1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 83/c maddesi, taşınmaz rehni (ipotek) kurumu ile
haciz prosedürü arasındaki çatışmayı, rehin alacaklısı ve ekonomik bütünlük
lehine çözen spesifik bir düzenlemedir. Kanun'a 1988 yılında eklenen bu hükmün
temel amacı, özellikle sanayi tesisleri, fabrikalar ve turistik işletmeler gibi
yerlerde bulunan ve işletmenin faaliyetini sürdürebilmesi için hayati önem
taşıyan makinelerin veya donanımların, taşınmazdan koparılarak tek başına
haczedilip satılmasını engellemektir. Kuru, İcra ve İflas Hukuku eserinde,
eklentinin taşınmazdan ayrı haczedilememesi kuralının, hem ipotek alacaklısının
teminatını güvence altına almayı hem de milli servet niteliğindeki ekonomik
tesislerin parçalanarak değer yitirmesini önlemeyi hedeflediğini ifade
etmektedir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
- Taşınmaz Rehni (İpotek): Mevcut veya ileride doğması muhtemel bir
alacağı güvence altına almak amacıyla bir taşınmazın teminat olarak
gösterilmesidir.
- İpotek Akit Tablosu: İpotek kurulurken tapu sicil müdürlüğünde resmi
memur tarafından düzenlenen ve ipoteğin kapsamını, bedelini, taraflarını ve
varsa eklentileri gösteren resmi senettir.
- Eklenti (Teferruat): Asıl şeyin (taşınmazın) maliki tarafından o şeyin
işletilmesi, korunması veya ondan yararlanılması için asıl şeye sürekli olarak
özgülenen ve mahalli adete göre asıl şeyle birleştirilen menkul mallardır.
- Ayrı Olarak Haczedilememe: Taşınmaza bağlı bir eklentinin, üzerinde
bulunduğu taşınmazdan (asıl şeyden) bağımsız bir menkul mal gibi haczedilip
muhafaza altına alınamaması ve satılamaması yasağıdır.
3. Sistematik İlişkiler
İİK m. 83/c hükmü, doğrudan doğruya eşya hukukunun temel prensipleriyle
bağlantılıdır. Madde metninde atıf yapılan Mülga 743 sayılı Türk Kanunu
Medenisi'nin 777. maddesi, yürürlükteki 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun
(TMK) 862. maddesine tekabül etmektedir. TMK m. 862 uyarınca "Rehin, taşınmazı
bütünleyici parçaları ve eklentileriyle birlikte yükümlü kılar". Eşya hukuku,
eklentinin kural olarak asıl şeyin kaderine tabi olacağını emreder.
Pekcanıtez/Atalay/Sungurtekin Özkan, İcra ve İflas Hukuku çalışmasında, icra
hukukundaki bu özel düzenlemenin medeni hukuktaki "eklentinin asıl şeye tabi
olma" kuralının usul hukukundaki pratik bir yansıması ve tamamlayıcısı olduğunu
belirtmektedir. Hüküm ayrıca, haczedilemezlik şikayetini düzenleyen İİK m. 16
kuralı ile usuli bir bütünlük içindedir.
4. Uygulama: Yargı İçtihadı
Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
(kurmaca senaryo) A Tekstil A.Ş., fabrikasını kredi teminatı olarak B
Bankası'na ipotek etmiştir. Tapu müdürlüğünde düzenlenen ipotek akit
tablosunda, fabrikada bulunan tüm dokuma tezgahları ve boya makineleri
"eklenti" (teferruat) olarak tek tek sayılarak kaydedilmiştir. Daha sonra A
Tekstil A.Ş.'nin piyasaya olan cari hesap borçları nedeniyle alacaklı C,
fabrikaya hacze gelmiş ve dokuma tezgahlarını menkul mal hükmünde haczettirip
yediemin deposuna kaldırmak istemiştir. İcra memuru, İİK m. 83/c uyarınca
ipotek akit tablosunda yazılı olan bu tezgahların taşınmazdan ayrı olarak
haczedilemeyeceğine karar vererek C'nin bu talebini reddetmelidir.
(kurmaca senaryo) D Tarım İşletmesi'ne ait elma bahçesi E'ye ipoteklidir.
