← Önceki Madde [102]
Son Madde
RESMİ METİN

Adli tatilde görülecek dava ve işler

MADDE 103- (1) Adli tatilde, ancak aşağıdaki dava ve işler görülür: a) İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz ve delillerin tespiti gibi geçici hukuki koruma, deniz raporlarının alınması ve dispeçci atanması talepleri ile bunlara karşı yapılacak itirazlar ve diğer başvurular hakkında karar verilmesi. b) Her çeşit nafaka davaları ile soybağı, velayet ve vesayete ilişkin dava ya da işler. c) Nüfus kayıtlarının düzeltilmesi işleri ve davaları. ç) Hizmet akdi veya iş sözleşmesi sebebiyle işçilerin açtıkları davalar. d) Ticari defterlerin kaybından dolayı kayıp belgesi verilmesi talepleri ile kıymetli evrakın kaybından doğan iptal işleri. e) İflas ve konkordato ile sermaye şirketleri ve kooperatiflerin uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırılmasına ilişkin işler ve davalar. f) Adli tatilde yapılmasına karar verilen keşifler. g) Tahkim hükümlerine göre, mahkemenin görev alanına giren dava ve işler. ğ) Çekişmesiz yargı işleri. h) Kanunlarda ivedi olduğu belirtilen veya taraflardan birinin talebi üzerine, mahkemece ivedi görülmesine karar verilen dava ve işler. (2) Tarafların anlaşması hâlinde veya dava bir tarafın yokluğunda görülmekte ise hazır olan tarafın talebi üzerine, yukarıdaki iş ve davalara bakılması, adli tatilden sonraya bırakılabilir. (3) Adli tatilde, yukarıdaki fıkralarda gösterilenler dışında kalan dava ve işlerle ilgili olarak verilen dava, karşı dava, istinaf ve temyiz dilekçeleri ile bunlara karşı verilen cevap dilekçelerinin ve dosyası işlemden kaldırılan davaları yenileme dilekçelerinin alınması, ilam verilmesi, her türlü tebligat, dosyanın başka bir mahkemeye, bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya gönderilmesi işlemleri de yapılır. (4) Bu madde hükümleri, bölge adliye mahkemeleri ile Yargıtay incelemelerinde de uygulanır. Adli tatilin sürelere etkisi

MADDE 104- (1) Adli tatile tabi olan dava ve işlerde, bu Kanunun tayin ettiği sürelerin bitmesi tatil zamanına rastlarsa, bu süreler ayrıca bir karara gerek olmaksızın adli tatilin bittiği günden itibaren bir hafta uzatılmış sayılır. İKİNCİ KISIM Dava Çeşitleri, Dava Şartları ve İlk İtirazlar

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 103. ve 104. maddeleri, adli tatil kurumunun (HMK m. 102) yaratabileceği hak kayıplarını ve gecikmeleri önlemek amacıyla ihdas edilmiş birbirini tamamlayan iki temel istisna ve güvence normudur. Kural olarak yargı faaliyetlerinin durduğu adli tatil döneminde, gecikmesinde sakınca bulunan, tarafların veya toplumun üstün yararını ilgilendiren bazı spesifik uyuşmazlıkların bekletilmesi adaletin tecellisine zarar verir. Kuru, Medeni Usul Hukuku eserinde, kanun koyucunun HMK m. 103 ile adli tatilin "istisnalarını" sınırlı (tâdadi) veya yoruma açık bir şekilde sayarak acil işlerin kesintisiz görülmesini sağladığını; HMK m. 104 ile ise adli tatile tabi (duran) olağan davalarda tarafların süreleri kaçırmasını önleyecek otomatik bir "süre uzatma" (koruma) kalkanı yarattığını savunmaktadır. Bu iki madde, yargı mekanizmasının tatil rejiminde hangi çarklarının dönmeye devam edeceğini ve duran çarklarda sürelerin nasıl korunacağını belirleyen usuli bir navigasyon işlevi görür.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

