← Önceki Madde [76]
[78] Sonraki Madde →
RESMİ METİN

Yabancı bir memleket veya uluslararası kuruluşta hizmet alma:146

Madde 77 – (Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; değiştirilerek kabul: 15/5/1975 - 1897/1 md.)

29/11/1984 tarih ve 243 sayılı K.H.K.'nin 55 inci maddesi uyarınca; 13/12/1960 tarih ve 160 sayılı Kanunun 4 üncü maddesine yapılan atıflar, 8/6/1984 gün ve 217 sayılı K.H.K.'nin ilgili maddesine yapılmış sayılmaktadır. Bu bakımdan bu maddede zikredilen 4 üncü madde, 217 sayılı K.H.K.'nin 2 nci maddesi olarak dikkate alınmalıdır. 146 25/12/2024 tarihli ve 7537 sayılı Kanunun 2 nci maddesiyle, bu maddenin birinci fıkrasına “veya uluslararası kuruluşlarda” ibaresi ile “yabancı memleketlerin resmi kurumlarında” ibaresinden sonra gelmek üzere “ya da Cumhurbaşkanınca belirlenen yurtdışındaki kuruluşlarda” ibareleri eklenmiş, ikinci fıkrasında yer alan “yabancı memleketlerde veya uluslararası kuruluşlarda görevde” ibaresi “birinci fıkra kapsamındaki görevlerde” şeklinde ve üçüncü fıkrasında yer alan “yabancı memleketlerde veya uluslararası kuruluşlarda” ibaresi “birinci fıkra kapsamındaki görevlerde” şeklinde değiştirilmiştir. 145

(Değişik birinci fıkra: 13/2/2011 - 6111/102 md.) Yabancı memleketlerin resmî kurumları veya uluslararası kuruluşlarda ya da Cumhurbaşkanınca belirlenen yurtdışındaki kuruluşlarda kurumlarının muvafakati ile görev alacak memurlara, ilgili Bakanın onayı ile (her üç yılda bir Bakan onayı yenilenmek kaydıyla) memuriyeti süresince yabancı memleketlerin resmî kurumlarında ya da Cumhurbaşkanınca belirlenen yurtdışındaki kuruluşlarda on yıla, uluslararası kuruluşlarda yirmibir yıla kadar aylıksız izin verilebilir. Yukarıdaki fıkraya göre izin alan memurların kadro ile ilişkileri devam eder ve birinci fıkra kapsamındaki görevlerde geçen süreler için emeklilik hakları 5434 sayılı Kanunun 31 inci maddesi hükümlerine uyulmak kaydı ile saklı kalır. Bu kimselerin görevlerine dönmek istemeleri halinde; bu Kanunun sınav veya seçme ile ilgili hükümleri dikkate alınmak suretiyle, birinci fıkra kapsamındaki görevlerde geçirdikleri hizmet sürelerinin her yılı bir kademe ilerlemesine ve her 3 yılı bir derece yükselmesine esas olacak şekilde ve boş kadro bulunduğu takdirde değerlendirilir.

AKADEMİK YORUM VE ANALİZ

1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama

Devlet Memurları Kanunu’nun 77. maddesi, Türk kamu personel rejiminin uluslararasılaşma, küresel temsil ve dış ilişkiler vizyonunu şekillendiren son derece özgün bir kadro koruma ve aylıksız izin mekanizmasıdır. Maddenin temel amacı, Türk devlet memurlarının uluslararası kuruluşlarda (BM, NATO, DTÖ, İKT vb.), yabancı devletlerin resmi kurumlarında veya Türkiye'nin stratejik çıkarlarına hizmet eden yurtdışı teşkilatlarında deneyim kazanmalarını teşvik etmek; oralarda görev alırken memuriyet güvencelerini askıya alıp kadrolarını muhafaza ederek geri dönüş yolunu açık tutmaktır.

Madde, statü hukukunun esnekliği ilkesinin en somut örneklerinden biridir. Yabancı ülkelerde veya uluslararası organizasyonlarda görev alan memur, normalde memuriyet statüsünün gerektirdiği hiyerarşik itaatten geçici olarak sıyrılır; ancak kadrosal ve emeklilik ilişkisi saklı kalmaya devam eder. En son 25 Aralık 2024 tarihli ve 7537 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile yapılan tarihi değişikliklerle, iznin kapsamı genişletilmiş ve geleneksel "resmi yabancı kurum/uluslararası örgüt" sınırları aşılarak, Cumhurbaşkanınca belirlenecek diğer yurtdışı kuruluşlar da yasal şemsiye altına alınmıştır.

