← Önceki Madde [13]
[15] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Çağrı üzerine çalışma ve uzaktan çalışma5

Madde 14 - Yazılı sözleşme ile işçinin yapmayı üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması halinde iş görme ediminin yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı iş ilişkisi, çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmi süreli bir iş sözleşmesidir. Hafta, ay veya yıl gibi bir zaman dilimi içinde işçinin ne kadar süreyle çalışacağını taraflar belirlemedikleri takdirde, haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılır. Çağrı üzerine çalıştırılmak için belirlenen sürede işçi çalıştırılsın veya çalıştırılmasın ücrete hak kazanır. İşçiden iş görme borcunu yerine getirmesini çağrı yoluyla talep hakkına sahip olan işveren, bu çağrıyı, aksi kararlaştırılmadıkça, işçinin çalışacağı zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadır. Süreye uygun çağrı üzerine işçi iş görme edimini yerine getirmekle yükümlüdür. Sözleşmede günlük çalışma süresi kararlaştırılmamış ise, işveren her çağrıda işçiyi günde en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır. (Ek fıkra: 6/5/2016-6715/2 md.) Uzaktan çalışma; işçinin, işveren tarafından oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçları ile işyeri dışında yerine getirmesi esasına dayalı ve yazılı olarak kurulan iş ilişkisidir. (Ek fıkra: 6/5/2016-6715/2 md.) Dördüncü fıkraya göre yapılacak iş sözleşmesinde; işin tanımı, yapılma şekli, işin süresi ve yeri, ücret ve ücretin ödenmesine ilişkin hususlar, işveren tarafından sağlanan ekipman ve bunların korunmasına ilişkin yükümlülükler, işverenin işçiyle iletişim kurması ile genel ve özel çalışma şartlarına ilişkin hükümler yer alır. (Ek fıkra: 6/5/2016-6715/2 md.) Uzaktan çalışmada işçiler, esaslı neden olmadıkça salt iş sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. İşveren, uzaktan çalışma ilişkisiyle iş verdiği çalışanın yaptığı işin niteliğini dikkate alarak iş sağlığı ve güvenliği önlemleri hususunda çalışanı bilgilendirmek, gerekli eğitimi vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmanla ilgili gerekli iş güvenliği tedbirlerini almakla yükümlüdür. (Ek fıkra: 6/5/2016-6715/2 md.) Uzaktan çalışmanın usul ve esasları, işin niteliği dikkate alınarak hangi işlerde uzaktan çalışmanın yapılamayacağı, verilerin korunması ve paylaşılmasına ilişkin işletme kurallarının uygulanması ile diğer hususlar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

  1. madde, iki esnek çalışma biçimini düzenler: çağrı üzerine çalışma ve (2016'da eklenen) uzaktan çalışma. Maddenin başlığı, 6715 sayılı Kanunla "Çağrı üzerine çalışma" iken "Çağrı üzerine çalışma ve uzaktan çalışma" şeklinde genişletilmiştir. Her iki biçim de klasik tam süreli/işyerinde çalışmadan ayrılır; çağrı üzerine çalışma zamansal esnekliği, uzaktan çalışma ise mekânsal esnekliği temsil eder.

Düzenlemenin amacı (ratio legis), bu esnek biçimleri hukuki çerçeveye kavuşturarak işçiyi belirsizliğe ve güvencesizliğe karşı korumaktır. Esneklik tanınırken, asgari çalışma/ücret güvenceleri ve eşit muamele kuralları getirilmiştir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

2.1. Çağrı Üzerine Çalışmanın Tanımı

Yazılı sözleşmeyle, işçinin üstlendiği işle ilgili olarak kendisine ihtiyaç duyulması hâlinde iş görme ediminin yerine getirileceğinin kararlaştırıldığı ilişki, çağrı üzerine çalışmaya dayalı kısmî süreli bir iş sözleşmesidir. Yani çağrı üzerine çalışma, kısmî süreli çalışmanın özel bir türüdür ve yazılı şekil şarttır.

2.2. Çalışma Süresi ve Ücret Güvencesi

Madde, işçiyi belirsizliğe karşı koruyan iki güvence getirir:

  • Taraflar, hafta/ay/yıl gibi bir dilimde işçinin ne kadar çalışacağını belirlemezse, haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılır. Böylece işçi en az bu süre üzerinden güvenceye kavuşur.
  • İşçi, belirlenen sürede çalıştırılsın veya çalıştırılmasın ücrete hak kazanır. Bu, çağrı gelmese bile işçinin gelir güvencesini sağlar.
2.3. Çağrı Usulü

İşveren, iş görme borcunu çağrı yoluyla talep hakkına sahipse, bu çağrıyı —aksi kararlaştırılmadıkça— işçinin çalışacağı zamandan en az dört gün önce yapmak zorundadır. Süreye uygun çağrıda işçi iş görme edimini yerine getirmekle yükümlüdür. Günlük çalışma süresi kararlaştırılmamışsa, işveren her çağrıda işçiyi günde en az dört saat üst üste çalıştırmak zorundadır. Bu kurallar, işçinin keyfî ve ânilik içeren çağrılarla mağdur edilmesini önler.

2.4. Uzaktan Çalışma

2016'da eklenen fıkralarla tanımlanan uzaktan çalışma, işçinin işverence oluşturulan iş organizasyonu kapsamında iş görme edimini evinde ya da teknolojik iletişim araçlarıyla işyeri dışında yerine getirmesidir; yazılı kurulur. Sözleşmede; işin tanımı, yapılma şekli, süresi ve yeri, ücret ve ödeme biçimi, işverence sağlanan ekipman ve korunması, iletişim ve çalışma şartları yer alır.

