarca işin durdurulması veya işyerinin kapatılması kararı verilmesi halinde, iş sözleşmeleri askıya alınmaz. İşveren, faaliyetin durdurulduğu dönemde işçinin iş görme edimini kabul edemiyorsa da (işverenin temerrüdü - TBK m. 408), işçilerin ücret ve sosyal güvenlik prim ödeme yükümlülüğü aynen devam eder. İşçinin bu dönemde ücretinin ödenmemesi, işçiye İş Kanunu m. 24/II-e uyarınca hak bildiren derhal fesih hakkı ve kıdem tazminatı talep etme yetkisi verir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): (A) Maden İşletmesi'nde yapılan denetimde metan gazı algılama sistemlerinin çalışmadığı ve tahkimatın yetersiz olduğu gerekçesiyle teknik komisyon kararıyla maden ocağının faaliyeti 3 ay süreyle durdurulmuştur. İşveren (B), mücbir sebep (devlet müdahalesi) olduğunu iddia ederek işçilere bu 3 aylık dönemde ücret ödemeyeceğini beyan etmiştir.
Hukuki Analiz: Mülga m. 79 ve güncel 6331 m. 25/6 hükümleri emredicidir. İşin durdurulması kararı devletin keyfi bir müdahalesi değil, işverenin mevzuata aykırı ve kusurlu eylemleri nedeniyle alınmış koruyucu bir önlemdir. Dolayısıyla işveren bu 3 ay boyunca işçilerin ücretlerini eksiksiksiz ödemek zorundadır. Ödemezse işçiler kıdem tazminatını alarak haklı fesih yapabilirler.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Metro inşaatında derin kazı alanında iksa (istinat) duvarının çökme tehlikesi bulunması sebebiyle iş müfettişlerince iş durdurulmuştur. İşveren, durdurma kararına karşı İdare Mahkemesinde yürütmenin durdurulması davası açmıştır. İdare Mahkemesi davayı görev yönünden reddetmiştir.
Hukuki Analiz: Mülga m. 79 döneminde de güncel 6331 m. 25/4 döneminde de işin durdurulması kararlarına karşı yargı yolu idari yargı değil, adli yargıdır. Güncel mevzuata göre itiraz, kararın tebliğinden itibaren 6 iş günü içinde yetkili İş Mahkemesine yapılmalıdır. İdare mahkemesinin görevsizlik kararı hukuka uygundur.
6. Pratik Uygulama Notları
- Yetkili Mahkeme ve Süre: İşin durdurulması kararına karşı itiraz süresi 6 iş günüdür. İtiraz yetkili İş Mahkemesine yapılır. İş mahkemesi itirazı 6 iş günü içinde karara bağlar. Mahkeme kararı kesindir.
- İtirazın Etkisi: Mahkemeye itiraz edilmiş olması, işin durdurulması kararının uygulanmasını (icrasını) durdurmaz. Tehlike giderilene kadar durdurma tedbiri fiilen uygulanmaya devam eder.
- Kolluk Kuvveti Desteği: Mühür fekki (mührün sökülmesi) Türk Ceza Kanunu m. 203 uyarınca suç teşkil eder. İşveren mühürlü alana izinsiz giremez ve faaliyette bulunamaz.
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 79'un yürürlükten kaldırılarak 6331 sayılı Kanun m. 25 ile ikame edilmesi, idari yaptırımların caydırıcılığı açısından çok olumlu bir dönüşümdür. Doktrinde Süzek ve Mollamahmutoğlu / Astarlı / Baysal, eski 79. maddedeki karmaşık ve yavaş işleyen komisyon yapısının revize edilerek iş müfettişlerine acil durumlarda derhal durdurma yetkisi verilmesini (m. 25/2) hayati bir reform olarak değerlendirirler.