  • Adli Tatilde Görülecek Dava ve İşler (m. 103/1): Kanun koyucunun mahiyetleri gereği acil veya sosyal olarak hassas gördüğü (geçici hukuki korumalar, nafaka, velayet, işçi alacakları, iflas, çekişmesiz yargı vb.) ve bu sebeple adli tatil kısıtlamalarından muaf tuttuğu uyuşmazlıklardır.
  • İvedi Görülmesine Karar Verilen İşler (m. 103/1-h): Kanunda açıkça sayılmasa dahi, dosyanın özelliğine göre hâkimin takdiriyle veya kanunun başka bir yerindeki açık emirle tatil rejiminden çıkarılan (acil kodlu) uyuşmazlıklardır.
  • Adli Tatilden Sonraya Bırakılabilme (m. 103/2): Dava kural olarak adli tatilde görülecek (örneğin iş davası) olsa bile, tarafların ortak iradesiyle veya gıyapta hazır olanın talebiyle bu aciliyetten feragat edilip dosyanın eylül ayına ertelenebilmesidir.
  • Adli Tatilde Yapılabilecek İdari/Usuli İşlemler (m. 103/3): Adli tatile tabi (tatilde görülmeyen) bir dava bile olsa, mahkeme kalemlerinin çalışmaya devam ettiğini; dilekçe alımı, tebligat çıkarılması veya dosyanın Yargıtay'a gönderilmesi gibi pasif usul işlemlerinin tatilde de geçerli olarak yapılabileceğini ifade eder.
  • Sürelerin Bir Hafta Uzatılmış Sayılması (m. 104): Adli tatile tabi olan (m. 103 listesinde yer almayan) olağan bir davada, kanuni veya kesin bir sürenin son gününün 20 Temmuz - 31 Ağustos arasına denk gelmesi halinde, o sürenin kanun gereği (hâkim kararına gerek olmadan) adli tatilin bitiminden (1 Eylül'den) itibaren 1 hafta daha (7 Eylül mesai bitimine kadar) otomatik olarak uzamasıdır.

3. Sistematik İlişkiler

HMK m. 103 ve 104, doğrudan doğruya adli tatilin başlangıç ve bitişini düzenleyen HMK m. 102 ile ayrılmaz bir dogmatik blok oluşturur. Ayrıca m. 103/1-a bendi, "Geçici Hukuki Korumalar" başlıklı HMK m. 389 ve devamı ile sıkı bir ilişki içindedir. Pekcanıtez/Atalay/Özekes, Medeni Usul Hukuku çalışmasında, HMK m. 103/3'ün getirdiği düzenlemenin son derece kritik olduğunu; zira tatilde mahkemeye sunulan bir dilekçenin veya yapılan bir tebligatın hukuken "yok" veya "geçersiz" sayılamayacağını, tebligatın tatilde yapılmasının geçerli olduğunu ancak bu tebligatın başlattığı sürenin hesaplanmasında (şayet dava tatile tabiyse) HMK m. 104 hükmünün devreye gireceğini usul dogmatiği açısından belirtmektedir.

4. Uygulama: Yargı İçtihadı

Bu maddeye ilişkin son dönemde emsal karar tespit edilemedi.

5. Pratik Örnek Olaylar

(kurmaca senaryo) Davacı (A), çalıştığı fabrikadan kıdem tazminatını alamadığı gerekçesiyle İş Mahkemesinde dava açmıştır. Dava dilekçesi, davalı şirkete 5 Ağustos günü (adli tatil içinde) tebliğ edilmiştir. Davalı şirketin vekili, "Nasılsa adli tatildeyiz, süreler işlemiyor, cevap dilekçesini 7 Eylül'e kadar verebilirim" düşüncesiyle beklemiştir. Ancak HMK m. 103/1-ç amir hükmü gereğince işçilerin açtığı hizmet akdi davaları adli tatilde görülmeye devam eder (tatile tabi değildir). Bu nedenle m. 104'teki süre uzatma kuralı işlemez. Davalı şirketin 5 Ağustos'tan itibaren iki hafta içinde (en geç 19 Ağustos'a kadar) cevap dilekçesini sunması gerekirdi; sunmadığı için cevap verme hakkı düşer.