Uzaktan çalışan işçi de esaslı neden olmadıkça salt sözleşmesinin niteliğinden ötürü emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. İşveren, işin niteliğini gözeterek iş sağlığı ve güvenliği önlemleri konusunda işçiyi bilgilendirmek, eğitim vermek, sağlık gözetimini sağlamak ve sağladığı ekipmana ilişkin güvenlik tedbirlerini almakla yükümlüdür. Usul ve esaslar ile hangi işlerde uzaktan çalışmanın yapılamayacağı ve veri korumasına ilişkin kurallar yönetmeliğe bırakılmıştır.

3. Sistematik İlişkiler

  • İş Kanunu m. 13 — Kısmî süreli çalışma; çağrı üzerine çalışma bunun özel bir türüdür ve eşit muamele/orantılılık mantığı burada da geçerlidir.
  • İş Kanunu m. 8 — Şekil. Hem çağrı üzerine hem uzaktan çalışma yazılı kurulur.
  • 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — Uzaktan çalışmada işverenin iş sağlığı-güvenliği yükümlülükleri bu kanunla bağlantılıdır.

4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı

Bu maddeye doğrudan ilişkin — çağrı üzerine çalışmada ücret güvencesi/çağrı usulü veya uzaktan çalışmayı bizatihi konu edinen — son 24 ayda taranan dairelerde doğrulanmış güncel bir Yargıtay kararı künyesi tespit edilememiştir. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.

Uygulamanın yerleşik yaklaşımı, çağrı üzerine çalışmada süre belirlenmemişse haftalık yirmi saat üzerinden ücret hakkının doğduğu; çağrı gelmese de işçinin bu güvenceden yararlandığı yönündedir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Olay 1 (kurmaca senaryo): (A) ile çağrı üzerine çalışmaya dayalı yazılı bir sözleşme yapılır; ancak çalışma süresi hiç belirlenmez. Bir ay boyunca işveren (A)'yı hiç çağırmaz ve ücret ödemez.

Hukuki analiz: Süre belirlenmediğinden haftalık çalışma süresi yirmi saat kararlaştırılmış sayılır ve (A), çağrılsın çağrılmasın bu süreye karşılık gelen ücrete hak kazanır. İşverenin "çağırmadım, ödemem" tutumu hukuka aykırıdır.

Olay 2 (kurmaca senaryo): Uzaktan çalışan (B), evinde işverenin sağladığı bilgisayarla çalışmaktadır; işveren, (B)'yi işyerinde çalışan emsaline göre yıllık zamlardan ve sosyal haklardan mahrum bırakır.

Hukuki analiz: Uzaktan çalışan, esaslı neden olmadıkça salt sözleşmesinin niteliği nedeniyle emsal işçiye göre farklı işleme tabi tutulamaz. (B), emsal işçiyle eşit haklara sahiptir; ayrıca işveren iş sağlığı-güvenliği yükümlülüklerini de yerine getirmek zorundadır.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Yazılılık şarttır: Hem çağrı üzerine hem uzaktan çalışma sözleşmesi yazılı kurulur.
  • Yirmi saat güvencesi: Çağrı üzerine çalışmada süre belirlenmemişse haftalık yirmi saat varsayılır ve ücret bu süre üzerinden güvencededir.
  • Çağrı süresi ve asgari çalışma: Çağrı en az dört gün önce yapılır; günlük süre belirlenmemişse her çağrıda en az dört saat üst üste çalıştırma zorunludur.
  • Uzaktan çalışmada eşitlik ve İSG: Uzaktan çalışan emsalle eşit muamele görür; işveren İSG yükümlülüklerini taşır.

7. Eleştirel Değerlendirme

  1. madde, esnek çalışma biçimlerini hukukileştirirken işçiyi güvencesizliğe karşı koruyan dengeli bir düzenlemedir. Çağrı üzerine çalışmadaki yirmi saat varsayımı ve "çağrılsın çağrılmasın ücret" güvencesi, bu biçimin işçiyi gelirsiz bırakmasını önleyen isabetli kurallardır. Uzaktan çalışmanın 2016'da açık bir çerçeveye kavuşturulması da, dijitalleşen çalışma yaşamı bakımından zamanında bir adımdır.

Maddenin güncel tartışması, özellikle uzaktan çalışmada çalışma süresinin denetimi, bağlantısız kalma (çevrimdışı olma) hakkı ve giderlerin (elektrik, internet) karşılanması gibi konuların yeterince düzenlenmemiş olmasıdır. Uzaktan çalışmanın yaygınlaşması, bu boşlukların pratikte sorun yaratmasına yol açmaktadır. Kanaatimizce maddenin çerçevesi sağlam olmakla birlikte, uzaktan çalışmaya ilişkin çalışma süresi ve gider güvenceleri yönünden tamamlayıcı düzenlemelere ihtiyaç vardır.

Metodolojik Not

Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.

Kullanılan kaynaklar:

  • Doktrin: İş hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
  • Yargıtay kararları: karararama.yargitay.gov.tr üzerinden 31.05.2026 tarihinde tarama yapılmış; maddeye özgü doğrulanmış güncel karar tespit edilememiştir (bkz. § 4).
  • Mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu yürürlükteki metni (6715 sayılı Kanunla eklenen uzaktan çalışma fıkraları); sistematik ilişkilerde m. 8, m. 13 ve 6331 sayılı Kanun.

Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 4857 sayılı İş Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.

Görüş: Çağrı üzerine çalışmadaki yirmi saat ve ücret güvencesi isabetlidir; uzaktan çalışmada çalışma süresi, çevrimdışı kalma hakkı ve gider güvenceleri tamamlayıcı düzenlemelerle netleştirilmelidir.

Güncellik: 31.05.2026 tarihi itibariyle günceldir. Yeni Yargıtay HGK / YİBK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.

← Önceki Madde [13]
[15] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.