Ancak ipotek akit tablosunda bahçede kullanılan traktör ve ilaçlama makineleri
eklenti olarak yazılmamıştır. Başka bir alacaklı F, borçtan dolayı traktörü
haczetmek istemiştir. Traktör ipotek akit tablosunda eklenti olarak sayılmadığı
için, İİK m. 83/c'deki katı korumadan yararlanamaz ve -eğer İİK m. 82'deki
genel haczedilemezlik şartları da oluşmamışsa- asıl taşınmazdan ayrı olarak
menkul haczi hükümlerine göre haczedilebilir.
6. Pratik Uygulama Notları
Bir avukat olarak fabrikalara, üretim tesislerine veya otellere menkul haczine
gidildiğinde en sık karşılaşılan itiraz, "Bu mallar teferruattır (eklentidir),
binanın ipoteğine dâhildir, haczedemezsiniz" şeklindeki beyanlardır. Alacaklı
vekilinin burada yapması gereken ilk iş, derhal tapu sicilinden borçluya ait
taşınmazın ipotek akit tablosunu celp ettirmektir. Talih Uyar, İcra ve İflas
Kanunu Şerhi eserinde, bir menkul malın sadece fiilen asıl şeye özgülenmiş
olmasının icra hukuku bakımından haczedilmezlik için yetmeyeceğini, İİK m. 83/c
uyarınca eklentinin mutlaka resmi ipotek akit tablosunda "sayılmış" (yazılmış)
olması gerektiğini vurgulamaktadır. Eğer akit tablosunda sayılmamışsa,
borçlunun veya ipotek alacaklısının şikayeti icra mahkemesince reddedilmelidir.
7. Eleştirel Değerlendirme
İİK m. 83/c hükmü, ekonomik tesislerin bütünlüğünü koruma amacı bakımından
yerinde olsa da, kaleme alınış biçimi itibarıyla Medeni Kanun ile uyumsuzluk
yaratmaktadır. TMK m. 862 uyarınca bir mal eşya hukuku kurallarına göre
"eklenti" niteliği taşıyorsa, ipotek akit tablosunda açıkça yazılmasa dahi
kanun gereği rehnin kapsamına girer. Ancak İİK m. 83/c, haczedilemezlik için
eklentinin "ipotek akit tablosunda sayılı bulunmasını" şekli bir şart olarak
aramaktadır. Ejder Yılmaz, İcra ve İflas Hukuku eserinde, maddi hukuk (eşya
hukuku) ile şekli hukuk (icra hukuku) arasındaki bu çelişkinin uygulamada büyük
mağduriyetlere yol açtığını, ipotek tablosuna yazılmayı unutan ancak fiilen ve
hukuken eklenti olan malların ayrı ayrı haczedilmesiyle tesislerin felce
uğratıldığını eleştirel bir dille ifade etmektedir. Bu hükmün, TMK ile tam
uyumlu hale getirilerek "nitelik itibarıyla eklenti olan malların" da koruma
kapsamına açıkça alınması gerekmektedir.
Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 83/c maddesi, taşınmaz rehni (ipotek) kurumu ile haciz prosedürü arasındaki çatışmayı, rehin alacaklısı ve ekonomik bütünlük lehine çözen spesifik bir düzenlemedir. Kanun'a 1988 yılında eklenen bu hükmün temel amacı, özellikle sanayi tesisleri, fabrikalar ve turistik işletmeler gibi yerlerde bulunan ve işletmenin faaliyetini sürdürebilmesi için hayati önem taşıyan makinelerin veya donanımların, taşınmazdan koparılarak tek başına haczedilip satılmasını engellemektir. Kuru, İcra ve İflas Hukuku eserinde, eklentinin taşınmazdan ayrı haczedilememesi kuralının, hem ipotek alacaklısının teminatını güvence altına almayı hem de milli servet niteliğindeki ekonomik tesislerin parçalanarak değer yitirmesini önlemeyi hedeflediğini ifade etmektedir.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
3. Sistematik İlişkiler
İİK m. 83/c hükmü, doğrudan doğruya eşya hukukunun temel prensipleriyle bağlantılıdır. Madde metninde atıf yapılan Mülga 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi'nin 777. maddesi, yürürlükteki 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 862. maddesine tekabül etmektedir. TMK m. 862 uyarınca "Rehin, taşınmazı bütünleyici parçaları ve eklentileriyle birlikte yükümlü kılar". Eşya hukuku, eklentinin kural olarak asıl şeyin kaderine tabi olacağını emreder. Pekcanıtez/Atalay/Sungurtekin Özkan, İcra ve İflas Hukuku çalışmasında, icra hukukundaki bu özel düzenlemenin medeni hukuktaki "eklentinin asıl şeye tabi olma" kuralının usul hukukundaki pratik bir yansıması ve tamamlayıcısı olduğunu belirtmektedir. Hüküm ayrıca, haczedilemezlik şikayetini düzenleyen İİK m. 16 kuralı ile usuli bir bütünlük içindedir.
