1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
4857 sayılı İş Kanunu’nun 106. maddesi, iş gücü piyasasının regülasyonunu, yasa dışı personel simsarlığının önlenmesini ve en önemlisi iş arayan dezavantajlı bireylerin sömürülmesini engellemeyi amaçlayan idari ceza normudur. Madde, kanunun "İdari Ceza Hükümleri" başlıklı sekizinci bölümünde yer almaktadır. Bu düzenlemenin amacı (ratio legis), kanunun 90. maddesinde yer alan ve işe aracılık faaliyetlerinin sadece devlet (İŞKUR) veya devletten izin almış Özel İstihdam Bürolarınca yapılabileceğini öngören yasal tekel/lisans kuralını ihlal eden, yani kaçak veya ruhsatsız olarak insan kaynakları/recruitment faaliyeti yürüten kişi ve kurumları mali olarak cezalandırmaktır.
Tarihsel gelişim açısından m. 106, 1475 sayılı mülga İş Kanunu'nun 99/A maddesindeki yaptırımın güncellenmiş şeklidir. Kanun metninde yer alan "bir milyar lira" ifadesi, 2005 yılındaki para reformu ile "bin Yeni Türk Lirası" (1.000 TL) olarak uygulanmaktadır. Diğer tüm idari para cezaları gibi, bu maktu ceza da her yıl Kabahatler Kanunu uyarınca ilan edilen Yeniden Değerleme Oranı nispetinde artırılarak güncellenmektedir. Ancak bu maddenin uygulanmasında, Türk iş hukuku doktrininde ve uygulamasında çok önemli bir sistematik çatışma ve "lex specialis" (özel kanun) önceliği meselesi mevcuttur.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. İzin Almadan Faaliyet Gösterme
İŞKUR’dan yasal "Özel İstihdam Bürosu İzin Belgesi" (ruhsat) almadan, üçüncü kişiler adına iş arayanları işe yerleştirme, CV toplama, seçme ve yerleştirme veya kafa avcılığı (headhunting) faaliyetlerini ticari veya profesyonel olarak yürütmektir.
2.2. İdari Cezanın Muhatabı
Cezanın muhatabı, izin almadan bu faaliyeti yürüten yasa dışı aracı gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişileri (şirketler) ile bunların yöneticileridir.
2.3. Maktu Ceza Niteliği
Ceza, ihlalden etkilenen kişi sayısına bakılmaksızın, yasa dışı faaliyetin tespiti halinde uygulanan maktu (sabit) bir cezadır.
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, İş Kanunu m. 90 (İş ve işçi bulmaya aracılık), 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu (özellikle idari para cezalarını düzenleyen 20. maddesi), 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ve TBK m. 27 ile doğrudan sistematik ilişki içindedir.
Sistematik açıdan en önemli husus, 4904 sayılı İŞKUR Kanunu'nun m. 20/b hükmünde, izin almadan işe aracılık faaliyeti yapanlara yönelik çok daha ağır ve caydırıcı idari para cezaları (on binlerce liralık cezalar ve fiilin tekrarı halinde katlamalı cezalar) öngörülmüş olmasıdır. Dolayısıyla, normlar çatışmasında özel ve sonraki kanun niteliğindeki 4904 sayılı Kanun yaptırımları öncelikle uygulanmaktadır.
4. Uygulama: Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ve idari mahkemelerin yerleşik içtihatlarına göre; İŞKUR izni olmaksızın fiziki ofis açarak veya internet siteleri (web portalları, mobil uygulamalar) üzerinden iş arayanların verilerini toplayıp işverenlerle eşleştiren ve bu hizmet karşılığında işverenlerden "üyelik bedeli", "ilan ücreti" veya "komisyon" alan şirketlerin eylemleri izin almadan işe aracılık faaliyeti olarak kabul edilir. İŞKUR İl Müdürlükleri tarafından bu şirketlere uygulanan idari para cezalarına karşı açılan iptal davaları, internet sitelerinin de m. 90/106 kapsamında ruhsata tabi olduğu gerekçesiyle reddedilmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): (A) Danışmanlık Şirketi, İŞKUR'dan ruhsat almadan bir ofis kurmuş ve inşaat firmalarına kalıpçı, demirci gibi mavi yaka personeli seçme-yerleştirme hizmeti sunarak fatura kesmiştir. İŞKUR denetiminde ruhsatsız faaliyet saptanarak m. 106 ve 4904 m. 20 uyarınca idari para cezası kesilmiştir.
