İcra ve İflas Kanunu Madde 119

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 119. maddesi, cebri icra hukukunda asıl ve olağan paraya çevirme usulü olan "açık artırma (elektronik ihale)" kuralına getirilmiş istisnai bir müesseseyi, "pazarlık suretiyle satışı" düzenlemektedir. Açık artırma usulü, malın en yüksek bedelle satılmasını sağlayan rekabetçi bir ortam yaratsa da, zaman alıcı ve masraflı bir süreçtir. Kuru, İcra ve İflas Hukuku eserinde [1], kanun koyucunun bu madde ile usul ekonomisini ön planda tuttuğunu, bazı özel durumlarda açık artırmanın hantallığından kaçınılarak hacizli malın süratle, masrafsız ve değer kaybına uğramadan paraya çevrilmesinin hedeflendiğini ifade etmektedir. Hüküm, kanunda tahdidi (sınırlı) olarak sayılan beş özel durumun varlığı halinde icra müdürüne pazarlıkla satış yapma yetkisi vermektedir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

• Pazarlık Suretiyle Satış: İcra müdürünün, e-satış portalında günlerce ilan yapıp teklif beklemek yerine, alıcı veya alıcılarla doğrudan görüşerek (pazarlık ederek) satışı derhal gerçekleştirmesidir.
• Bütün Alakadarlar: Hacizli mal üzerinde hukuki hakkı veya menfaati bulunan herkesi (borçlu, satışı isteyen alacaklı, hacze iştirak eden diğer alacaklılar, rehin hakkı sahipleri) ifade eder.
• Borsa veya Piyasada Mukarrer Fiyat: Kıymetli evrak (hisse senedi vb.) veya standart emtia için o gün borsada veya piyasada resmi olarak oluşan ve herkesçe bilinen net fiyattır.
• Maden Kıymeti: Altın ve gümüş gibi değerli madenlerin, İİK m. 117'ye göre belirlenen salt hurda/maden (işçiliksiz) karşılığıdır.
• Birmilyar Lira: Kanunun 2003 yılındaki halinde kalan ve paradan altı sıfır atılması öncesini yansıtan metindir (bugünkü 1.000 TL'nin her yıl yeniden değerleme oranına tabi tutulmuş güncel sınırıdır).

3. Sistematik İlişkiler

İİK m. 119, paraya çevirme usulüne ilişkin genel kural olan İİK m. 111/b (elektronik ortamda açık artırma) ile kural-istisna ilişkisi içindedir. Maddenin 4. bendi, "kıymeti süratle düşen veya muhafazası masraflı olan malların" satışını düzenleyen İİK m. 113/2'ye doğrudan atıf yaparak, vaktinden evvel satışın şekli prosedürünü tamamlamaktadır. Aynı şekilde, 3. bendi altın ve gümüş eşyanın satış sınırını çizen İİK m. 117 ile organik bir bütünlük sağlar. Pekcanıtez/Atalay/Sungurtekin Özkan, İcra ve İflas Hukuku çalışmasında [1], pazarlıkla satışın şeffaflık ve aleniyet ilkelerinden taviz veren istisnai bir yol olduğunu, bu nedenle maddedeki beş bendin kıyas yoluyla genişletilemeyeceğini ve şartlar oluşmadıkça icra müdürünün pazarlıkla satış kararı veremeyeceğini belirtmektedir.

4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.

5. Pratik Örnek Olaylar

(kurmaca senaryo) Borçlu A'nın tarlasında haczedilen 10 ton taze domates, İİK m. 113/2 kapsamında "kıymeti süratle düşen" (çürüyen) mal niteliğindedir. İcra müdürü, bu domateslerin elektronik ortamda açık artırma ilanı yapılarak günlerce beklenmesi halinde tamamen telef olacağını tespit eder. İİK m. 119/4 uyarınca açık artırma yapmaksızın, hal komisyoncusu olan B ile görüşerek domatesleri o günün piyasa koşullarına uygun bir bedelle doğrudan "pazarlık suretiyle" satar ve bedelini icra dosyasına alır.

(kurmaca senaryo) Borçlu C'ye ait ve kıymet takdirinde 150.000 TL değer biçilen bir traktör haczedilmiştir. Traktör üzerinde sadece alacaklı D'nin haczi bulunmaktadır. Borçlu C, alacaklı D ve traktörü 160.000 TL'ye almaya hazır olan alıcı E icra dairesine birlikte gelirler. İİK m. 119/1 uyarınca "bütün alakadarlar" (tek alacaklı D ve borçlu C) traktörün e-satışa çıkarılmadan E'ye 160.000 TL'ye satılmasına muvafakat ettiklerini beyan ederler. İcra müdürü, artırma masraflarına girmeden traktörü E'ye pazarlıkla satar.

6. Pratik Uygulama Notları

Uygulamada meslektaşların pazarlık suretiyle satış (İİK m. 119/1) kurumunu işletirken düştükleri en yaygın hata, "alakadarlar" kavramının kapsamını dar yorumlamalarıdır. Talih Uyar, İcra ve İflas Kanunu Şerhi eserinde [1], pazarlıkla satışa onay verecek olan "bütün alakadarlar" ifadesinin sadece borçlu ve birinci sıradaki alacaklıyı değil, o mal üzerinde haczi, rehni veya ihtiyati haczi bulunan istisnasız tüm alacaklıları kapsadığını; şayet dosyada on alacaklı varsa ve sadece dokuzu muvafakat edip biri etmezse pazarlıkla satışın kesinlikle yapılamayacağını meslektaşlara önemle hatırlatmaktadır. Ayrıca, pazarlıkla satışta da paranın elden değil, doğrudan icra dairesinin banka hesabına (dosyaya) yatırılması zorunludur.

7. Eleştirel Değerlendirme

İİK m. 119 hükmü, icra sürecine hız kazandıran pratik bir cankurtaran olsa da yasa metninin lafzı ciddi şekilde eskimiş ve güncellenmeye muhtaçtır. Bilhassa maddenin 5. bendinde yer alan "birmilyar lirayı geçmezse" ifadesi, 2005 yılında paradan altı sıfır atılması (YTL/TL geçişi) öncesinin arkaik bir bakiyesidir. Her ne kadar bu tutar her yıl yeniden değerleme oranlarıyla güncellenerek (bugünkü karşılığıyla) uygulanmaya devam edilse de, yasa metninde milyon/milyar karmaşasının durması hukuki belirlilik ilkesine aykırıdır. Ejder Yılmaz, İcra ve İflas Hukuku eserinde [1], değer sınırı gibi ekonomik göstergelerin kanun metnine maktu rakamlarla yazılmasının her zaman enflasyon karşısında erime veya kafa karışıklığı yaratma tehlikesi taşıdığını; bunun yerine "asgari ücretin belirli bir katı" gibi dinamik bir ölçütün getirilmesinin çok daha çağdaş bir kanun yapma tekniği olacağını haklı olarak eleştirmektedir. Ayrıca, UYAP sisteminin bu denli geliştiği bir çağda, "pazarlıkla satışın" da kendi içinde şeffaflığı sağlayacak "kısa süreli elektronik teklif toplama (e-pazarlık)" modülü üzerinden yapılması hukuki güvenliği artıracaktır.

Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)