4. Uygulama: Yargı İçtihadı
Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
(kurmaca senaryo) A Tekstil A.Ş., fabrikasını kredi teminatı olarak B Bankası'na ipotek etmiştir. Tapu müdürlüğünde düzenlenen ipotek akit tablosunda, fabrikada bulunan tüm dokuma tezgahları ve boya makineleri "eklenti" (teferruat) olarak tek tek sayılarak kaydedilmiştir. Daha sonra A Tekstil A.Ş.'nin piyasaya olan cari hesap borçları nedeniyle alacaklı C, fabrikaya hacze gelmiş ve dokuma tezgahlarını menkul mal hükmünde haczettirip yediemin deposuna kaldırmak istemiştir. İcra memuru, İİK m. 83/c uyarınca ipotek akit tablosunda yazılı olan bu tezgahların taşınmazdan ayrı olarak haczedilemeyeceğine karar vererek C'nin bu talebini reddetmelidir.
(kurmaca senaryo) D Tarım İşletmesi'ne ait elma bahçesi E'ye ipoteklidir. Ancak ipotek akit tablosunda bahçede kullanılan traktör ve ilaçlama makineleri eklenti olarak yazılmamıştır. Başka bir alacaklı F, borçtan dolayı traktörü haczetmek istemiştir. Traktör ipotek akit tablosunda eklenti olarak sayılmadığı için, İİK m. 83/c'deki katı korumadan yararlanamaz ve -eğer İİK m. 82'deki genel haczedilemezlik şartları da oluşmamışsa- asıl taşınmazdan ayrı olarak menkul haczi hükümlerine göre haczedilebilir.
6. Pratik Uygulama Notları
Bir avukat olarak fabrikalara, üretim tesislerine veya otellere menkul haczine gidildiğinde en sık karşılaşılan itiraz, "Bu mallar teferruattır (eklentidir), binanın ipoteğine dâhildir, haczedemezsiniz" şeklindeki beyanlardır. Alacaklı vekilinin burada yapması gereken ilk iş, derhal tapu sicilinden borçluya ait taşınmazın ipotek akit tablosunu celp ettirmektir. Talih Uyar, İcra ve İflas Kanunu Şerhi eserinde, bir menkul malın sadece fiilen asıl şeye özgülenmiş olmasının icra hukuku bakımından haczedilmezlik için yetmeyeceğini, İİK m. 83/c uyarınca eklentinin mutlaka resmi ipotek akit tablosunda "sayılmış" (yazılmış) olması gerektiğini vurgulamaktadır. Eğer akit tablosunda sayılmamışsa, borçlunun veya ipotek alacaklısının şikayeti icra mahkemesince reddedilmelidir.
7. Eleştirel Değerlendirme
İİK m. 83/c hükmü, ekonomik tesislerin bütünlüğünü koruma amacı bakımından yerinde olsa da, kaleme alınış biçimi itibarıyla Medeni Kanun ile uyumsuzluk yaratmaktadır. TMK m. 862 uyarınca bir mal eşya hukuku kurallarına göre "eklenti" niteliği taşıyorsa, ipotek akit tablosunda açıkça yazılmasa dahi kanun gereği rehnin kapsamına girer. Ancak İİK m. 83/c, haczedilemezlik için eklentinin "ipotek akit tablosunda sayılı bulunmasını" şekli bir şart olarak aramaktadır. Ejder Yılmaz, İcra ve İflas Hukuku eserinde, maddi hukuk (eşya hukuku) ile şekli hukuk (icra hukuku) arasındaki bu çelişkinin uygulamada büyük mağduriyetlere yol açtığını, ipotek tablosuna yazılmayı unutan ancak fiilen ve hukuken eklenti olan malların ayrı ayrı haczedilmesiyle tesislerin felce uğratıldığını eleştirel bir dille ifade etmektedir. Bu hükmün, TMK ile tam uyumlu hale getirilerek "nitelik itibarıyla eklenti olan malların" da koruma kapsamına açıkça alınması gerekmektedir.
Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)