Hukuki Analiz: İzin almadan iş ve işçi bulmaya aracılık etmek m. 90'ın açık ihlali olup, m. 106 ve 4904 m. 20 uyarınca cezalandırılmalıdır. Uygulamada, daha yüksek ve caydırıcı olan 4904 m. 20 cezası öncelikle tahsil edilir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Bir yazılım firması (B), "yazılımcı eşleştirme robotu" adlı bir yapay zeka algoritması geliştirmiş ve İŞKUR izni olmadan yazılımcı arayan firmalarla iş arayan yazılımcıları dijital platformda buluşturarak komisyon almıştır. Firma, ruhsatı olmadığı için kesilen cezaya "biz insan kaynakları firması değiliz, sadece yazılım satıyoruz" diyerek itiraz etmiştir.
Hukuki Analiz: Aracılık faaliyetinin dijitalleşmiş veya yapay zeka ile yapılıyor olması ruhsat zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Algoritmanın yaptığı iş doğrudan m. 90 kapsamında işe aracılık faaliyeti olup, İŞKUR izni olmaksızın yapılması m. 106 uyarınca idari para cezası yaptırımına tabidir.
6. Pratik Uygulama Notları
- Lex Specialis Derogat Legi Generali: Uygulamada İŞKUR müfettişleri ve il müdürlükleri, daha yüksek caydırıcılığa sahip olan ve kendi özel kanunları olan 4904 sayılı Kanun m. 20 cezalarını tercih ederler.
- Duyuru ve İlan Yasağı: Ruhsatsız aracıların gazete, internet veya sosyal medya üzerinden iş/işçi bulma ilanları yayımlaması da doğrudan cezai ihlal oluşturur.
- İtiraz Merci: Tebliğden itibaren 15 gün içinde Sulh Ceza Hakimliğine itiraz edilmelidir.
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 106, yasa dışı simsarlıkla mücadelede ilk yasal mevziyi oluşturması bakımından doktrinde Süzek ve Mollamahmutoğlu / Astarlı / Baysal tarafından tarihsel olarak olumlu değerlendirilmektedir.
Ancak güncel mevzuat tekniği açısından m. 106'nın varlığı ciddi bir "mevzuat enflasyonu ve mükerrerliği" yaratmaktadır. 4904 sayılı İŞKUR Kanunu m. 20, izin almadan aracılık yapanlara yönelik çok daha modern, kapsamlı ve ağır cezalar getirerek m. 106'yı fiilen kadük (işlevsiz) bırakmıştır. Aynı fiil için iki farklı kanunda (4857 m. 106 ve 4904 m. 20) iki farklı ceza öngörülmesi, ceza hukukunun en temel ilkelerinden biri olan "aynı fiilden dolayı iki kez cezalandırılmama" (ne bis in idem) ilkesine aykırılık riski taşımaktadır. Bu sistematik çarpıklığı gidermek adına; İş Kanunu m. 106 hükmü yasal bir revizyonla tamamen yürürlükten kaldırılmalı ve yasa dışı aracılık cezaları tamamen ve tek elden 4904 sayılı İŞKUR Kanunu'na devredilmelidir.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
- Doktrin: Sarper Süzek (İş Hukuku), Nuri Çelik / Nurşen Caniklioğlu / Talat Canbolat (İş Hukuku Dersleri), Hamdi Mollamahmutoğlu / Muhittin Astarlı / Ulaş Baysal (İş Hukuku).
