1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
- madde, "Bilirkişi İncelemesi" alt başlığının kapanış hükmü olarak, bilirkişiye ödenecek ücret ve giderleri düzenler. Bilirkişilik bir kamusal yükümlülük olsa da (m. 65), bu, bilirkişinin emeğinin karşılıksız kalması anlamına gelmez. Uzmanlık bilgisini ve zamanını adaletin hizmetine sunan bilirkişinin, harcadığı emek ve yaptığı masrafların karşılanması hem adildir hem nitelikli uzmanların bilirkişilik yapmaya istekli olmasını sağlar. Madde, 2016 reformuyla (6754 sayılı Kanun) yeniden düzenlenerek, ücreti emek-mesai ile orantılı ve tarifeye dayalı bir temele oturtmuştur.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Emek ve Mesaiyle Orantılı Ücret
Bilirkişiye, sarf ettiği emek ve mesaiyle orantılı bir ücret ödenir. "Orantılılık" ölçütü önemlidir: Ücret, sabit veya keyfî değil, bilirkişinin işe ayırdığı emek ve zamanla orantılı olmalıdır. Böylece basit bir incelemeyle kapsamlı bir inceleme arasında ücret farkı doğal olarak gözetilir.
2.2. İnceleme, Ulaşım, Konaklama ve Diğer Giderler
Ücretin yanı sıra, bilirkişinin inceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderleri de ödenir. Böylece bilirkişi, görevin gerektirdiği masrafları cebinden karşılamak zorunda kalmaz; tıpkı tanık tazminatında (m. 61) olduğu gibi, kamusal görev bilirkişiye malî külfet bırakmaz.
2.3. Adalet Bakanlığı Tarifesi
Bu konuda, Adalet Bakanlığınca çıkarılan ve her yıl güncellenen tarife esas alınır. Tarifeye dayanma, ücretin belirli, öngörülebilir ve yeknesak olmasını sağlar; her yıl güncellenmesi ise enflasyon karşısında değer yitirmemesini güvence altına alır.
3. Sistematik İlişkiler
- CMK m. 61 — Tanığa tazminat ve giderler; bilirkişi ücretiyle paralel mantık.
- CMK m. 62 — Tanık hükümlerinin bilirkişiye uygulanması.
- CMK m. 66/2 — Süresinde rapor vermeyen bilirkişiye ücret ödenmemesi; ücretin koşullu olduğu hâl.
- CMK m. 324 vd. — Yargılama giderleri; bilirkişi ücretinin gider rejimi içindeki yeri.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, bilirkişi ücreti ilgili yıl tarifesi ve işin kapsamı (emek-mesai) gözetilerek takdir edilir; süresinde rapor verilmemesi gibi hâllerde ücret ödenmemesine karar verilebilir (m. 66/2).
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Kapsamlı bir mali inceleme yapan bilirkişi, ücret ve yaptığı ulaşım/konaklama masraflarını talep eder.
Hukuki analiz: Bilirkişiye emek-mesaisiyle orantılı ücret ile inceleme, ulaşım ve konaklama giderleri, Adalet Bakanlığı tarifesi esas alınarak ödenir (m. 72).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Bilirkişi süresinde raporunu vermez.
Hukuki analiz: Bu hâlde m. 66/2 uyarınca ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilir; 72. maddedeki ödeme hakkı koşulludur.
6. Pratik Uygulama Notları
- Ücret: Emek ve mesaiyle orantılı.
- Giderler: İnceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderler.
- Esas: Adalet Bakanlığının her yıl güncellenen tarifesi.
- Koşul: Süresinde rapor verilmemesi hâlinde ücret ödenmeyebilir (m. 66/2).
7. Eleştirel Değerlendirme
- madde, bilirkişinin emeğini ve masrafını adil biçimde karşılayan, nitelikli uzmanların bilirkişilik yapmaya istekli olmasını sağlayan isabetli bir hükümdür. Ücretin emek-mesaiyle orantılı tutulması, işin kapsamına göre adil bir ücretlendirme sağlar; tarifeye dayanma ise öngörülebilirlik ve yeknesaklık getirir, her yıl güncellenmesi de değerini korur. Bilirkişiliğin kamusal yükümlülük olmasına rağmen ücretlendirilmesi, görevin karşılıksız bir külfet olmaktan çıkıp, emeğin karşılığını alan bir uzmanlık hizmetine dönüşmesini sağlar. Kanaatimizce maddenin pratikteki değeri, tarifenin gerçek emek ve güncel ekonomik koşulları yeterince yansıtacak düzeyde tutulmasına bağlıdır; tarife yetersiz kalırsa, nitelikli uzmanların bilirkişilikten uzaklaşması ve dolayısıyla bilirkişi delilinin kalitesinin düşmesi riski doğar.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
- Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
- Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 72 (2016/6754 değişikliği); sistematik ilişkilerde m. 61, m. 62, m. 66/2, m. 324 vd.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Bilirkişi ücretinin emek-mesaiyle orantılı ve tarifeye dayalı olması, adil ve öngörülebilir bir ücretlendirme sağlar; nitelikli uzmanların kazanılması için tarifenin gerçekçi tutulması esastır.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Emek ve Mesaiyle Orantılı Ücret
Bilirkişiye, sarf ettiği emek ve mesaiyle orantılı bir ücret ödenir. "Orantılılık" ölçütü önemlidir: Ücret, sabit veya keyfî değil, bilirkişinin işe ayırdığı emek ve zamanla orantılı olmalıdır. Böylece basit bir incelemeyle kapsamlı bir inceleme arasında ücret farkı doğal olarak gözetilir.
2.2. İnceleme, Ulaşım, Konaklama ve Diğer Giderler
Ücretin yanı sıra, bilirkişinin inceleme, ulaşım, konaklama ve diğer giderleri de ödenir. Böylece bilirkişi, görevin gerektirdiği masrafları cebinden karşılamak zorunda kalmaz; tıpkı tanık tazminatında (m. 61) olduğu gibi, kamusal görev bilirkişiye malî külfet bırakmaz.
2.3. Adalet Bakanlığı Tarifesi
Bu konuda, Adalet Bakanlığınca çıkarılan ve her yıl güncellenen tarife esas alınır. Tarifeye dayanma, ücretin belirli, öngörülebilir ve yeknesak olmasını sağlar; her yıl güncellenmesi ise enflasyon karşısında değer yitirmemesini güvence altına alır.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, bilirkişi ücreti ilgili yıl tarifesi ve işin kapsamı (emek-mesai) gözetilerek takdir edilir; süresinde rapor verilmemesi gibi hâllerde ücret ödenmemesine karar verilebilir (m. 66/2).
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Kapsamlı bir mali inceleme yapan bilirkişi, ücret ve yaptığı ulaşım/konaklama masraflarını talep eder.
Hukuki analiz: Bilirkişiye emek-mesaisiyle orantılı ücret ile inceleme, ulaşım ve konaklama giderleri, Adalet Bakanlığı tarifesi esas alınarak ödenir (m. 72).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Bilirkişi süresinde raporunu vermez.
Hukuki analiz: Bu hâlde m. 66/2 uyarınca ücret/masraf ödenmemesine karar verilebilir; 72. maddedeki ödeme hakkı koşulludur.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Bilirkişi ücretinin emek-mesaiyle orantılı ve tarifeye dayalı olması, adil ve öngörülebilir bir ücretlendirme sağlar; nitelikli uzmanların kazanılması için tarifenin gerçekçi tutulması esastır.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.