İflas idaresi ve iflas dairesinin vazifeleri
Madde 223 – (Değişik: 6/6/1985-3222/26 md.) İflas idaresi üç kişiden oluşur. Toplanan alacaklıların yapacağı seçimde, bu sayının iki katı, bu konuda yeterli bilgi ve tecrübeye sahip kişi aday gösterilir. Bu adaylardan dört adedi alacak tutarına göre ekseriyeti teşkil edenlerce, iki adedi ise alacaklılar sayısı itibariyle ekseriyeti teşkil edenlerce seçilir ve icra mahkemesine bildirilir. İcra mahkemesi, iflas idaresini teşkil edecek üç kişiden ikisini alacak ekseriyetine sahip olanların gösterdiği dört aday, birini ise alacaklı ekseriyetinin gösterdiği iki aday arasından seçer. Bu madde başlığı “İlk alacaklılar toplanması mümkün olmazlarsa:” iken, 17/7/2003 tarihli ve 4949 sayılı Kanunun 53 üncü maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir. 73
Tasfiye, iflas dairesince, yukarıdaki fıkraya göre teşkil edilen iflas idaresine havale olunur. (Değişik üçüncü fıkra: 17/7/2003-4949/54 md.) İflâs idaresi toplantıları, idare memurlarının veya herhangi bir alacaklının gündem belirlemek suretiyle yapacağı talep üzerine iflâs dairesi müdürünün toplantı gününden en az yedi gün önce göndereceği çağrı üzerine yapılır. İflâs idaresi, kararlarını çoğunlukla alır; ancak toplantıya her üç iflâs idare memurunun da katılmaması hâlinde iflâs dairesi müdürü iflâs idaresinin görevini yüklenir ve iflâs idaresi adına tek başına karar alır. Toplantıya iflâs idaresi memurlarından birinin veya ikisinin iştiraki hâlinde iflâs dairesi müdürü de bu toplantıya katılır. Karar alınamaması hâlinde iflâs dairesi müdürünün oyu doğrultusunda işlem yapılır. İflâs masasına alacaklı olarak müracaat eden alacaklılar, tebligata elverişli adres göstermek ve Adalet Bakanlığınca çıkarılacak tarifede gösterilecek yazı ve tebliğ masrafları için avans vermek suretiyle iflâs idaresince alınacak kararların kendilerine tebliğini isteyebilirler. Bu muameleyi yaptırmış alacaklılar hakkında iflâs idare memurunun kararlarına karşı kanun yolları kendilerine tebliğ tarihinden itibaren işlemeye başlar. İflas idaresine, Adalet Bakanlığınca hazırlanan ve iki yılda bir yenilenen ücret tarifesine göre ücret ödenir. İflas idaresi iflas dairesinin murakabesi altındadır. Bu halde iflas dairesi aşağıdaki görevleri yerine getirir:
- Alacaklılar toplantısının kararlarına, alacaklıların menfaatine uygun görmediği bütün tedbirlere ve idarece kabul edilen alacaklar ile istihkak iddialarının kabulüne dair olan kararlardan kanuna ve hadiseye uygun görmediklerine yedi gün içinde icra mahkemesine müracaatla itiraz etmek.
- İflası idare edenlerin ücretleriyle masrafları da dahil olmak üzere hesap pusulalarını icra mahkemesinin tasdikine arz etmek. (Ek fıkra:9/6/2021-7327/1 md.) İflâs idare memurları, bilirkişilik bölge kurulları tarafından oluşturulan iflâs idare memurları listesinden seçilir. Bu şekilde seçilen iflâs idare memurlarından birinin yeminli mali müşavir veya serbest muhasebeci mali müşavir, birinin ise hukukçu olması zorunludur. Listeye kayıt için, Adalet Bakanlığı tarafından izin verilen kurumlardan alınacak eğitimin tamamlanmış olması şarttır. Listede görevlendirilecek memurun bulunmaması hâlinde liste dışından görevlendirme yapılır ve bu durum bölge kuruluna bildirilir. Bir iflâs idare memuru, eş zamanlı olarak beşten fazla dosyada görev alamaz. İflâs idare memurlarının nitelikleri, denetimi, eğitimi, eğitim verecek kurumlar ve eğitimden muaf tutulacaklar ile bu maddenin uygulanmasına ilişkin diğer hususlar Adalet Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikte belirlenir.