- Mevzuat: 4857 sayılı İş Kanunu m. 106, m. 90, 4904 sayılı Kanun m. 20, 5326 sayılı Kabahatler Kanunu m. 17.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
4857 sayılı İş Kanunu’nun 106. maddesi, iş gücü piyasasının regülasyonunu, yasa dışı personel simsarlığının önlenmesini ve en önemlisi iş arayan dezavantajlı bireylerin sömürülmesini engellemeyi amaçlayan idari ceza normudur. Madde, kanunun "İdari Ceza Hükümleri" başlıklı sekizinci bölümünde yer almaktadır. Bu düzenlemenin amacı (ratio legis), kanunun 90. maddesinde yer alan ve işe aracılık faaliyetlerinin sadece devlet (İŞKUR) veya devletten izin almış Özel İstihdam Bürolarınca yapılabileceğini öngören yasal tekel/lisans kuralını ihlal eden, yani kaçak veya ruhsatsız olarak insan kaynakları/recruitment faaliyeti yürüten kişi ve kurumları mali olarak cezalandırmaktır.
Tarihsel gelişim açısından m. 106, 1475 sayılı mülga İş Kanunu'nun 99/A maddesindeki yaptırımın güncellenmiş şeklidir. Kanun metninde yer alan "bir milyar lira" ifadesi, 2005 yılındaki para reformu ile "bin Yeni Türk Lirası" (1.000 TL) olarak uygulanmaktadır. Diğer tüm idari para cezaları gibi, bu maktu ceza da her yıl Kabahatler Kanunu uyarınca ilan edilen Yeniden Değerleme Oranı nispetinde artırılarak güncellenmektedir. Ancak bu maddenin uygulanmasında, Türk iş hukuku doktrininde ve uygulamasında çok önemli bir sistematik çatışma ve "lex specialis" (özel kanun) önceliği meselesi mevcuttur.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. İzin Almadan Faaliyet Gösterme
İŞKUR’dan yasal "Özel İstihdam Bürosu İzin Belgesi" (ruhsat) almadan, üçüncü kişiler adına iş arayanları işe yerleştirme, CV toplama, seçme ve yerleştirme veya kafa avcılığı (headhunting) faaliyetlerini ticari veya profesyonel olarak yürütmektir.
2.2. İdari Cezanın Muhatabı
Cezanın muhatabı, izin almadan bu faaliyeti yürüten yasa dışı aracı gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişileri (şirketler) ile bunların yöneticileridir.
2.3. Maktu Ceza Niteliği
Ceza, ihlalden etkilenen kişi sayısına bakılmaksızın, yasa dışı faaliyetin tespiti halinde uygulanan maktu (sabit) bir cezadır.
3. Sistematik İlişkiler
Bu madde, İş Kanunu m. 90 (İş ve işçi bulmaya aracılık), 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu (özellikle idari para cezalarını düzenleyen 20. maddesi), 5326 sayılı Kabahatler Kanunu ve TBK m. 27 ile doğrudan sistematik ilişki içindedir.
Sistematik açıdan en önemli husus, 4904 sayılı İŞKUR Kanunu'nun m. 20/b hükmünde, izin almadan işe aracılık faaliyeti yapanlara yönelik çok daha ağır ve caydırıcı idari para cezaları (on binlerce liralık cezalar ve fiilin tekrarı halinde katlamalı cezalar) öngörülmüş olmasıdır. Dolayısıyla, normlar çatışmasında özel ve sonraki kanun niteliğindeki 4904 sayılı Kanun yaptırımları öncelikle uygulanmaktadır.
4. Uygulama: Yargıtay / Danıştay / Anayasa Mahkemesi İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin son 24 ayda Yargıtay/AYM kararı çekilemedi. Kullanıcı tarafından sağlanan ek karar yok.
