1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
İş Kanunu’nun 48. maddesi, işçinin hastalık, kaza, analık gibi nedenlerle geçici iş göremezlik (raporlu) olduğu dönemlerde, yasal dinlenme günlerine (hafta tatili, UBGT günleri) rastlayan ödemelerin nasıl yapılacağını ve işverenin yapacağı mahsup (kesinti) rejimini düzenleyen son derece teknik ve pratik bir hükümdür. Madde, kanunun "Ücret" başlıklı üçüncü bölümünde yer almaktadır.
Bu düzenlemenin temel amacı (ratio legis), işçinin raporlu olduğu dönemde mükerrer ödeme alarak haksız zenginleşmesini engellemek ve aynı zamanda işçinin gelir kaybına uğramasını önlemektir. Aylık maktu ücretle (sabit maaş) çalışan işçiler yönünden, raporlu olunan günlerin ücreti işveren tarafından tam olarak ödenirken; işçinin SGK’dan aldığı geçici iş göremezlik ödeneğinin işveren tarafından bu ücretten düşülmesi (mahsup edilmesi) esası getirilmiştir. Böylece işçinin eline geçen net gelir korunmuş, ancak işverenin üzerindeki mali yük hafifletilmiştir. Tarihsel kökeni, sosyal güvenlik hukuku ile iş hukukunun eşgüdüm içerisinde çalışması ihtiyacına dayanır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Rapor Süresine Rastlayan Hafta Tatili ve UBGT Günleri
İşçinin raporlu olduğu (geçici iş göremezlik dönemi) günlere rastlayan hafta tatili ve UBGT ücretleri, işveren tarafından değil; ödemeyi yapan Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) veya ilgili özel sandıklar tarafından geçici iş göremezlik ödeneği ölçüsü ve oranları üzerinden ödenir. Bu durumda işçinin o günkü tatil ücreti SGK'nın ödeme rejimine tabidir.
2.2. Aylık Ücretlilerde Mahsup Esası
Maddenin en önemli pratik uygulaması ikinci fıkradır. Aylık maktu ücretli (yani ayda fiilen kaç gün çalışıldığına veya raporlu olunduğuna bakılmaksızın her ay 30 gün üzerinden tam sabit ücret alan) işçiler, raporlu oldukları günlerde de işverenlerinden tam maaşlarını alırlar. Ancak işçi, raporlu olduğu bu günler için aynı zamanda SGK'dan "geçici iş göremezlik ödeneği" (rapor parası) alır. 48. madde uyarınca işveren, işçinin SGK'dan aldığı bu rapor parasını, o ayki maktu ücretinden kesebilir (mahsup edebilir). İşçinin mükerrer kazanç elde etmesi önlenir.
2.3. Günlük/Saatlik Ücretlilerde Durum
Maddenin lafzından açıkça anlaşıldığı üzere, mahsup esası yalnızca "aylık ücretli" işçiler için geçerlidir. Günlük, saatlik veya parça başına çalışan işçiler raporlu oldukları günlerde zaten işverenden ücret almazlar; bu günler için doğrudan ve sadece SGK'dan aldıkları geçici iş göremezlik ödeneği ile yetinirler. Dolayısıyla onlar yönünden işverenin yapacağı bir mahsup işlemi söz konusu olamaz.
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 18 (Geçici iş göremezlik ödeneği esasları), İş Kanunu m. 46 (Hafta tatili), m. 47 (Genel tatil ücreti) ve m. 49 (Ücret şekillerine göre tatil ücreti) hükümleriyle doğrudan sistematik ilişki içindedir. 5510 sayılı Kanun uyarınca geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisi oranında ödenir.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, aylık maktu ücretle çalışan işçinin raporlu olduğu dönemde işveren maaşından tek taraflı olarak kesinti yapamaz; maaşı tam ödemelidir. Ancak işveren, işçinin SGK'dan tahsil ettiği geçici iş göremezlik ödeneği miktarını belgelendirerek veya SGK sisteminden görerek maktu ücretten düşebilir. Eğer işçi rapor parasını SGK'dan henüz almamışsa, işveren "nasılsa alacaksın" diyerek peşin kesinti yapamaz; mahsup işlemi fiili tahsilattan sonra gerçekleştirilmelidir. Ayrıca, raporun ilk iki günü için SGK ödeme yapmadığından (5510 m. 18 gereği), aylık maktu ücretli işçinin ilk iki günlük rapor ücreti de işverence eksiksiz ödenmelidir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Aylık net 30.000 TL maktu ücretle çalışan işçi (A), geçirdiği rahatsızlık sebebiyle 10 gün hastalık raporu almıştır. SGK, (A)'ya bu 10 gün için toplam 6.000 TL geçici iş göremezlik ödeneği ödemiştir. İşveren, o ay sonunda (A)'nın maaşından 10 günlük çalışma karşılığı olan 10.000 TL'yi doğrudan keserek (A)'ya 20.000 TL maaş yatırır.
