İhalenin yapılması:49
Madde 115 – (Değişik:24/11/2021-7343/17 md.) Birinci ve ikinci ihale, icra müdürü tarafından, ilanda belirlenen gün ve saatte, haczedilen malın muhammen kıymetinin yüzde ellisi üzerinden başlatılır. Şartların yerine gelmesi hâlinde mal, en yüksek teklif verene ihale edilir. Şu kadar ki, artırma bedelinin haczedilen malın muhammen kıymetinin yüzde ellisi ile o malla güvence altına alınan ve satış isteyenin alacağına rüçhanı olan alacakların toplamından hangisi fazla ise bu miktarı ve ayrıca bu miktara ilave olarak paraya çevirme ve paylaştırma masraflarını da geçmesi şarttır. Bu madde başlığı “İhalenin yapılması ve geri bırakılması:” iken, 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Kanunun 25 inci maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir. 49
Artırmanın sona erdiği gün ve saatte şartların bulunması hâlinde, mal en yüksek teklif verene ihale edilmiş olur ve malın mülkiyeti ihale alıcısına geçer. İhale alıcısının en yüksek teklifi verip de süresi içinde ihale bedelini yatırmaması hâlinde alınan teminat iade edilmeyip öncelikle satış masraflarından düşülmek üzere hak sahiplerine alacaklarına mahsuben ödenir. İcra müdürü, elektronik satış portalında artırma bittikten sonraki ilk iş gününde artırmanın sonucuyla ilgili bir artırma sonuç tutanağı düzenler ve bu tutanaktaki bilgileri aynı gün satış portalında ilan eder. Tutanakta; ihalenin hangi gün ve saatte tamamlandığı, şartlar yerine gelmişse en yüksek teklifi verene malın ihale edildiği, tutanağın ilanından itibaren yedi gün içinde ihale bedelinin icra dairesi hesabına yatırılması gerektiği ve şartlar yerine gelmediği takdirde ihalenin hangi gerekçeyle yapılamadığı belirtilir. Satış talebi teklif verme başladıktan sonra geri alınamaz. Teklif verme süresinin bitimine kadar borcun tamamen ödenmesi hâlinde satış durdurulur. İcra müdürü, asgari ihale bedelinin teklif edilmediği, en yüksek teklif verenin ihale bedelini yatırmadığı veya teklif verme süresinin bitiminden önce borcun ödendiği hâllerde, ihalenin yapılamadığını veya iptal edildiğini tutanakla tespit eder. Asgari ihale bedelinin teklif edilmediği veya en yüksek teklif verenin ihale bedelini yatırmadığı hâllerde ikinci artırma, birinci artırmadaki şartlar çerçevesinde daha önce ilan edilen tarihte başlar. Artırmada, alıcı çıkmazsa veya bu maddede yazılı şartlar gerçekleşmezse alacaklı, önceki satış talebinden kalan satış isteme süresi içinde satış günü verilmesini talep edebilir. Satış isteme süresi satış talebiyle birlikte durur ve duran bu süre, ihalenin yapılamadığına veya iptal edildiğine ilişkin tutanak tarihinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar. İcra müdürü, artırma bittikten sonraki ilk iş gününde elektronik satış portalından kaynaklanan teknik sebeplerle, artırmanın son on dakikası içinde teklif verilemediğini satış portalı kayıtlarından tespit ederse artırma süresinin bir gün uzatılmasına karar verir; kararda artırmanın başlayacağı ve biteceği tarih ve saatleri gösterir ve tüm bu hususları satış portalında derhâl duyurur. Bu durumda artırmanın başlangıç tarihi, artırma süresinin uzatılmasına karar verildiği tarihten itibaren üç günü geçemez. Bu süre içinde, daha önce en yüksek teklif veren teklifiyle bağlı olacağı gibi yeni istekliler de teminatı yatırmak suretiyle artırmaya katılabilir.
Metodolojik Not
Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 115. maddesi, cebri icra prosedürünün en hayati aşaması olan "paraya çevirme" (satış/ihale) sürecinin maddi ve şekli şartlarını düzenleyen temel usul normudur. 2021 yılında 7343 sayılı Kanun ile baştan aşağı yenilenen bu madde, icra ihalelerini tamamen elektronik ortama (UYAP e-satış portalına) taşımış ve ihale salonlarında fiziki olarak yapılan eski mezat usulünü tarihe gömmüştür. Kuru, İcra ve İflas Hukuku eserinde, kanun koyucunun bu madde ile borçlunun mülkiyet hakkını "yok pahasına satılmaya" karşı asgari %50 sınırı ile koruduğunu, eşzamanlı olarak da alacaklının alacağına kavuşmasını sağlayacak rekabetçi, şeffaf ve dijital bir ihale ortamı tesis ettiğini ifade etmektedir [1]. Madde, ihalenin hangi an ve şartlarda tamamlanacağını, bedelin ödenmemesi halindeki yaptırımları ve teknik aksaklıkların telafisini detaylı olarak kurala bağlamıştır.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
3. Sistematik İlişkiler
İİK m. 115 hükmü, satış usullerini düzenleyen İİK m. 111/b (elektronik açık artırma) ve m. 114 (satış ilanı) ile etle tırnak gibi bağlıdır; zira m. 111/b sistemin dijital yapısını, m. 115 ise hukuki şartlarını çizer. İhalenin m. 115'teki %50 sınırına veya rüçhanlı alacak kuralına uyulmadan yapılması, doğrudan doğruya İİK m. 134 uyarınca "ihalenin feshi" (iptali) sebebidir. Pekcanıtez/Atalay/Sungurtekin Özkan, İcra ve İflas Hukuku çalışmasında, m. 115 uyarınca ihale alıcısının mülkiyeti ihale anında kazandığını, bu durumun Türk Medeni Kanunu'ndaki (TMK m. 705 ve m. 763) tescilsiz veya teslime gerek olmaksızın ayni hak kazanımının icra hukukuna özgü en çarpıcı örneği olduğunu belirtmektedir [1]. Ayrıca, maddenin satış isteme süresinin (İİK m. 106) ihalenin düşmesiyle kaldığı yerden işlemeye başlayacağına dair hükmü, İİK m. 110 (haczin kalkması) kuralını tamamlayıcı niteliktedir.