Ancak uygulamada, işin durdurulması kararlarının kaldırılması için işverenin eksiklikleri giderdiğine dair yaptığı başvuruların incelenmesi (tekrar denetim süreci) bürokratik hantallık nedeniyle haftalarca sürebilmektedir. Bu süreçte işverenin ücret ödeme borcu devam ettiğinden, dürüst ve eksiklikleri hızla gideren işverenler üzerinde orantısız bir ekonomik yük oluşmaktadır. Kanaatimizce, eksikliklerin giderildiğini bildiren işverenlerin işyerleri en geç 3 gün içinde yeniden denetlenmeli ve tehlikenin kalktığı tespit edilirse durdurma kararı derhal kaldırılmalıdır.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri), Hamdi Mollamahmutoğlu / Muhittin Astarlı / Ulaş Baysal (İş Hukuku).
- Mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu m. 79 (Mülga), 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu m. 25, 5237 sayılı TCK m. 203.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
4857 sayılı İş Kanunu’nun mülga 79. maddesi, iş sağlığı ve güvenliği kurallarına riayet etmeyen işverenlere karşı devletin egemenlik gücüne dayanarak uyguladığı en ağır ve en etkili idari yaptırım rejimidir. Madde, kanunun "İş Sağlığı ve Güvenliği" başlıklı beşinci bölümünün kalbini oluşturmaktaydı. Bu hükmün amacı (ratio legis), işyerindeki fiziki veya organizasyonel eksikliklerin işçilerin yaşam hakkı üzerinde doğrudan ve yakın bir tehlike yarattığı durumlarda, tehlike bertaraf edilinceye kadar faaliyeti askıya alarak olası faciaların önüne geçmektir. Ancak bu ağır yaptırım, tüm çalışanları kapsayacak şekilde modernize edilmek üzere 20/06/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu’nun 37. maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
Mülga 79. maddenin yerini günümüzde 6331 sayılı Kanun’un 25. maddesi (İşin durdurulması) almıştır. Mülga düzenleme ile güncel düzenleme arasındaki en önemli fark, yaptırımın hızlandırılması ve kapsamının genişletilmesidir. Eski maddede "işyerinin kapatılması" ifadesi ön plandayken, güncel İSG anlayışında orantılılık ilkesi gereği "işin durdurulması" (tehlikeli kısımda faaliyetin askıya alınması) esas kabul edilmiştir. Ayrıca, mülga hüküm altındaki hantal bürokratik karar mekanizması, 6331 sayılı Kanun ile daha dinamik ve teknik bir yapıya kavuşturulmuştur.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Hayati Tehlike
İşin durdurulması yaptırımının uygulanabilmesi için işyerinin tesis ve tertibatında, çalışma yöntem ve şekillerinde veya makine ve ekipmanlarında işçilerin yaşamı için yakın ve ciddi bir tehlike (hayati tehlike) bulunmalıdır. Basit mevzuat ihlalleri durdurma sebebi olamaz; yaptırımın orantılı olması gerekir.
2.2. İşin Durdurulması vs. İşyerinin Kapatılması
"İşin durdurulması", tehlikenin kaynağı olan belirli bir makinenin veya bölümün (örneğin sadece şantiyedeki asansör kulesinin) çalışmasının yasaklanmasıdır. "İşyerinin kapatılması" ise en son çare (ultima ratio) olarak tüm işyerinin mühürlenerek faaliyetinin durdurulmasıdır.
2.3. Komisyon Kararı ve Mülki Amir İcrası
Karar, iş müfettişlerinden ve taraflardan oluşan teknik bir komisyon tarafından alınır. Bu kararın fiilen uygulanması (mühürleme) ise kolluk gücü marifetiyle yerel mülki amir (vali veya kaymakam) tarafından yerine getirilir.
3. Sistematik İlişkiler
Bu mülga madde, 6331 sayılı Kanun m. 25 (doğrudan ikame norm), İş Kanunu m. 24/I-a (İşçinin sağlık nedeniyle haklı feshi), m. 24/II-f (Çalışma şartlarının uygulanmaması), 6098 sayılı TBK m. 408 (İşverenin temerrüdü) ve m. 417 (Gözetme borcu) ile doğrudan ilişkilidir.