(kurmaca senaryo) Asliye Hukuk Mahkemesinde görülen ve adli tatile tabi olan (örneğin tapu iptal ve tescil) bir davada, gerekçeli karar davacı vekiline 15 Ağustos tarihinde (adli tatil içinde) tebliğ edilmiştir. Normal şartlarda iki haftalık istinaf süresi 29 Ağustos'ta dolmaktadır. Ancak sürenin son günü adli tatil dönemine (20 Temmuz - 31 Ağustos) rastladığı için, HMK m. 104 uyarınca süre otomatik olarak adli tatilin bittiği günden (1 Eylül'den) itibaren bir hafta uzatılmış sayılır. Davacı vekili, istinaf dilekçesini en geç 7 Eylül mesai bitimine kadar sunabilir.

6. Pratik Uygulama Notları

Avukatlık mesleği pratiğinde, davanın adli tatile tabi olup olmadığını (HMK m. 103 kapsamında olup olmadığını) tespit etmek, mesleki sorumluluğun en tehlikeli sınavlarından biridir. Sungurtekin Özkan, Hukuk Yargılaması çalışmasında, meslektaşların özellikle nafaka, velayet, ticari defter zıyaı veya işçi alacağı gibi davalarda (m. 103 listesindekilerde) "süreler 7 Eylül'e kadar uzar" rehavetine kapılmamaları gerektiğini; bu davalarda tebligat geldiği an adli tatil yokmuş gibi (normal takvime göre) sürenin işlediğini, m. 104'teki hayat kurtarıcı kalkanın ancak ve ancak adli tatile tabi olan davalarda (örneğin olağan alacak, tazminat, tapu davalarında) devreye gireceğini stratejik ve hayati bir meslek kuralı olarak hatırlatmaktadır. Ayrıca tatil içinde ihtiyati tedbir (geçici hukuki koruma) talep edilen hallerde, asıl dava adli tatile tabi olsa bile, tedbire ilişkin kısımdaki işlemlerin kesintisiz devam edeceği unutulmamalıdır.

7. Eleştirel Değerlendirme

HMK m. 103 ve 104, usul hukukumuzun karmaşık yapısı içinde doktrinde çeşitli eleştirilere maruz kalmaktadır. Ejder Yılmaz, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi eserinde, m. 103/1 listesinin aşırı detaycı (kazuistik) yöntemle hazırlanmasını eleştirmektedir. "Çekişmesiz yargı işleri" (ğ bendi) toptan adli tatil dışına çıkarılmışken, bazı acil tüketici veya idari tam yargı davalarının kanunda açıkça yer almaması sebebiyle tatil rejimine takılması çelişkilidir. Yazar, bu uzun liste yerine "gecikmesinde telafisi güç zarar doğacak her türlü iş ve dava adli tatilde görülür" şeklinde genel ve hâkime takdir yetkisi veren kapsayıcı bir çerçevenin usul ekonomisine daha çok hizmet edeceğini savunmaktadır.

Diğer yandan Budak/Karaaslan, Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi eserinde, HMK m. 104'te yer alan "bir hafta uzatılmış sayılır" lafzının uygulamada yarattığı dogmatik kaosa dikkat çekmektedir. 1 Eylül'den itibaren "bir hafta" hesabı yapıldığında sürenin 7 Eylül'de mi yoksa 8 Eylül'de mi biteceği konusu geçmiş yıllarda Yargıtay daireleri arasında bile derin ihtilaflara neden olmuştur. Yazar, süreleri kesin ve net bir şablona bağlaması gereken medeni usul hukukunda böyle yoruma açık bir ibare kullanılmasını eleştirmekte; kanun koyucunun m. 104 metnini "süreler eylül ayının yedinci günü çalışma saati sonunda biter" şeklinde hiçbir tereddüde mahal vermeyecek açıklıkta yeniden kaleme almasının, hak arama hürriyeti ve hukuki güvenlik ilkesi açısından elzem olduğunu eleştirel bir dille ifade etmektedir.

Conversation: 14fd14ca-7253-4111-8964-96d48f2d3b60 (turn 1)

← Önceki Madde [102]
Son Madde

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.