Metodolojik Not
Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 223. maddesi, adi tasfiye usulünün yürütme (icra) organı olan "iflas idaresinin" (eski tabirle sendikanın) kuruluşunu, çalışma usulünü, niteliklerini ve iflas dairesi ile olan vesayet/denetim (murakabe) ilişkisini düzenleyen en kapsamlı teşkilat normudur. İflas kararı ile borçlunun malvarlığı üzerindeki tasarruf yetkisi kısıtlanmakta ve bu yetki, alacaklıların menfaatini temsilen iflas idaresine geçmektedir. Kuru, İcra ve İflas Hukuku eserinde, kanun koyucunun bu madde ile iflas tasfiyesini salt bir devlet memuriyeti (iflas dairesi) tekelinden çıkararak, alacaklıların kendi seçtikleri uzman temsilciler vasıtasıyla süreci yürütmelerine imkân tanıyan "özel hukuk (kolektif irade) ağırlıklı" bir tasfiye modeli kurguladığını ifade etmektedir. Maddede yer alan seçim usulü, sermaye ile şahıs (küçük alacaklı) dengesini kurmaya çalışan oldukça hassas bir matematiksel ve demokratik mekanizmadır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
3. Sistematik İlişkiler
İİK m. 223, ilk alacaklılar toplanmasını düzenleyen İİK m. 221 ile iflas idaresinin kanuni görev ve yetkilerini sayan İİK m. 226 arasında merkezi bir köprü vazifesi görür. Hüküm, idarenin teşekkülünü m. 221'deki nisaplara bağlarken, aldığı kararların denetimini İcra Mahkemesinin şikâyet incelemesine (İİK m. 16) tabi tutar. Pekcanıtez/Atalay/Sungurtekin Özkan, İcra ve İflas Hukuku çalışmasında, bu maddenin iflas prosedüründeki "kuvvetler ayrılığını" tesis ettiğini; alacaklılar toplanmasının (yasama/genel kurul), iflas idaresinin (yürütme/yönetim kurulu), iflas dairesinin (denetim/murakabe) ve icra mahkemesinin (yargı) yetki sınırlarının bu madde ile net bir hiyerarşiye oturtulduğunu belirtmektedir.
4. Uygulama: Yargı İçtihadı
Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
(kurmaca senaryo) A A.Ş.'nin iflasında ilk alacaklılar toplanması yapılmıştır. Dosyada 1 adet Banka (10.000.000 TL alacaklı) ve 10 adet işçi (her biri 100.000 TL'den toplam 1.000.000 TL alacaklı) bulunmaktadır. Aday belirleme aşamasında, alacak tutarı çoğunluğunu elinde bulunduran Banka 4 aday gösterir. Alacaklı sayısı çoğunluğunu (10 kişi) elinde bulunduran işçiler ise 2 aday gösterir. İcra Mahkemesi, İİK m. 223 uyarınca teşkil edeceği 3 kişilik iflas idaresine, Banka'nın gösterdiği listeden 2 kişiyi (bir hukukçu, bir mali müşavir), işçilerin gösterdiği listeden ise 1 kişiyi seçerek idareyi kurar. Böylece hem büyük sermayedarın hem de küçük alacaklıların masada temsili sağlanmış olur.
(kurmaca senaryo) İflas idaresi üyeleri (X, Y ve Z), müflisin bir fabrikasının acele satışı konusunu görüşmek üzere toplanacaktır. Toplantı günü üyelerden X ve Y mazeretsiz olarak katılmaz, sadece üye Z gelir. İİK m. 223'ün üçüncü fıkrası gereğince, iflas dairesi müdürü hemen toplantıya katılır. Üye Z satılmaması yönünde oy kullanırken, iflas dairesi müdürü satılması yönünde oy kullanır. Oyların eşitliği (karar alınamaması) durumunda, kanun gereği iflas dairesi müdürünün oyu doğrultusunda işlem yapılır ve fabrikanın satılmasına hukuken karar verilmiş olur.
6. Pratik Uygulama Notları
Avukatlık pratiğinde meslektaşların, madde metnindeki tebligat avansına ilişkin düzenlemeyi bir lüks değil, mesleki bir zorunluluk olarak algılamaları şarttır. Talih Uyar, İcra ve İflas Kanunu Şerhi eserinde, iflas idaresinin (özellikle sıra cetveli yaparken veya alacakları reddederken) aldığı kritik kararların alacaklılara re'sen tebliğ edilmeyeceğini; alacaklı vekillerinin mutlaka masaya başvurarak "idare kararlarının kendilerine tebliği için yazı ve tebliğ masrafı avansını" dosyaya makbuz karşılığı yatırmaları gerektiğini, aksi takdirde idarenin aldığı aleyhe kararlardan çok geç haberdar olunacağını ve kararlara karşı İcra Mahkemesine başvuru (şikâyet/itiraz) süresinin kaçırılarak müvekkilin hak kaybına uğrayacağını meslektaşlara usuli bir tuzak olarak önemle hatırlatmaktadır.
7. Eleştirel Değerlendirme
İİK m. 223'ün 2021 yılı değişikliğiyle getirdiği "bilirkişilik listelerinden (uzman) atanma" şartı kaliteyi artırmış gibi görünse de, maddenin 3. fıkrasında iflas dairesi müdürüne tanınan yetkiler bu uzmanlaşma ruhuyla şiddetli bir tezat oluşturmaktadır. Ejder Yılmaz, İcra ve İflas Hukuku eserinde, icra mahkemesi tarafından atanmış alanında uzman bir hukukçu ve mali müşavirden oluşan iflas idaresinin toplantısında anlaşmazlık çıkması halinde, "iflas dairesi müdürünün oyunun doğrultusunda işlem yapılacağı" kuralının, hukuki ve ticari meseleleri bir adliye memurunun inisiyatifine (ve vesayetine) terk etmek anlamına geldiğini eleştirel bir dille ifade etmektedir. Kurumsal ve devasa iflas tasfiyelerinde, iflas memurunun uzman idarecilerin iradesini bypass edebilmesi mantıksızdır; kilitlenme durumlarında meselenin doğrudan "İcra Mahkemesinin hakemliğine" götürülmesini sağlayacak bir yasal revizyon, modern tasfiye hukuku açısından çok daha rasyonel olacaktır.
Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)