4. Uygulama: Yargı İçtihadı
Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.
5. Pratik Örnek Olaylar
(kurmaca senaryo) Borçlu A'nın 500.000 TL muhammen bedelli arsası ihaleye çıkmıştır. Arsa üzerinde, satışı isteyen alacaklı B'den önce tesis edilmiş 300.000 TL'lik bir banka ipoteği (rüçhanlı alacak) vardır. İhale masrafları da 10.000 TL'dir. İİK m. 115 gereğince, ihalenin geçerli olabilmesi için alt sınır, muhammen bedelin %50'si olan 250.000 TL değil; rüçhanlı alacak (300.000 TL) + masraflar (10.000 TL) olmak üzere toplam 310.000 TL'dir. İhaleye giren alıcı C, 305.000 TL teklif verir ve süre biterse, ihale şartları oluşmadığı için icra müdürü ihaleyi iptal eder ve ikinci artırmaya geçilir.
(kurmaca senaryo) Borçlu D'ye ait aracın ihalesi salı günü saat 14:00'te UYAP'ta en yüksek teklifi (200.000 TL) veren E'ye kalmıştır. İcra müdürü çarşamba günü artırma sonuç tutanağını düzenler ve E'ye parayı yatırması için 7 gün süre verir. E süresi içinde ihale bedelini yatırmazsa, E'nin ihaleye girmek için önceden yatırdığı teminat (örneğin 20.000 TL) kendisine iade edilmez. İİK m. 115/4 gereği bu teminat ilk olarak satış ve muhafaza masraflarına sayılır, kalan miktar ise dosya alacaklılarına borçtan düşülmek üzere dağıtılır.
6. Pratik Uygulama Notları
Uygulamada ihaleye katılan veya satış talep eden vekillerin, İİK m. 115 kapsamındaki "rüçhanlı alacakların hesaplanması" konusunda son derece dikkatli olmaları gerekir. İcra müdürleri zaman zaman satış ilanlarında rüçhanlı alacakları (varsa faizleriyle birlikte güncelleyerek) ihale alt sınırına eklemeyi unutabilmektedir. Talih Uyar, İcra ve İflas Kanunu Şerhi eserinde, ihale bedelinin rüçhanlı alacakları karşılamamasına rağmen ihalenin onaylanmasının kamu düzenine aykırı bir hata olduğunu ve ihale alıcısının (veya borçlunun) bu durumu süresiz şikâyet veya ihalenin feshi davası yoluyla iptal ettirebileceğini, bu nedenle ihaleye girerken tapu veya trafik takyidatlarının (öncelikli rehinlerin) alıcılar tarafından çok titiz incelenmesi gerektiğini meslektaşlara önemle hatırlatmaktadır [1]. Ayrıca, alacaklının "teklif verilmeye başlandıktan sonra" satıştan vazgeçemeyeceği kuralı, gereksiz ve taktiksel ihaleye çıkışları önlediğinden stratejik bir kuraldır.
7. Eleştirel Değerlendirme
İİK m. 115 hükmü, elektronik ihale sisteminin şeffaflığı ve hızı bakımından modern hukuk gereklerine son derece uygundur. Ancak, "UYAP sisteminden kaynaklanan teknik sebeplerle son on dakikada teklif verilememesi" halinde ihalenin bir gün uzatılması kuralı uygulamada büyük sorunlara yol açmaktadır. Ejder Yılmaz, İcra ve İflas Hukuku eserinde, devletin altyapısını kurduğu bir bilişim sisteminin ihale anında çökmesinin ihale alıcılarında ciddi bir güvensizlik yarattığını; ihalenin bir gün uzatılıp (üstelik en çok teklif verenin teklifiyle bağlı tutularak) yeni alıcıların da teminat yatırarak ihaleye dâhil edilmesinin, aslında ihaleyi kendi becerisi veya planlamasıyla o an kazanmış olan alıcının kazanılmış haklarına açık bir müdahale olduğunu eleştirel bir yaklaşımla ifade etmektedir [1]. Bilişim sisteminin kusuru, en yüksek teklif sahibine fatura edilmemeli, sistem altyapısı bu çöküşlere mahal vermeyecek teknik kapasiteye ulaştırılmalı veya teknik arıza halinde ihale dondurularak sadece mevcut katılımcılarla devam ettirilmelidir.
Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)