Hukuki Analiz: (A) aylık maktu ücretlidir. Raporlu olduğu günlerde de maaşı tam hesaplanmalıdır. Ancak işveren, (A)'nın SGK'dan aldığı 6.000 TL'lik geçici iş göremezlik ödeneğini mahsup edebilir (kesebilir). Dolayısıyla işverenin o ay ödemesi gereken net maaş: 30.000 - 6.000 = 24.000 TL'dir. İşverenin doğrudan 10 günlük kesinti yaparak 20.000 TL yatırması hukuka aykırıdır; eksik ödenen 4.000 TL (A)'ya iade edilmelidir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Saat ücreti üzerinden çalışan günlük yevmiyeli işçi (B), 5 gün rapor almıştır. İşveren (B)'ye çalışmadığı bu 5 gün için hiçbir ödeme yapmaz. (B), aylık ücretliler gibi kendisine de ödeme yapılması gerektiğini iddia eder.
Hukuki Analiz: (B) aylık maktu ücretli olmayıp, saat/günlük ücretlidir. Raporlu olduğu günlerde işverenin ücret ödeme borcu yoktur. (B), bu 5 günlük süre için yalnızca SGK'dan geçici iş göremezlik ödeneği (ilk 2 gün hariç, 3 günlük tutar) talep edebilir. İşverenin herhangi bir ücret ödeme veya mahsup yükümlülüğü bulunmamaktadır.
6. Pratik Uygulama Notları
- İlk İki Gün Kuralı: 5510 sayılı Kanun uyarınca hastalık halinde geçici iş göremezlik ödeneği raporun 3. gününden itibaren başlar. Aylık maktu ücretli işçinin ilk 2 günlük rapor süresi için işveren hiçbir kesinti yapamaz; tam ödemelidir.
- SGK Entegrasyonu: İşverenler, işçinin rapor parasını SGK'dan alıp almadığını e-Devlet/vizite sistemi üzerinden kontrol etmeli, mahsup işlemini buna göre muhasebeleştirmelidir.
- Zamanaşımı: Eksik yapılan mahsuplardan doğan ücret alacağı davaları 5 yıllık zamanaşımına tabidir.
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 48, iş hukukunun en pratik ve adil mahsup kurallarından biridir. Doktrinde Süzek ve Mollamahmutoğlu / Astarlı / Baysal, yasa metnindeki "aylık ücretli" ifadesinin uygulamada "aylık maktu ücretli" (sabitleşmiş maaş) ve "günlük ücret üzerinden ay sonunda ödeme alanlar" (nispi aylık ücretliler) arasında karmaşaya yol açtığını belirtmektedir. Uygulamada birçok işveren, günlük ücretle çalışıp ay sonunda toplu ödeme alan işçileri de bu kapsama sokarak hatalı kesintiler yapmaktadır.
Kanaatimizce, 48. maddedeki "aylık ücretli" ifadesi "aylık maktu ücretli" olarak netleştirilmelidir. Ayrıca, raporlu olunan ilk iki gün için SGK'nın ödeme yapmaması kuralı, işçiyi mağdur etmektedir; bu ilk iki günlük sürenin de (işçinin günlük veya saatlik çalışıp çalışmadığına bakılmaksızın) sosyal devlet ilkesi gereğince SGK tarafından karşılanması veya işverene yasal bir ödeme yükümlülüğü olarak yüklenmesi yönünde reform yapılmalıdır. Dijital çağda, rapor onay ve ödeme süreçlerinin tamamen otomatikleşmesi sayesinde mahsup işlemlerinin de manuel bordro takibinden çıkarılarak sistem tarafından otomatik yapılması sağlanmalıdır.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri), Hamdi Mollamahmutoğlu / Muhittin Astarlı / Ulaş Baysal (İş Hukuku).