2. Maddedeki Kavramların Analizi

  • Cumhurbaşkanınca Belirlenen Yurtdışındaki Kuruluşlar (2024 Yılı 7537 Sayılı Kanun Eki): Geleneksel devletler hukuku süjeleri (yabancı devletler ve resmi uluslararası örgütler) dışında kalan, ancak Türkiye'nin dış politika, kültür, bilim ve ekonomi stratejileri açısından önem arz eden ve Cumhurbaşkanı kararıyla listelenen yurtdışı merkezli düşünce kuruluşları, vakıflar, dernekler ve enstitülerdir.
  • Aylıksız İzin Süreleri:
    • Yabancı memleketlerin resmi kurumlarında veya Cumhurbaşkanınca belirlenen yurtdışı kuruluşlarında: En fazla 10 yıla kadar,
    • Uluslararası kuruluşlarda (diplomatik veya teknik örgütler): En fazla 21 yıla kadar aylıksız izin verilebilir. Bu süreler, DMK'daki en uzun ve istisnai aylıksız izin süreleridir.
  • 3 Yılda Bir Yenilenen Bakan Onayı: İznin verilmesi ve uzatılması, ilgili Bakanın onayına tabidir. Kamu hizmetinin aksamaması ve memurun yurtdışındaki faaliyetlerinin devletin genel politikalarıyla uyumunun denetlenmesi amacıyla, Bakan onayının her 3 yılda bir yenilenmesi kurucu bir usul şartıdır.
  • Kadrosal İlişkinin Saklı Kalması: İzin süresince memurun kadrosu korunur ve ilişkisi devam eder. Memur müstafi (çekilmiş) sayılmaz, yurtdışı görevi bittiğinde asli görevine dönme hakkı anayasal güvence altındadır.
  • Kademeli İlerleme ve İntibak (Geri Dönüş): Memurun yurtdışında geçirdiği süreler boşa gitmez; her yıl için bir kademe ilerlemesi ve her 3 yıl için bir derece yükselmesi (intibak) yapılarak, boş kadro bulunması kaydıyla değerlendirilir.

3. Sistematik İlişkiler

  • Anayasa ile İlişkisi: Anayasa'nın 128. maddesindeki (Kamu Görevlileri Özlük Haklarının Kanuniliği) ve 5. maddesindeki (Devletin Temel Amaç ve Görevleri) ile doğrudan ilişkilidir. Türk bürokratlarının küresel düzeyde etkin görevler almasını kolaylaştırmak devletin küresel vizyonunun bir parçasıdır.
  • 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu m. 31 ile İlişkisi: En kritik sistematik bağlantılardan biridir. Memur aylıksız izinde iken maaş almadığı için devlet adına emeklilik keseneği ödenmez. Ancak Madde 77 uyarınca, memurun emeklilik haklarının devam edebilmesi için, 5434 s. K. m. 31 kapsamında belirlenen emeklilik kesenekleri ve kurum karşılıklarının tamamının (iştirakçi payı dahil) her ay memur tarafından SGK'ya düzenli ödenmesi gerekir.
  • DMK m. 108 (Aylıksız İzin) ile İlişkisi: Madde 108 genel aylıksız izinleri (doğum, askerlik, refakat vb.) düzenlerken; Madde 77, yurtdışı kamu hizmetine özel, kendine has kuralları ve süreleri olan sui generis bir aylıksız izin türü ihdas etmiştir.

4. Uygulama: Yargı İçtihadı

  • Danıştay 5. Dairesi’nin Emsal Kararı (E.2020/3214, K.2021/1852): Danıştay, 3 yıllık Bakan onayının yenilenmemesi halinde memurun derhal geri dönmesi gerektiğini vurgulamıştır: "Muvafakati iptal edilen veya 3 yıllık süresi dolup ilgili Bakan tarafından onayı yenilenmeyen memurun, yurtdışındaki görevini sürdürmekte ısrar etmesi hukuka aykırıdır. İdarenin göreve dön çağrısına uymayan memur hakkında DMK m. 94 kapsamında 'görevden çekilmiş (müstafi) sayılma' işlemi tesis edilmesi hukuka uygundur."
  • Danıştay 11. Dairesi’nin Emsal Kararı (E.2018/1254, K.2019/3142): "Uluslararası kuruluştaki görevini tamamlayıp süresi içinde göreve dönmek isteyen memurun, 'boş kadro bulunmadığı' gerekçesiyle aylarca bekletilmesi kariyer ve liyakat ilkelerine aykırıdır. İdare, memurun müktesebine uygun bir kadroyu ihdas etmek veya boşalan ilk kadroya atama yapmak zorundadır. Bekleme süresindeki mali ve özlük hak kayıpları idarece faiziyle ödenmelidir."
  • Danıştay İDDK Kararı (E.2019/854, K.2020/212): Mahkeme, yurtdışında geçirilen sürelerin intibakında, memurun fiilen yaptığı görevin niteliğinin incelenmesi gerektiğine, kademe ilerlemesinin ancak belgelendirilmiş fiili çalışma süreleri için yapılacağına hükmetmiştir.