Bununla birlikte, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu ve idari mahkemelerin yerleşik içtihatlarına göre; İŞKUR izni olmaksızın fiziki ofis açarak veya internet siteleri (web portalları, mobil uygulamalar) üzerinden iş arayanların verilerini toplayıp işverenlerle eşleştiren ve bu hizmet karşılığında işverenlerden "üyelik bedeli", "ilan ücreti" veya "komisyon" alan şirketlerin eylemleri izin almadan işe aracılık faaliyeti olarak kabul edilir. İŞKUR İl Müdürlükleri tarafından bu şirketlere uygulanan idari para cezalarına karşı açılan iptal davaları, internet sitelerinin de m. 90/106 kapsamında ruhsata tabi olduğu gerekçesiyle reddedilmektedir.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (Kurmaca Senaryo): (A) Danışmanlık Şirketi, İŞKUR'dan ruhsat almadan bir ofis kurmuş ve inşaat firmalarına kalıpçı, demirci gibi mavi yaka personeli seçme-yerleştirme hizmeti sunarak fatura kesmiştir. İŞKUR denetiminde ruhsatsız faaliyet saptanarak m. 106 ve 4904 m. 20 uyarınca idari para cezası kesilmiştir.
Hukuki Analiz: İzin almadan iş ve işçi bulmaya aracılık etmek m. 90'ın açık ihlali olup, m. 106 ve 4904 m. 20 uyarınca cezalandırılmalıdır. Uygulamada, daha yüksek ve caydırıcı olan 4904 m. 20 cezası öncelikle tahsil edilir.
Olay 2 (Kurmaca Senaryo): Bir yazılım firması (B), "yazılımcı eşleştirme robotu" adlı bir yapay zeka algoritması geliştirmiş ve İŞKUR izni olmadan yazılımcı arayan firmalarla iş arayan yazılımcıları dijital platformda buluşturarak komisyon almıştır. Firma, ruhsatı olmadığı için kesilen cezaya "biz insan kaynakları firması değiliz, sadece yazılım satıyoruz" diyerek itiraz etmiştir.
Hukuki Analiz: Aracılık faaliyetinin dijitalleşmiş veya yapay zeka ile yapılıyor olması ruhsat zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Algoritmanın yaptığı iş doğrudan m. 90 kapsamında işe aracılık faaliyeti olup, İŞKUR izni olmaksızın yapılması m. 106 uyarınca idari para cezası yaptırımına tabidir.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
İş Kanunu m. 106, yasa dışı simsarlıkla mücadelede ilk yasal mevziyi oluşturması bakımından doktrinde Süzek ve Mollamahmutoğlu / Astarlı / Baysal tarafından tarihsel olarak olumlu değerlendirilmektedir.
Ancak güncel mevzuat tekniği açısından m. 106'nın varlığı ciddi bir "mevzuat enflasyonu ve mükerrerliği" yaratmaktadır. 4904 sayılı İŞKUR Kanunu m. 20, izin almadan aracılık yapanlara yönelik çok daha modern, kapsamlı ve ağır cezalar getirerek m. 106'yı fiilen kadük (işlevsiz) bırakmıştır. Aynı fiil için iki farklı kanunda (4857 m. 106 ve 4904 m. 20) iki farklı ceza öngörülmesi, ceza hukukunun en temel ilkelerinden biri olan "aynı fiilden dolayı iki kez cezalandırılmama" (ne bis in idem) ilkesine aykırılık riski taşımaktadır. Bu sistematik çarpıklığı gidermek adına; İş Kanunu m. 106 hükmü yasal bir revizyonla tamamen yürürlükten kaldırılmalı ve yasa dışı aracılık cezaları tamamen ve tek elden 4904 sayılı İŞKUR Kanunu'na devredilmelidir.
Metodolojik Not
Bu analiz, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ve mesleki etik ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan Kaynaklar:
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir.