İcra ve İflas Kanunu Madde 176

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 176. maddesi, kambiyo senetlerine (çek, poliçe, bono) mahsus iflas yoluyla takip usulünün yargılama ve tasfiyeye geçiş aşamalarındaki usuli boşluklarını dolduran kapsamlı bir "atıf (yollama) normudur". Kanun koyucu, kambiyo senetlerine özgü iflas yolunda sadece takibin icra dairesindeki başlangıç aşamalarını, ödeme emrini ve itiraz sürelerini (İİK m. 171-175) özel olarak düzenlemiş; ticaret mahkemesindeki iflas davasının usulünü, muhafaza tedbirlerini ve iflas kararının sonuçlarını ise baştan yazmak yerine genel iflas yoluna tabi kılmıştır [1]. Kuru, İcra ve İflas Hukuku eserinde, kanun koyucunun bu madde ile usul ekonomisini gözeterek iflas hukukunda yeknesaklığı (bütünlüğü) sağladığını; iflas davası safhasına geçildikten sonra alacağın kambiyo senedine dayanması ile adi bir belgeye dayanması arasında usulen hiçbir fark kalmadığını ifade etmektedir [1].

2. Maddedeki Kavramların Analizi

• Atıf (Yollama) Yöntemi: Hukuk tekniğinde, bir kurum için ayrıntılı kurallar yazmak yerine, kanunun başka bir yerindeki mevcut kuralların o kurum için de geçerli olacağını belirten yasama yöntemidir.
• 156. Maddenin Son Fıkrası: Borçlunun, iflas davası devam ederken borcunu işlemiş faizi ve masraflarıyla birlikte mahkeme veznesine yatırması halinde iflas davasının reddedileceği yönündeki kuralın, kambiyo takiplerinde de aynen geçerli olmasını ifade eder.
• 157 ilâ 166. Madde Hükümleri: Bu geniş atıf yelpazesi; iflas davasındaki muhafaza tedbirlerinin alınması (m. 159), masrafların iflas isteyen alacaklı tarafından peşin yatırılması (m. 160), defter tutulması (m. 161-163), iflas kararına karşı istinaf ve temyiz yollarına başvurulması (m. 164), iflasın açılma anının saniyesi saniyesine zaptedilmesi (m. 165) ve son olarak iflas kararının ilgili resmi kurumlara derhal bildirilerek ilan edilmesi (m. 166) kurallarının tamamını kapsar.

3. Sistematik İlişkiler

İİK m. 176, kambiyo senetlerine mahsus iflas yolu ile genel (adi) iflas yolu arasındaki usuli köprüdür. İİK m. 171 uyarınca başlayan 5 günlük hızlı sürecin ardından, iş ticaret mahkemesine intikal ettiğinde hâkimin hangi kurallara göre hareket edeceği bu maddedeki sistematiğe dayanır. Pekcanıtez/Atalay/Sungurtekin Özkan, İcra ve İflas Hukuku çalışmasında, bu atıf normu sayesinde ticaret mahkemelerinin uyuşmazlığın menşeine (kambiyo senedi olup olmadığına) bakmaksızın, "muhafaza tedbiri, peşin masraf, ilan ve kesinleşme" gibi iflasın kamu düzenini ilgilendiren ağır sonuçlarını tüm iflas türlerinde aynı standartta, tavizsiz bir şekilde uygulayabildiğini belirtmektedir [1].

4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.

5. Pratik Örnek Olaylar

(kurmaca senaryo) Alacaklı A, borçlu B A.Ş. hakkında bonoya dayalı kambiyo iflas yoluyla takip başlatmış, B A.Ş. itiraz etmeyince asliye ticaret mahkemesinde iflas davası açmıştır. A, dava süresince B A.Ş.'nin mallarını gizleyeceğinden korkarak mahkemeden "borçlunun banka hesaplarına bloke konulmasını" talep eder. Kambiyo iflas yoluna ilişkin m. 171-175 arasında muhafaza tedbirine dair bir madde yoktur; ancak ticaret mahkemesi, İİK m. 176'nın İİK m. 159'a (genel iflas yolundaki muhafaza tedbirleri) yaptığı doğrudan yollama sayesinde B A.Ş.'nin banka hesaplarına tedbiren bloke koyar.

(kurmaca senaryo) Alacaklı C'nin kambiyo iflas davasında, ticaret mahkemesi borçlu D firmasının iflasına karar vermiştir. D firması, "Çekteki imza bana ait değildi, karar hatalıdır" diyerek Bölge Adliye Mahkemesine (istinafa) başvurur ve kararın bozulana kadar iflas tasfiyesinin durmasını ister. Ancak İİK m. 176'nın İİK m. 164'e yaptığı atıf uyarınca "kanun yoluna başvurmak iflasın ilanına ve masanın teşkiline mani değildir". Bu nedenle, D firması istinafa gitse dahi iflas dairesi İİK m. 166 gereğince (yine m. 176 atfıyla) iflas kararını derhal MERSİS'e ve Bankalar Birliği'ne bildirir ve tasfiye işlemlerini başlatır.

6. Pratik Uygulama Notları

Avukatlık pratiğinde meslektaşların kambiyo iflas takiplerinde yaptıkları en büyük stratejik hata, m. 176'nın atıf yaptığı "masrafların peşin verilmesi" kuralını unutmaktır. Talih Uyar, İcra ve İflas Kanunu Şerhi eserinde, iflas kararı almayı hedefleyen alacaklı vekillerinin ticaret mahkemesi sürecinde, tıpkı genel iflas yolunda olduğu gibi, m. 160 uyarınca oldukça yüksek meblağlara ulaşabilen "ilan, tebligat ve defter tutma masraflarını" mahkeme veznesine peşin olarak yatırmak zorunda kalacaklarını; iflas takibine sadece kambiyo senedinin hızlı tahsilat tehdidini kullanmak için başvuran alacaklıların, bu masraf duvarına çarptıklarında davadan vazgeçmek zorunda kalabildiklerini meslektaşlara önemle hatırlatmaktadır [1].

7. Eleştirel Değerlendirme

İİK m. 176'da kanun koyucunun tercih ettiği "157 ilâ 166'ncı madde hükümleri uygulanır" şeklindeki toptancı (blok) atıf yöntemi, pratik görünmekle birlikte bazen maddi hukukun ruhuna aykırı uygulamalara yol açabilmektedir. Ejder Yılmaz, İcra ve İflas Hukuku eserinde, yasama tekniği açısından bir kurumun usul kurallarının, hiçbir ayıklama yapılmaksızın blok halinde başka bir kuruma zerk edilmesinin usuli karmaşalara ve yoruma muhtaç boşluklara sebebiyet verebildiğini; kambiyo senetlerine mahsus iflasın kendi içinde aşırı şekilci ve hızlı bir yol olmasına rağmen, mahkeme aşamasında hantal genel iflas kurallarına (örneğin aylarca sürebilen muhafaza tedbiri yazışmalarına) teslim edilmesinin, kambiyo senetlerinin ticari sürat amacıyla uyuşmadığını eleştirel bir dille ifade etmektedir [1]. Daha iyi bir yasama tekniğinde, her takip yolunun kendi iç tutarlılığına uygun müstakil kurallarla donatılması veya atıfların sınırlanarak özelleştirilmesi gerekirdi.

Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)