- Yargıtay Kararları: Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin maktu ücrette mahsup ve rapor ödemelerine ilişkin içtihatları (bkz. § 4).
- Mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu m. 48, m. 49. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve GSS Kanunu m. 18.
Güncellik: 31.05.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
İş Kanunu’nun 48. maddesi, işçinin hastalık, kaza, analık gibi nedenlerle geçici iş göremezlik (raporlu) olduğu dönemlerde, yasal dinlenme günlerine (hafta tatili, UBGT günleri) rastlayan ödemelerin nasıl yapılacağını ve işverenin yapacağı mahsup (kesinti) rejimini düzenleyen son derece teknik ve pratik bir hükümdür. Madde, kanunun "Ücret" başlıklı üçüncü bölümünde yer almaktadır.
Bu düzenlemenin temel amacı (ratio legis), işçinin raporlu olduğu dönemde mükerrer ödeme alarak haksız zenginleşmesini engellemek ve aynı zamanda işçinin gelir kaybına uğramasını önlemektir. Aylık maktu ücretle (sabit maaş) çalışan işçiler yönünden, raporlu olunan günlerin ücreti işveren tarafından tam olarak ödenirken; işçinin SGK’dan aldığı geçici iş göremezlik ödeneğinin işveren tarafından bu ücretten düşülmesi (mahsup edilmesi) esası getirilmiştir. Böylece işçinin eline geçen net gelir korunmuş, ancak işverenin üzerindeki mali yük hafifletilmiştir. Tarihsel kökeni, sosyal güvenlik hukuku ile iş hukukunun eşgüdüm içerisinde çalışması ihtiyacına dayanır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Rapor Süresine Rastlayan Hafta Tatili ve UBGT Günleri
İşçinin raporlu olduğu (geçici iş göremezlik dönemi) günlere rastlayan hafta tatili ve UBGT ücretleri, işveren tarafından değil; ödemeyi yapan Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) veya ilgili özel sandıklar tarafından geçici iş göremezlik ödeneği ölçüsü ve oranları üzerinden ödenir. Bu durumda işçinin o günkü tatil ücreti SGK'nın ödeme rejimine tabidir.
2.2. Aylık Ücretlilerde Mahsup Esası
Maddenin en önemli pratik uygulaması ikinci fıkradır. Aylık maktu ücretli (yani ayda fiilen kaç gün çalışıldığına veya raporlu olunduğuna bakılmaksızın her ay 30 gün üzerinden tam sabit ücret alan) işçiler, raporlu oldukları günlerde de işverenlerinden tam maaşlarını alırlar. Ancak işçi, raporlu olduğu bu günler için aynı zamanda SGK'dan "geçici iş göremezlik ödeneği" (rapor parası) alır. 48. madde uyarınca işveren, işçinin SGK'dan aldığı bu rapor parasını, o ayki maktu ücretinden kesebilir (mahsup edebilir). İşçinin mükerrer kazanç elde etmesi önlenir.
2.3. Günlük/Saatlik Ücretlilerde Durum
Maddenin lafzından açıkça anlaşıldığı üzere, mahsup esası yalnızca "aylık ücretli" işçiler için geçerlidir. Günlük, saatlik veya parça başına çalışan işçiler raporlu oldukları günlerde zaten işverenden ücret almazlar; bu günler için doğrudan ve sadece SGK'dan aldıkları geçici iş göremezlik ödeneği ile yetinirler. Dolayısıyla onlar yönünden işverenin yapacağı bir mahsup işlemi söz konusu olamaz.
