İcra ve İflas Kanunu Madde 171

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 171. maddesi, ticari hayatta hız ve güvenin sembolü olan kıymetli evrakın (çek, poliçe, bono) tahsilini, borçlunun ticari varlığını sona erdirecek en ağır yaptırım olan "iflas" müessesesiyle birleştiren "kambiyo senetlerine mahsus iflas yoluyla takip" usulünün başlangıç normudur. Genel iflas yolunda ödeme süresi 7 gün iken, kanun koyucu kambiyo senedine dayanan takiplerde bu süreyi daha da kısaltarak alacaklıya olağanüstü bir sürat sağlamıştır. Kuru, İcra ve İflas Hukuku eserinde, kanun koyucunun bu madde ile iflas tehdidini kambiyo senetlerinin gücüyle harmanladığını; borçlu bir tacire sadece beş günlük, nefes aldırmayan bir savunma ve ödeme süresi tanıyarak kambiyo senetlerine dayalı alacakların ödenmeme ihtimalini en aza indirmeyi amaçladığını ifade etmektedir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

• İcra Memurunun İncelemesi: İcra müdürünün, alacaklı tarafından sunulan senedin Türk Ticaret Kanunu (TTK) anlamında kambiyo senedi vasfını taşıyıp taşımadığını ve vadesinin gelip gelmediğini re'sen (kendiliğinden) kontrol etme yükümlülüğüdür.
• Beş Gün İçinde Ödeme İhtarı: Borçlunun, tebliğden itibaren sadece 5 gün içinde borcu ve masrafları icra dairesinin banka hesabına yatırmasını emreden, aksi halde iflas davasıyla yüzleşeceğini bildiren kesin süredir.
• İcra Dairesine Bildirim İhtarı: Kambiyo senetlerine mahsus haciz yolundan en büyük farkı oluşturan kuraldır; borçlunun imzaya, borca veya senedin vasfına yönelik itiraz ve şikâyetlerini icra mahkemesine değil, 5 gün içinde bizzat takibi başlatan icra dairesine yapması zorunluluğudur.
• İflas Talebi İhtarı: Borcun 5 gün içinde ödenmemesi ve itiraz edilmemesi halinde, alacaklının ticaret mahkemesine başvurarak borçlunun doğrudan iflasını (tasfiyesini) isteyebileceği yönündeki yasal uyarıdır.

3. Sistematik İlişkiler

İİK m. 171, kambiyo senetlerine mahsus haciz yolunu düzenleyen İİK m. 168 ile yapısal bir zıtlık ve genel iflas yolunu düzenleyen İİK m. 155 ile usuli bir paralellik içindedir. İİK m. 168'de borçlu şikâyet ve itirazlarını icra mahkemesine yapmak zorundayken, İİK m. 171'de bu makam icra dairesidir. Pekcanıtez/Atalay/Sungurtekin Özkan, İcra ve İflas Hukuku çalışmasında [1], kanun koyucunun iflas takiplerinde icra mahkemesini kasten devre dışı bıraktığını; zira itirazlı veya itirazsız her halükarda nihai iflas kararının ticaret mahkemesince verilecek olması sebebiyle, itirazların önce icra dairesinde toplanmasının ve uyuşmazlığın doğrudan ticaret mahkemesinde açılacak iflas davasında çözülmesinin usul ekonomisi bakımından tercih edildiğini belirtmektedir.

4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.

5. Pratik Örnek Olaylar

(kurmaca senaryo) Alacaklı A, borçlu B A.Ş.'nin keşide ettiği ve ödenmeyen bir çeke dayanarak kambiyo senetlerine mahsus iflas yoluyla takip başlatmak ister. Ancak çeki inceleyen icra müdürü, çekte TTK gereği zorunlu unsurlardan olan "keşide yeri"nin yazılı olmadığını fark eder. Senedin kambiyo vasfı taşımadığı re'sen tespit edildiğinden, icra müdürü İİK m. 171 gereğince ödeme emri düzenlemeyi reddeder ve takibi başlatmaz.

(kurmaca senaryo) Borçlu C firmasına, alacaklı D tarafından başlatılan kambiyo senetlerine mahsus iflas yoluyla takibe ilişkin ödeme emri tebliğ edilmiştir. C firması yetkilisi, daha önce kambiyo haciz yolundan aşina olduğu usule güvenerek, senedin altındaki imzanın kendisine ait olmadığı gerekçesiyle 5 gün içinde İcra Mahkemesi'ne itiraz davası açar. Oysa İİK m. 171/3'ün amir hükmü gereği itirazın "icra dairesine" yapılması zorunludur. C firmasının yanlış mercie yaptığı bu başvuru süreyi durdurmaz, takip icra dairesinde kesinleşir ve D, Ticaret Mahkemesinde derhal iflas davası açar.

6. Pratik Uygulama Notları

Avukatlık pratiğinde meslektaşların en sık düştükleri ölümcül hata, "kambiyo senetlerine mahsus haciz" ile "kambiyo senetlerine mahsus iflas" yollarının sürelerini ve itiraz mercilerini karıştırmalarıdır. Talih Uyar, İcra ve İflas Kanunu Şerhi eserinde [1], borçlu vekillerinin tebliğ edilen ödeme emrinin üst başlığına (Örnek No: 10 mu yoksa Örnek No: 12 mi olduğuna) çok dikkat etmeleri gerektiğini; ödeme emri iflas yoluna ilişkinse (İİK m. 171), ödeme süresinin 10 gün değil sadece 5 gün olduğunu ve itiraz dilekçesinin kesinlikle İcra Mahkemesi'ne değil, bizzat işlemi yapan İcra Dairesi'ne, üstelik karşı tarafa tebliğ edilecek nüshadan bir fazla suretle verilmesi gerektiğini meslektaşlara hayati bir kural olarak önemle hatırlatmaktadır. Aksi takdirde, telafisi imkânsız bir iflas süreciyle karşı karşıya kalınacaktır.

7. Eleştirel Değerlendirme

İİK m. 171'de düzenlenen 5 günlük ödeme ve itiraz süresi, iflas gibi bir ticari işletmenin sonunu getirebilecek ağırlıktaki bir yaptırım karşısında son derece ölçüsüz ve acımasızdır. Ejder Yılmaz, İcra ve İflas Hukuku eserinde [1], devasa bir fabrikanın veya holdingin, muhasebe kayıtlarını incelemek ve savunma hazırlamak için sadece 5 güne mahkûm edilmesinin, savunma hakkının özüne zarar verdiğini; üstelik kötü niyetli alacaklıların ellerindeki şüpheli veya hileli kambiyo senetlerini, borçluyu "iflas davası açarım, ticari itibarını sıfırlarım" şeklinde tehdit etmek ve şantajla tahsilat yapmak için kullandıklarını eleştirel bir dille ifade etmektedir. Tacirlerin finansal operasyonlarının hızı göz önüne alınsa dahi, iflas davası gibi yıkıcı bir sonucun ön aşaması olan bu sürenin, Avrupa mukayeseli hukukunda olduğu gibi en az 15 güne çıkarılması veya icra hakimi denetiminden geçmesi hakkaniyetin bir gereğidir.

Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)