En kritik sistematik bağ ise işçinin ücret hakkı ile kurulmuştur. Mülga 79. maddenin son fıkrası ile güncel 6331 m. 25/6 uyarınca; işin durdurulması veya işyerinin kapatılması nedeniyle boşta kalan işçilere işveren, ücretlerini tam olarak ödemek veya durumlarına uygun başka bir iş vermek zorundadır. Bu hüküm, işverenin kendi kusurundan kaynaklanan bir idari yaptırımın faturasını işçiye kesmesini engellemeyi amaçlar.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre; resmi makamlarca işin durdurulması veya işyerinin kapatılması kararı verilmesi halinde, iş sözleşmeleri askıya alınmaz. İşveren, faaliyetin durdurulduğu dönemde işçinin iş görme edimini kabul edemiyorsa da (işverenin temerrüdü - TBK m. 408), işçilerin ücret ve sosyal güvenlik prim ödeme yükümlülüğü aynen devam eder. İşçinin bu dönemde ücretinin ödenmemesi, işçiye İş Kanunu m. 24/II-e uyarınca hak bildiren derhal fesih hakkı ve kıdem tazminatı talep etme yetkisi verir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): (A) Maden İşletmesi'nde yapılan denetimde metan gazı algılama sistemlerinin çalışmadığı ve tahkimatın yetersiz olduğu gerekçesiyle teknik komisyon kararıyla maden ocağının faaliyeti 3 ay süreyle durdurulmuştur. İşveren (B), mücbir sebep (devlet müdahalesi) olduğunu iddia ederek işçilere bu 3 aylık dönemde ücret ödemeyeceğini beyan etmiştir.
Hukuki Analiz: Mülga m. 79 ve güncel 6331 m. 25/6 hükümleri emredicidir. İşin durdurulması kararı devletin keyfi bir müdahalesi değil, işverenin mevzuata aykırı ve kusurlu eylemleri nedeniyle alınmış koruyucu bir önlemdir. Dolayısıyla işveren bu 3 ay boyunca işçilerin ücretlerini eksiksiksiz ödemek zorundadır. Ödemezse işçiler kıdem tazminatını alarak haklı fesih yapabilirler.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Metro inşaatında derin kazı alanında iksa (istinat) duvarının çökme tehlikesi bulunması sebebiyle iş müfettişlerince iş durdurulmuştur. İşveren, durdurma kararına karşı İdare Mahkemesinde yürütmenin durdurulması davası açmıştır. İdare Mahkemesi davayı görev yönünden reddetmiştir.
Hukuki Analiz: Mülga m. 79 döneminde de güncel 6331 m. 25/4 döneminde de işin durdurulması kararlarına karşı yargı yolu idari yargı değil, adli yargıdır. Güncel mevzuata göre itiraz, kararın tebliğinden itibaren 6 iş günü içinde yetkili İş Mahkemesine yapılmalıdır. İdare mahkemesinin görevsizlik kararı hukuka uygundur.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 79'un yürürlükten kaldırılarak 6331 sayılı Kanun m. 25 ile ikame edilmesi, idari yaptırımların caydırıcılığı açısından çok olumlu bir dönüşümdür. Doktrinde Süzek ve Mollamahmutoğlu / Astarlı / Baysal, eski 79. maddedeki karmaşık ve yavaş işleyen komisyon yapısının revize edilerek iş müfettişlerine acil durumlarda derhal durdurma yetkisi verilmesini (m. 25/2) hayati bir reform olarak değerlendirirler.
Ancak uygulamada, işin durdurulması kararlarının kaldırılması için işverenin eksiklikleri giderdiğine dair yaptığı başvuruların incelenmesi (tekrar denetim süreci) bürokratik hantallık nedeniyle haftalarca sürebilmektedir. Bu süreçte işverenin ücret ödeme borcu devam ettiğinden, dürüst ve eksiklikleri hızla gideren işverenler üzerinde orantısız bir ekonomik yük oluşmaktadır. Kanaatimizce, eksikliklerin giderildiğini bildiren işverenlerin işyerleri en geç 3 gün içinde yeniden denetlenmeli ve tehlikenin kalktığı tespit edilirse durdurma kararı derhal kaldırılmalıdır.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.