← Önceki Madde [73]
[75] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Analık halinde çalışma ve süt izni

Madde 74 - Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra onaltı hafta olmak üzere toplam yirmidört haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Ancak, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki iki haftaya kadar işyerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir. Kadın işçinin erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır. Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır. Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni kullandırılır. Bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte veya münferit olarak koruyucu aile olan işçiye, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine on gün ücretsiz izin verilir. Birinci fıkra uyarınca kullanılan doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden itibaren çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğum hâlinde bu sürelere otuzar gün eklenir. Çocuğun engelli doğması hâlinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır. Bu fıkra hükümlerinden yararlanılan süre içerisinde süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz. Yukarıda öngörülen süreler işçinin sağlık durumuna ve işin özelliğine göre doğumdan önce ve sonra gerekirse artırılabilir. Bu süreler hekim raporu ile belirtilir. Hamilelik süresince kadın işçiye periyodik kontroller için ücretli izin verilir. Hekim raporu ile gerekli görüldüğü takdirde, hamile kadın işçi sağlığına uygun daha hafif işlerde çalıştırılır. Bu halde işçinin ücretinde bir indirim yapılmaz. İsteği halinde kadın işçiye, yirmidört haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde yirmialtı haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Bu izin, üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene verilir. Bu süre, yıllık ücretli izin hakkının hesabında dikkate alınmaz. Kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam birbuçuk saat süt izni verilir. Bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kulllanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır. Bu madde hükümleri iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanır.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

İş Kanunu’nun 74. maddesi, kadın işçilerin analık dönemindeki biyolojik ve ruhsal sağlıklarının korunması, anne-bebek bağının güçlendirilmesi, çocukların bakım hakkı ve evlat edinenler ile koruyucu ailelerin desteklenmesi amacıyla kaleme alınmış, kamu düzenine tabi, vazgeçilemez ve son derece ilerici emredici bir temel hüküm grubudur. Madde, kanunun "İşin Düzenlenmesi" başlıklı dördüncü bölümünde yer almaktadır.

Bu düzenlemenin temel amacı (ratio legis), analık sürecinin kadın çalışanların istihdamdan kopmasına yol açmasını engellemek, kadın işçiyi doğum öncesi ve sonrasında korumak ve çocukların sağlıklı gelişimini yasal güvenceye kavuşturmaktır. Türk iş hukuku tarihinde çok yeni ve devrim niteliğinde bir reform olan 22/04/2026 tarihli ve 7578 sayılı Kanun ile doğum sonrası analık izni 8 haftadan 16 haftaya çıkarılmış, böylece toplam yasal analık izni süresi 24 haftaya (çoğul gebelikte 26 haftaya) yükseltilmiştir. Ayrıca, koruyucu aile olan işçilere ilk kez 10 günlük ücretsiz izin hakkı tanınmıştır. Hüküm, okul öncesi ve sonrası çocuk bakım politikaları ile ILO'nun 183 sayılı Analığın Korunması Sözleşmesi standartlarının da ötesine geçen çok güçlü bir sosyal refah adımıdır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Yirmidört Haftalık Analık İzni Rejimi (2026 Reformu)

Kadın işçilerin doğumdan önce 8 ve doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta çalıştırılmamaları esastır.

  • Doğum Öncesi Çalışma: Sağlık durumu uygunsa, hekim onayıyla kadın işçi doğumdan önceki son 2 haftaya kadar (eskiden 3 haftaydı) çalışabilir. Bu durumda çalıştığı 6 hafta doğum sonrası 16 haftaya eklenerek doğum sonrasında toplam 22 hafta izin kullanılabilir.
  • Erken Doğum: Erken doğum halinde, doğum öncesinde kullanılamayan aktarılabilir süreler doğum sonrasına aynen eklenir.
2.2. Anne Ölümü ve Evlat Edinme/Koruyucu Aile İzinleri
  • Annenin Ölümü: Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü halinde, kullanılmayan süreler doğrudan babaya kullandırılır.
  • Evlat Edinme: 3 yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine, çocuğun fiilen tesliminden itibaren 8 hafta analık izni verilir.
  • Koruyucu Aile (2026 Ek): Koruyucu aile olan işçiye, çocuğun tesliminden itibaren talebi üzerine 10 gün ücretsiz izin verilir.
2.3. Yarım Çalışma Hakkı (6663 Sayılı Kanun)

Doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren kadın işçi (veya 3 yaş altı evlat edinen işçi) birinci doğumda 60 gün, ikincide 120 gün, üçüncüde 180 gün (çoğulda +30 gün, engellide 360 gün) süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar çalışıp yarım ücret alabilir; kalan sürenin ücreti İşsizlik Sigortası Fonu'ndan ödenir. Bu süreçte süt izni hakkı askıya alınır.

2.4. Altı Aya Kadar Ücretsiz İzin

Analık izninin bitiminden sonra işçinin isteği halinde 6 aya kadar ücretsiz izin verilmesi zorunludur. Bu izin süresi, izin kıdemi (m. 55) hesabında dikkate alınmaz.

2.5. Günde Bir Buçuk Saat Süt İzni

1 yaşından küçük çocuğu olan kadın işçilere günde toplam 1.5 saat süt izni verilmesi zorunludur. Bu iznin saatlerini ve bölünme şeklini münhasıran işçi kendisi belirler; işverenin onay yetkisi yoktur. Süt izinleri günlük fiili çalışma süresinden sayılır ve ücretten kesilemez.

2.6. Kanun Dışı İşçilere Uygulanabilirlik

M. 74/son fıkra uyarınca, bu madde hükümleri İş Kanunu kapsamında olsun veya olmasın (tarım, basın, deniz, ev hizmetleri dahil) her türlü işçi için mutlak olarak uygulanır.

3. Sistematik İlişkiler

Bu madde, T.C. Anayasası m. 41 (Ailenin korunması ve çocuk hakları), m. 50 (Kadınların özel korunması), 5510 sayılı Kanun (analık geçici iş göremezlik ödeneği), İş Kanunu m. 55 (analık izinlerinin izin kıdeminden sayılması), m. 66/e (süt izninin mesai süresinden sayılması) ve m. 104 (analık ve süt izni ihlallerinin idari para cezası) ile doğrudan sistematik ilişki içindedir.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.

Bununla birlikte, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, kadın işçinin 6 aylık ücretsiz izin talebi karşısında işverenin hiçbir takdir yetkisi yoktur; talep halinde bu izni vermek zorundadır. Aksi halde işçi iş sözleşmesini haklı nedenle (m. 24/II-f) feshedebilir. Ayrıca Yargıtay, süt izninin toplu olarak (haftalık veya aylık birleştirilerek) kullandırılması yönündeki işyeri uygulamalarını, yasanın günlük çocuk besleme amacına aykırı bularak geçersiz saymakta; kullandırılmayan günlük 1.5 saatlik süt izinlerinin fiilen çalıştırılarak geçirildiğini kabul edip ayrıca fazla mesai ücreti olarak ödenmesini şart koşmaktadır.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Doğum sonrası yasal analık izni biten kadın işçi (A), işverene yazılı başvuruda bulunarak 22/04/2026 tarihli 7578 sayılı Kanun değişikliği çerçevesinde doğum sonrası 16 haftalık (112 gün) analık iznini ve ardından 6 aylık ücretsiz izin hakkını kullanmak istediğini bildirir. İşveren ise "yeni yasa değişikliğini henüz duymadık, bizim için eski 8 haftalık limit geçerlidir, ayrıca 6 aylık ücretsiz izne de iş yoğunluğu nedeniyle onay vermiyoruz" der.

Hukuki Analiz: 7578 sayılı Kanun değişikliği emredici nitelikte olup, 22/04/2026 tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir. Doğum sonrası izin süresi net 16 haftadır. Ayrıca 6 aylık ücretsiz izin hakkı işçinin tek taraflı isteğine bağlı bir hak olup işverenin onay yetkisi yoktur. İşverenin dayatması hukuka aykırıdır; (A) izinleri aynen kullanabilir. Engellenmesi halinde iş akdini m. 24/II-f uyarınca haklı nedenle feshedip kıdem tazminatı talep edebilir.