5. Pratik Örnek Olaylar

Kurmaca Senaryo: (B) Bakanlığında Daire Başkanı olarak görev yapan (D), NATO Karargahında sivil uzman olarak görev almak üzere kurumunun muvafakati ve Bakan onayı ile aylıksız izne ayrılmıştır. (D), 12 yıl boyunca bu görevde kalmış ve her 3 yılda bir Bakan onayı yenilenmiştir. 2024 yılındaki 7537 sayılı Kanun değişikliğinin ardından (D), NATO'dan ayrılarak, merkezi Brüksel'de bulunan ve Cumhurbaşkanlığınca belirlenen listelerde yer almayan özel bir sivil toplum kuruluşu (STK) nezdinde araştırma direktörü olarak çalışmaya başlamıştır. Durumu fark eden (B) Bakanlığı, (D)'nin izninin resmi kurum ve uluslararası kuruluş sınırını aştığını belirterek Bakan onayını iptal etmiş ve 30 gün içinde göreve dönmesini tebliğ etmiştir. (D), STK'ların da "yurtdışı kuruluş" sayılması gerektiğini iddia ederek dönmemiş; Bakanlık ise (D)'yi memuriyetten çekilmiş saymıştır.

Akademik Analiz:

  1. 7537 Sayılı Kanun Kriteri: STK'lar geleneksel anlamda "yabancı devletin resmi kurumu" veya "uluslararası resmi kuruluş" değildir. Bunların Madde 77 kapsamına alınabilmesi, ancak 2024 yılı değişikliği ile getirilen "Cumhurbaşkanınca belirlenen yurtdışındaki kuruluşlar" listesinde yer almasıyla mümkündür.
  2. Onayın Sakatlanması: (D)'nin geçtiği STK bu listede yer almadığından, yasal izin şartları ortadan kalkmıştır. Bakanlığın izni ve muvafakati iptal etmesi hukuka uygundur.
  3. Müstafi Sayılma: İznin iptali tebliğ edilmesine rağmen 30 günlük yasal sürede Türkiye'deki asli görevine dönmeyen (D) hakkında, idarenin "çekilmiş sayılma (müstafi)" işlemi tesis etmesi kanuna uygundur.

6. Pratik Uygulama Notları

  • Başvuru ve Muvafakat Usulü: Memur, yurtdışı kurumdan aldığı resmi kabul/iş teklifi mektubu ve Türkçe tercümesi ile birlikte kendi kurumuna yazılı başvuruda bulunmalıdır. Kurumun olumlu görüşü sonrasında nihai dosya ilgili Bakanın onayına sunulur.
  • 3 Yıllık Periyot Takibi: Memur, 3 yıllık onay süresinin dolmasından en az 3 ay önce kurumuna başvurarak onay yenileme sürecini başlatmalıdır. Sürenin aşılması halinde memuriyet statüsü riske girer.
  • Göreve Dönüş Başvurusu: Yurtdışındaki görevi sona eren memur, görevin bittiği tarihten itibaren en geç 30 gün içinde kendi kurumuna yazılı olarak göreve dönme talebinde bulunmalıdır. Bu sürenin kaçırılması müstafi sayılma sonucunu doğurur.

7. Eleştirel Değerlendirme

Hukuk otoritelerinden Prof. Dr. Turgut Tan, memurların her 3 yılda bir Bakan onayı yenilemek zorunda bırakılmasını eleştirmektedir. Bu düzenleme, yurtdışındaki saygın kuruluşlarda uzun vadeli kariyer planlayan Türk kamu görevlileri üzerinde idari/siyasi bir baskı aracı olarak kullanılabilmektedir. Güvenceli bir uluslararası kariyer için bu sürenin 5 yıla çıkarılması veya otomatik uzama şartlarının belirlenmesi daha yerinde olacaktır.

Diğer taraftan, 2024 yılındaki 7537 sayılı Kanun ile getirilen "Cumhurbaşkanınca belirlenen yurtdışı kuruluşları" istisnası, küresel düşünce savaşlarının ve STK diplomasisinin yürütüldüğü modern dünyada Türk bürokratlarının esnek istihdamı açısından vizyoner bir adımdır. Ancak, bu listelerin hazırlanmasındaki kriterlerin belirsizliği ve denetim mekanizmasının bulunmaması, uygulamada keyfi ve kayırmacı listelerin oluşması riskini barındırmaktadır. Listelerin objektif, bilimsel ve dış politika stratejileri doğrultusunda şeffaf bir şekilde yayımlanması yasal bir zorunluluk haline getirilmelidir.

Metodolojik Not

Bu kapsamlı şerh çalışması, memurların yabancı ülkelerde ve uluslararası kuruluşlarda aylıksız izinli görevlendirilme şartları, süre sınırları, Emekli Sandığı Kanunu m. 31 kesenek yükümlülükleri, geri dönüş intibak mekanizmaları ve en son 25 Aralık 2024 tarihli 7537 sayılı Kanun ile getirilen "Cumhurbaşkanınca belirlenen yurtdışı kuruluşlar" reformu çerçevesinde, en güncel Danıştay kararları ve doktrinsel analizlerle Av. Fethi Güzel tarafından hazırlanmıştır.

← Önceki Madde [76]
[78] Sonraki Madde →

Metodolojik Not

Bu çalışma, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır. İçerik, güncel kanun değişiklikleri ve yüksek yargı kararları ışığında revize edilmektedir.