İcra ve İflas Kanunu Madde 110

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 110. maddesi, cebri icra sürecinde alacaklının hareketsiz kalmasının en ağır usuli yaptırımını, yani "haczin düşmesini (kalkmasını)" düzenleyen temel kuraldır. İcra hukukunda haciz, borçlunun malvarlığına sonsuza dek el koyma amacı taşımaz; nihai hedef malın paraya çevrilerek alacağın tahsil edilmesidir. Kuru, İcra ve İflas Hukuku eserinde, kanun koyucunun bu madde ile borçlunun mülkiyet hakkı üzerindeki kısıtlamanın makul ve kanuni bir süreyle sınırlandırılmasını amaçladığını, alacaklının süresi içinde satış istememesi halinde borçlunun mallarının yersiz yere hacizli kalmasının önüne geçildiğini ifade etmektedir. Hüküm, icra takiplerinin sürüncemede bırakılmasını engelleyen bir tasfiye mekanizmasıdır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

• Kanuni Müddet İçinde Satışın İstenmemesi: İİK m. 106'da belirlenen (ve 2021 değişikliği ile her mal için 1 yıl olarak eşitlenen) süre zarfında, alacaklının malın ihaleye çıkarılmasını usulüne uygun ve masrafını peşin yatırarak talep etmemesi durumudur. Bu sürenin geçmesiyle haciz "kendiliğinden" (kanun gereği) kalkar.
• Talebin Geri Alınması (Vazgeçme): Alacaklının, daha önce usulüne uygun olarak yaptığı satış talebinden feragat etmesidir. Kanun, satış aşamasını oyuncak haline getirmemek için bu geri alma hakkını "bir defa" ile sınırlandırmıştır.
• Sicili Tutan İdarenin Terkin İşlemi: Tapu, trafik veya gemi sicili gibi resmi kayıtlarda yer alan haciz şerhlerinin, sürenin dolması üzerine icra dairesiyle yapılacak yazışma sonucunda (veya UYAP entegrasyonuyla) sicil müdürlüğünce silinmesidir.
• Giderlerden Sorumluluk: Haczin süresinde satış istenmemesi sebebiyle düşmesine neden olan (ihmalkâr davranan) alacaklının, o malın haczi, çekici masrafı ve yediemin ücreti gibi muhafaza giderlerini borçluya yansıtamayacağı, bu bedelleri bizzat kendi cebinden karşılayacağı kuralıdır.

3. Sistematik İlişkiler

İİK m. 110 hükmü, satış isteme sürelerini ve giderlerin yatırılmasını zorunlu kılan İİK m. 106 ile ayrılmaz bir "sebep-sonuç" ilişkisi içindedir. M. 106 bir yükümlülük getirirken, m. 110 bu yükümlülüğe uyulmamasının müeyyidesini (yaptırımını) gösterir. Pekcanıtez/Atalay/Sungurtekin Özkan, İcra ve İflas Hukuku çalışmasında, 2021 yılında yapılan yasal değişiklikle (7343 s. Kanun) masrafların yatırılmamasına ilişkin yaptırımın İİK m. 106 bünyesine taşındığını, m. 110'un ise doğrudan doğruya sürenin kaçırılması veya talebin geri alınması hallerine özgülendiğini belirterek, bu iki maddenin icra hukukunda paraya çevirme aşamasının anayasası niteliğinde olduğunu vurgulamaktadır. Ayrıca, giderlerden alacaklının sorumlu tutulması, "haksız takip masraflarından borçlu sorumlu tutulamaz" temel ilkesi (İİK m. 59) ile tam bir sistematik uyum içindedir.

4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.

5. Pratik Örnek Olaylar

(kurmaca senaryo) Alacaklı A'nın talebi üzerine, borçlu B'nin adına kayıtlı araca 1 Ocak tarihinde yakalamalı haciz konulmuş ve araç yediemin otoparkına çekilmiştir. Alacaklı A, borçlu B ile haricen anlaşma umuduyla 1 yıl boyunca (bir sonraki yılın 1 Ocak tarihine kadar) satış talebinde bulunmamıştır. İİK m. 110 uyarınca araç üzerindeki haciz 2 Ocak itibarıyla kendiliğinden kalkar. Üstelik araç otoparkta 1 yıl boyunca yattığı için biriken devasa yediemin ve çekici ücretinden, haczin düşmesine sebebiyet veren alacaklı A sorumlu olur ve bu masrafları borçlu B'den talep edemez.

(kurmaca senaryo) Alacaklı C, borçlu D'nin taşınmazına haciz koydurmuş ve 5. ayda usulüne uygun şekilde satış masraflarını da yatırarak satışı talep etmiştir. Borçlu D, borcun yarısını ödeyerek satışın durdurulmasını rica etmiş, C de "satış talebini" geri almıştır. Ancak D kalan borcu ödememiştir. C, haciz tarihinden itibaren 1 yıllık süre dolmadan 11. ayda yeniden satış talep edebilir. Zira İİK m. 110'a göre satış talebi bir defaya mahsus geri alınabilir ve kanuni süre (1 yıl) içinde yenilenebilir. Ancak C bu ikinci talebini de geri alırsa, hakkını tüketmiş olur ve haciz düşer.

6. Pratik Uygulama Notları

Bir avukat olarak mesleki sorumluluğun (malpraktis) en çok doğduğu yer İİK m. 110 uyarınca "haczin düşürülmesi" durumudur. Alacaklı vekilleri, UYAP üzerinden e-haciz koydukları veya fiilen muhafaza altına aldıkları malların 1 yıllık satış isteme sürelerini ajandalarına çok dikkatli işlemelidir. Talih Uyar, İcra ve İflas Kanunu Şerhi eserinde, sürenin geçmesiyle haczin kanun gereği (ex lege) ve kendiliğinden kalktığını, icra müdürünün haczin kalktığına dair sonradan vereceği kararın kurucu değil, sadece durumu tespit edici (açıklayıcı) bir işlem olduğunu, bu nedenle 1 yıl 1 gün geçtikten sonra yatırılacak satış avansının düşmüş bir haczi asla diriltemeyeceğini meslektaşlara önemle hatırlatmaktadır.

7. Eleştirel Değerlendirme

İİK m. 110 hükmü, kâğıt üzerinde borçlunun mülkiyet hakkını koruyan güçlü bir usul kuralı olsa da, uygulamanın dijitalleşme hızı bu kuralın fiili işleyişinin gerisinde kalmaktadır. Maddenin ikinci fıkrası uyarınca resmi sicile kayıtlı malların haczinin kalktığı "icra dairesiyle yapılacak yazışmalar sonucunda" tespit edilmekte ve terkin edilmektedir. Ejder Yılmaz, İcra ve İflas Hukuku eserinde, UYAP gibi muazzam bir bilişim ağının bulunduğu günümüzde, 1 yıllık satış süresi dolan hacizlerin sicillerden (Tapu, TAKBİS, POLNET) otomatik olarak silinmesi gerektiğini; uygulamada icra dairelerinin veya borçluların "müzekkere" yazmayı unutması sebebiyle hukuken düşmüş (ölmüş) on binlerce "hayalet haczin" hala sicillerde görünmeye devam ettiğini haklı olarak eleştirmektedir. Hukuken kalkmış bir haczin, sırf bürokratik hantallık sebebiyle sicilde görünmeye devam etmesi mülkiyet hakkının fiili bir ihlalidir; sistem süre dolduğunda haczi sicilden anında ve otomatik olarak terkin edecek şekilde programlanmalıdır.

Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)