1 – Taşınırlar hakkında
Madde 88 – (Değişik: 2/7/2012-6352/17 md.) Haczolunan paraları, banknotları, hamiline ait senetleri, poliçeler ve sair cirosu kabil senetler ile altın, gümüş ve diğer kıymetli şeyleri icra dairesi muhafaza eder. Diğer taşınır mallar, masrafı peşinen alacaklıdan alınarak muhafaza altına alınır. Alacaklı muvafakat ederse, istenildiği zaman verilmek şartıyla, muvakkaten borçlu yedinde veya üçüncü şahıs nezdinde bırakılabilir. Üçüncü şahsın elinde bulunan taşınır mallar
haczedildiğinde, üçüncü şahsın kabulü hâlinde üçüncü şahsa yediemin olarak bırakılır. (Değişik cümle:24/11/2021-7343/7 md.) Haczedilmiş ancak muhafaza altına alınmamış mallar satış talebi üzerine muhafaza altına alınır veya ihale alıcısına teslime hazır hâle getirilir, aksi takdirde satış yapılamaz. (Ek cümle:24/11/2021-7343/7 md.) Sicile kayıtlı motorlu kara araçları bakımından 106 ncı madde hükmü saklıdır. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası andlaşma hükümleri saklı kalmak kaydıyla, yabancı devlet başkanı, parlamento başkanı, hükümet başkanı veya hükümet üyelerini taşıyan ulaşım araçları, bu kişiler Türkiye’de bulundukları sürece, muhafaza altına alınamaz ve yediemine bırakılamaz. İcra dairesi üçüncü bir şahsa rehnedilmiş olan malları da muhafaza altına alabilir. Ticari işletme rehni kapsamındaki taşınırlar ise icra dairesince satılmalarına karar verilmesinden sonra muhafaza altına alınabilir. Bu mallar paraya çevrilmediği takdirde geri verilir. Haczedilen mallar, Adalet Bakanlığı tarafından yetki verilen gerçek veya tüzel kişilere ait lisanslı yediemin depolarında muhafaza edilir. Yetki verilen gerçek veya tüzel kişiler, bu yetkilerini Adalet Bakanlığının onayıyla alt işleticilere aynı standartları sağlamak koşuluyla devredebilirler. Bu devir, yetki verilen gerçek veya tüzel kişilerin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Bu depoların yönetmelikte belirlenen nitelik ve şartlara uygunluğunun saptanması sonucunda işletme belgesi Adalet Bakanlığı tarafından verilir. Haczedilen malların muhafaza işlemleri; lisanslı yediemin depolarının kuruluşuna, bu depolarda bulunması gereken asgari niteliklere, depo için alınacak teminata, mallar için muhtemel rizikolara karşı yapılacak sigortaya; işletici olma niteliklerine, işletici lisansına, Adalet Bakanlığı tarafından bu lisansın verilmesine; Adalet Bakanlığının lisanslı işletmelerle ilgili görev ve yetkilerine; faaliyetin durdurulması ya da iptali gibi idari tedbir ve tasarruflara; bu depoların denetimine ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar, Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılan yönetmelikte düzenlenir. Haczedilen malların muhafazası aşamasındaki ücretler Adalet Bakanlığı tarafından düzenlenecek tarifeyle belirlenir. (Mülga fıkra: 28/3/2023-7445/42 md.) İcra müdürlüklerinin talebi üzerine kolluk kuvvetleri tarafından yakalanan araçlar, en geç üç iş günü içinde en yakın icra müdürlüğüne teslim edilir. Aracı teslim alan icra müdürlüğü, aracın yakalanmasını isteyen icra müdürlüğüne bildirimde bulunur. Muhafazasına gerek kalmayan malların tasfiyesi:
Metodolojik Not
Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 88. maddesi, haczedilen taşınır malların hukuki ve fiili akıbetini, muhafaza tedbirlerinin sınırlarını ve yedieminlik müessesesini düzenleyen temel usul hükmüdür. Haciz, hukuki bir el koyma işlemi olmakla birlikte, alacaklının tatmin edilebilmesi için haczedilen malların fiziken de güvence altına alınması ve satılarak paraya çevrilmeye hazır halde tutulması gerekir. İİK m. 88, taşınır malları niteliklerine göre ikili bir ayrıma tabi tutarak; para, kıymetli evrak ve altın gibi değerlerin bizzat icra dairesinin kasasında muhafazasını emrederken, diğer eşyaların masrafı peşin alınmak kaydıyla lisanslı yediemin depolarında saklanmasını kurala bağlamıştır. Kuru, İcra ve İflas Hukuku eserinde, muhafaza tedbirlerinin temel amacının borçlunun malları gizlemesini, kaçırmasını veya tahrip etmesini önleyerek alacaklının satış bedelinden tatmin olma hakkını fiilen garanti altına almak olduğunu ifade etmektedir [1].
