İcra ve İflas Kanunu Madde 104

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 104. maddesi, hacze iştirak (katılım) kurumunun usul hukuku bakımından taraflara nasıl bildirileceğini ve iştirak sonucu doğan yeni fiili durumun (ilave hacizlerin) nasıl kayıt altına alınacağını düzenleyen bir usul ve tebligat kuralıdır. Hacze yeni bir alacaklının iştirak etmesi, ilk haczi koyduran alacaklının o malın satış bedeli üzerindeki tek başına tatmin olma hakkını zedeler ve malın bedelinin garameten (orantısal) paylaştırılmasına yol açar. Kuru, İcra ve İflas Hukuku eserinde [1], bu maddenin hukuki dinlenilme hakkının ve aleniyet ilkesinin bir gereği olduğunu; ilk alacaklının ve borçlunun, icra dosyasının seyrini değiştiren bu katılımdan haberdar edilerek kendilerini savunma (şikâyet) imkânına kavuşturulmalarının amaçlandığını ifade etmektedir.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

• Yeni Alacaklıların İştiraki: İİK m. 100 (takipli iştirak) veya İİK m. 101 (imtiyazlı iştirak) şartlarını taşıyan bir başka alacaklının, mevcut hacizli malın satış bedeline ortak olmak üzere icra dosyasına yasal olarak dahil olmasıdır.
• İlave Suretiyle Yapılan Yeni Hacizler: Yeni alacaklıların katılımıyla icra dosyasındaki toplam alacak miktarının artması üzerine, evvelce haczedilen malların değerinin borcu karşılamaya yetmeyeceği anlaşıldığında, icra dairesinin borçlunun başkaca mallarına da kendiliğinden veya talep üzerine koyduğu ek (tamamlayıcı) hacizlerdir.
• Tutanağın Altına İşaret Olunması: İştirak talebinin ve varsa yapılan ilave hacizlerin, dosya bütünlüğünü sağlamak adına ilk haciz zaptının (tutanağının) devamı niteliğinde resmi olarak kayda geçirilmesidir.
• 103'üncü Madde Mucibince Davet: Hacze iştirakin kabul edildiği ve ilave hacizlerin yapıldığı bilgisinin, gıyapta yapılan hacizlerdeki bildirim usulü olan "103 Davetiyesi" formatında borçluya ve ilk haczi koyduran alacaklıya resmen bildirilmesidir.

3. Sistematik İlişkiler

İİK m. 104 hükmü, hacze iştirakin maddi ve şekli şartlarını düzenleyen İİK m. 100 ve m. 101 ile etle tırnak gibi bağlıdır; zira bu maddelerdeki hakkın kullanımının usuli sonucunu m. 104 gösterir. Ayrıca, haciz tutanağının unsurlarını düzenleyen İİK m. 102 ve borçlunun/alacaklının hacze davetini düzenleyen İİK m. 103 ile doğrudan bir usul zinciri oluşturur. Pekcanıtez/Atalay/Sungurtekin Özkan, İcra ve İflas Hukuku çalışmasında [1], m. 104 uyarınca yapılacak bildirimin (davetin), iştirak şartlarının oluşmadığını veya ilave haczin taşkın olduğunu düşünen ilgililer açısından İİK m. 16'daki yedi günlük şikâyet süresini başlatan kurucu bir işlem niteliğinde olduğunu belirtmektedir.

4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.

5. Pratik Örnek Olaylar

(kurmaca senaryo) Alacaklı A, borçlu B'ye ait 500.000 TL değerindeki bir aracı 200.000 TL'lik alacağı için haczettirmiştir. Daha sonra, alacaklı C elindeki mukaddem (eski) tarihli bir ilama dayanarak 400.000 TL'lik alacağı için bu hacze iştirak etmiştir. Dosyadaki toplam borç 600.000 TL'ye çıktığı için araç bedeli yetersiz kalmış ve icra dairesi B'nin ofisindeki bilgisayarlara da ilave haciz koymuştur. İcra dairesi, bu iştirak ve ilave haciz işlemlerini ilk haciz tutanağının altına işler ve hem borçlu B'ye hem de ilk alacaklı A'ya İİK m. 104 yollamasıyla bir 103 Davetiyesi göndererek durumu bildirir.

(kurmaca senaryo) Alacaklı D'nin haczine, borçlu E'nin eşi F "nafaka alacağı" iddiasıyla İİK m. 101 kapsamında iştirak etmiştir. İcra memuru, İİK m. 104 gereğince alacaklı D'ye iştiraki bildiren bir davetiye tebliğ eder. Alacaklı D'nin vekili, davetiyeyi incelediğinde eş F'nin sunduğu nafaka kararının sahte veya geçmişe dönük muvazaalı bir anlaşma olduğunu tespit ederse, davetiyenin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde şikâyet yoluna başvurarak F'nin hacze iştirakini iptal ettirebilir.

6. Pratik Uygulama Notları

Bir avukat ilk haczi koyduran (öncelikli) alacaklıyı temsil ediyorsa, dosyaya gelen İİK m. 104 (veya m. 103) bildirimlerini son derece titizlikle incelemelidir. Dosyanıza başka bir alacaklının iştirak etmesi, satıştan alacağınız paranın bölünmesi demektir. Gelen davetiye üzerine, yeni alacaklının İİK m. 100'deki şartları (mukaddem tarihli resmi evrak vs.) veya m. 101'deki şartları gerçekten taşıyıp taşımadığı kontrol edilmelidir. Talih Uyar, İcra ve İflas Kanunu Şerhi eserinde [1], icra müdürünün iştirak taleplerini kabul etmesinin nihai bir karar olmadığını, ilk alacaklının m. 104 davetiyesi eline ulaştıktan sonra süresi içinde icra mahkemesine "iştirak şartlarının bulunmadığı" gerekçesiyle memur muamelesini şikâyet etmemesi halinde hakkını zımnen kaybedeceğini ve sıra cetvelinde payından feragat etmiş sayılacağını meslektaşlara önemle hatırlatmaktadır.

7. Eleştirel Değerlendirme

İİK m. 104, hak arama hürriyeti ve çelişmeli yargı (silahların eşitliği) ilkeleri bağlamında usul hukukumuzun güvencelerinden biridir. Ancak kanun metninde yer alan "tutanağın altına işaret olunur" ve "isteyen tutanağın tam bir suretini alabilir" gibi fiziksel evrak tanzimine dayalı ifadeler, günümüzün dijital UYAP (Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi) mimarisiyle açıkça çelişmekte ve arkaik kalmaktadır. Ejder Yılmaz, İcra ve İflas Hukuku eserinde [1], elektronik icra dosyalarında fiziksel bir tutanağın altı veya üstü kavramlarının kalmadığını, iştirak taleplerinin ve ilave hacizlerin sisteme anlık olarak entegre edildiğini; bu nedenle yasa koyucunun fiziksel davetiye ve suret alma usullerini bırakarak, dosyada taraf olan UYAP kayıtlı vekillere iştirak ve ilave haciz durumlarının otomatik elektronik tebligat (e-Tebligat) yoluyla anında bildirilmesini sağlayacak şekilde maddeyi revize etmesi gerektiğini haklı bir eleştiri olarak sunmaktadır. Modern icra sisteminde manuel davetiye çıkarmak, süreci gereksiz yere yavaşlatan bürokratik bir yüktür.

Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)