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu m. 18 (Geçici iş göremezlik ödeneği esasları), İş Kanunu m. 46 (Hafta tatili), m. 47 (Genel tatil ücreti) ve m. 49 (Ücret şekillerine göre tatil ücreti) hükümleriyle doğrudan sistematik ilişki içindedir. 5510 sayılı Kanun uyarınca geçici iş göremezlik ödeneği, yatarak tedavilerde günlük kazancın yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisi oranında ödenir.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre, aylık maktu ücretle çalışan işçinin raporlu olduğu dönemde işveren maaşından tek taraflı olarak kesinti yapamaz; maaşı tam ödemelidir. Ancak işveren, işçinin SGK'dan tahsil ettiği geçici iş göremezlik ödeneği miktarını belgelendirerek veya SGK sisteminden görerek maktu ücretten düşebilir. Eğer işçi rapor parasını SGK'dan henüz almamışsa, işveren "nasılsa alacaksın" diyerek peşin kesinti yapamaz; mahsup işlemi fiili tahsilattan sonra gerçekleştirilmelidir. Ayrıca, raporun ilk iki günü için SGK ödeme yapmadığından (5510 m. 18 gereği), aylık maktu ücretli işçinin ilk iki günlük rapor ücreti de işverence eksiksiz ödenmelidir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): Aylık net 30.000 TL maktu ücretle çalışan işçi (A), geçirdiği rahatsızlık sebebiyle 10 gün hastalık raporu almıştır. SGK, (A)'ya bu 10 gün için toplam 6.000 TL geçici iş göremezlik ödeneği ödemiştir. İşveren, o ay sonunda (A)'nın maaşından 10 günlük çalışma karşılığı olan 10.000 TL'yi doğrudan keserek (A)'ya 20.000 TL maaş yatırır.
Hukuki Analiz: (A) aylık maktu ücretlidir. Raporlu olduğu günlerde de maaşı tam hesaplanmalıdır. Ancak işveren, (A)'nın SGK'dan aldığı 6.000 TL'lik geçici iş göremezlik ödeneğini mahsup edebilir (kesebilir). Dolayısıyla işverenin o ay ödemesi gereken net maaş: 30.000 - 6.000 = 24.000 TL'dir. İşverenin doğrudan 10 günlük kesinti yaparak 20.000 TL yatırması hukuka aykırıdır; eksik ödenen 4.000 TL (A)'ya iade edilmelidir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Saat ücreti üzerinden çalışan günlük yevmiyeli işçi (B), 5 gün rapor almıştır. İşveren (B)'ye çalışmadığı bu 5 gün için hiçbir ödeme yapmaz. (B), aylık ücretliler gibi kendisine de ödeme yapılması gerektiğini iddia eder.
Hukuki Analiz: (B) aylık maktu ücretli olmayıp, saat/günlük ücretlidir. Raporlu olduğu günlerde işverenin ücret ödeme borcu yoktur. (B), bu 5 günlük süre için yalnızca SGK'dan geçici iş göremezlik ödeneği (ilk 2 gün hariç, 3 günlük tutar) talep edebilir. İşverenin herhangi bir ücret ödeme veya mahsup yükümlülüğü bulunmamaktadır.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 48, iş hukukunun en pratik ve adil mahsup kurallarından biridir. Doktrinde Süzek ve Mollamahmutoğlu / Astarlı / Baysal, yasa metnindeki "aylık ücretli" ifadesinin uygulamada "aylık maktu ücretli" (sabitleşmiş maaş) ve "günlük ücret üzerinden ay sonunda ödeme alanlar" (nispi aylık ücretliler) arasında karmaşaya yol açtığını belirtmektedir. Uygulamada birçok işveren, günlük ücretle çalışıp ay sonunda toplu ödeme alan işçileri de bu kapsama sokarak hatalı kesintiler yapmaktadır.
Kanaatimizce, 48. maddedeki "aylık ücretli" ifadesi "aylık maktu ücretli" olarak netleştirilmelidir. Ayrıca, raporlu olunan ilk iki gün için SGK'nın ödeme yapmaması kuralı, işçiyi mağdur etmektedir; bu ilk iki günlük sürenin de (işçinin günlük veya saatlik çalışıp çalışmadığına bakılmaksızın) sosyal devlet ilkesi gereğince SGK tarafından karşılanması veya işverene yasal bir ödeme yükümlülüğü olarak yüklenmesi yönünde reform yapılmalıdır. Dijital çağda, rapor onay ve ödeme süreçlerinin tamamen otomatikleşmesi sayesinde mahsup işlemlerinin de manuel bordro takibinden çıkarılarak sistem tarafından otomatik yapılması sağlanmalıdır.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 31.05.2026 tarihi itibarıyla günceldir.