2. Maddedeki Kavramların Analizi
3. Sistematik İlişkiler
İİK m. 88 hükmü, borçlunun tasarruf yetkisini kısıtlayan İİK m. 86 ile ayrılmaz bir bütünlük içindedir. Zira bir mal fiilen muhafaza altına alınmaz ve borçluda bırakılırsa, iyi niyetli üçüncü kişilerin o malı TMK zilyetlik hükümleri uyarınca kazanma riski doğar. Madde aynı zamanda, satış talebini düzenleyen İİK m. 106 ve ihale süreçleriyle doğrudan bağlantılıdır. 2021 yılında yapılan değişiklikle getirilen "satış talebi üzerine muhafaza altına alınır veya ihale alıcısına teslime hazır hâle getirilir, aksi takdirde satış yapılamaz" kuralı bu ilişkinin en net göstergesidir. Pekcanıtez/Atalay/Sungurtekin Özkan, İcra ve İflas Hukuku çalışmasında, bu kuralın ihale alıcılarının "malın yerinde bulunamaması" riskini ortadan kaldırmak ve ihaleye olan güveni tesis etmek amacıyla sisteme entegre edildiğini belirtmektedir [1]. Ayrıca, ticari işletme rehni kapsamındaki malların ancak "satış kararı verildikten sonra" muhafaza altına alınabileceği kuralı, Ticari İşletme Rehni Kanunu'nun ekonomik işletmeyi yaşatma gayesiyle uyum içindedir.
4. Uygulama: Yargı İçtihadı
Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
(kurmaca senaryo) İcra memuru ve alacaklı vekili borçlu A'nın evine fiili hacze gitmiştir. Evde yapılan aramada yastık altında 50.000 TL nakit para ile 5 adet tam altın, salonda ise değeri yüksek bir televizyon bulunmuştur. İcra memuru parayı ve altınları tutanağa geçirerek doğrudan alıp icra dairesinin kasasına/banka hesabına intikal ettirmek zorundadır; alacaklı istese dahi bu kıymetli şeyler borçluya yediemin olarak bırakılamaz. Televizyon için ise alacaklı vekili "muhafaza masrafı yapmak istemiyoruz, şimdilik borçluda kalsın" şeklinde muvafakat verirse, televizyon borçlu A'ya yediemin sıfatıyla teslim edilebilir.
(kurmaca senaryo) Borçlu B'ye ait bir iş makinesi aylar önce haczedilmiş ancak alacaklının rızasıyla borçlu B'nin şantiyesinde bırakılmıştır. Alacaklı daha sonra icra dairesinden bu makinenin satılmasını talep etmiştir. İcra müdürü, İİK m. 88 uyarınca öncelikle iş makinesinin şantiyeden alınarak lisanslı yediemin deposuna çekilmesini veya fiilen ihaleyi kazanacak kişiye teslime hazır hale getirilmesini talep etmeli, bu işlem yapılmadan doğrudan satış ilanı düzenlememelidir.
6. Pratik Uygulama Notları
Bir alacaklı vekili olarak fiili hacze gidildiğinde "muhafaza" kararı çok stratejik bir adımdır. Eğer haczedilen mal hızlı değer kaybeden, modası geçen veya depolama masrafı kendi değerini aşacak bir eşya ise (örneğin sıradan ofis mobilyaları), bu malları lisanslı depoya çekmek alacaklıya tahsilattan ziyade sadece masraf yükleyecektir. Talih Uyar, İcra ve İflas Kanunu Şerhi eserinde, malların borçluya yediemin olarak bırakılması halinde hukuki muhafazanın zayıflayacağını, borçlunun malları satması durumunda sadece cezai sorumluluğun doğacağını ancak alacağın fiilen tahsilinin tehlikeye gireceğini meslektaşlara önemle hatırlatmaktadır [1]. Ayrıca kolluk kuvvetlerince trafikte yakalanan motorlu araçların 3 iş günü içinde icra müdürlüğüne teslim edilmesi kuralı getirilmiş olup, avukatların yakalama sonrası aracı hızla lisanslı depoya çektirmesi, emniyet otoparklarında doğacak fahiş ve denetimsiz ücretlerin önüne geçmek için elzemdir.
7. Eleştirel Değerlendirme
Kanun koyucunun "lisanslı yediemin depoları" müessesesini ihdas etmesi, geçmişte yaşanan gayrinizami, merdiven altı depoların yarattığı suiistimalleri ve malların çürümesini engellemek adına olumlu bir reformdur. Adalet Bakanlığı tarifesiyle ücretlerin standardize edilmesi kısmen şeffaflık sağlamıştır. Ancak sistem uygulamada ciddi ekonomik tıkanıklıklar yaratmaktadır. Ejder Yılmaz, İcra ve İflas Hukuku eserinde, lisanslı depoların yüksek günlük bekleme, nakliye ve çekici ücretlerinin çoğu zaman haczedilen malın değerini fersah fersah aştığını, bunun sonucunda ne borçlunun borcundan kurtulabildiğini ne de alacaklının cebine para girdiğini vurgulayarak, bu sistemin usul ekonomisi ve ölçülülük ilkeleriyle açıkça çelişen yönlerini eleştirmektedir [1]. Keza, 2021 değişikliğiyle gelen "satıştan önce malın depoya çekilmesi zorunluluğu", devasa sanayi makineleri gibi nakliyesi yüz binlerce lira tutan eşyalar için adeta satışı imkânsız hale getiren pratik bir engel yaratmıştır. Kanunda bu tür istisnai durumlar için esnek muhafaza (yerinde satış/yerinde sergileme) modellerinin geliştirilmesi şarttır.
Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)