Olay 2 (Kurmaca Senaryo): 9 aylık bebeği olan kadın işçi (B), günlük 1.5 saatlik süt iznini sabah 09:00 - 10:30 arasında kullanacağını işverene yazılı bildirir. İşveren ise "o saatte müşteri yoğunluğu var, süt iznini sadece mesai bitimine ekleyip akşam 1.5 saat erken çıkabilirsin" diyerek talimat verir.

Hukuki Analiz: M. 74/9 uyarınca, süt izninin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. İşverenin bu saatleri değiştirme veya mesai sonuna ekleme yönünde hiçbir talimat yetkisi yoktur. İşverenin talimatı yasanın açık ihlalidir. (B), kendi belirlediği saatte iznini kullanır, engellenirse haklı fesih yapabilir.

6. Pratik Uygulama Notları

  • 2026 Güncellemesi Entegrasyonu: İK ve bordro yazılımlarında doğum sonrası analık izni tanımları 112 gün (16 hafta) olarak güncellenmeli ve SGK sistemindeki analık vizite formları bu süreyle uyumlu takip edilmelidir.
  • Süt İzni Formu: İşçinin süt izni saatlerini gösteren yazılı beyanı alınmalı, onay aranmaksızın "bilgi edinildi" şeklinde imzalanarak özlük dosyasına kaldırılmalıdır.
  • İdari Yaptırım: Analık izinlerini vermeyen, gebe kadını ağır işlerde çalıştırıp ücretini düşüren veya süt iznini engelleyen işverene m. 104 uyarınca idari para cezası kesilir.

7. Eleştirel Değerlendirme

İş Kanunu m. 74, 2026 yılındaki devrim niteliğindeki 7578 sayılı Kanun değişikliği ile Türkiye'yi analık koruması alanında dünyanın en ilerici ülkelerinden biri haline getirmiştir. Postpartum (doğum sonrası) iznin 16 haftaya (toplam 24 haftaya) çıkarılması, anne ve çocuk sağlığı açısından muazzam bir kazanımdır. Doktrinde Süzek ve Mollamahmutoğlu / Astarlı / Baysal, bu genişletilmiş izin haklarının, işverenlerin işe alım esnasında kadın adaylara karşı gizli bir önyargı geliştirmesine (kadın istihdamının azalması riskine) yol açabileceğine haklı olarak dikkat çekmektedirler.

Kanaatimizce, bu ilerici reformun kadın istihdamını baltalamaması için, doğum izninde geçen 24 haftalık sürenin işverene binen dolaylı maliyetleri (geçici ikame işçi istihdamı teşvikleri vb.) devlet tarafından tamamen vergi ve SGK indirimleriyle sübvanse edilmelidir. Ayrıca, 3 yaş altı evlat edinme ve yeni getirilen koruyucu aile izinlerindeki haklar son derece isabetlidir. Süt izninin günlük yerine haftalık toplu kullanılması yönündeki Yargıtay’ın katı yasağının, özellikle büyükşehirlerdeki ulaşım zorlukları nedeniyle bebeğini işyerine yakın tutamayan anneler için fiilen mağduriyet yarattığı gerçeği karşısında; annenin yazılı talebi ve hekim onayıyla süt izninin haftalık toplu kullanımına da imkan tanıyacak esnek yasal alternatifler m. 74 çerçevesinde geliştirilmelidir.

Metodolojik Not

Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan Kaynaklar:

  • Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri), Hamdi Mollamahmutoğlu / Muhittin Astarlı / Ulaş Baysal (İş Hukuku).
  • Yargıtay Kararları: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin süt izninin bölünmezliği ve toplu kullanılamayacağı, kullandırılmayan sürelerin fazla mesai sayılmasına dair yerleşik içtihatları (bkz. § 4).
  • Mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu m. 74 (7578 sayılı Kanun değişikliği dahil), m. 55, m. 66, m. 104.

Güncellik: 31.05.2026 tarihi itibarıyla günceldir.

← Önceki Madde [73]
[75] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.