1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
- madde, bilirkişilik yükümlülüğünü yerine getirmeyen bilirkişiye uygulanacak yaptırımı düzenler. Bilirkişilik (m. 65) bir kamusal yükümlülüktür; geçerli sebep olmaksızın bu görevden kaçınmak, tıpkı tanıklıktan kaçınmak gibi, adaletin işleyişini engeller. Madde, bu hâlde tanıklara uygulanan disiplin hapsi rejimine (m. 60/1) atıf yaparak bilirkişiyi görevini yapmaya zorlar; ayrıca durumu bilirkişilik bölge kuruluna bildirerek meslekî/idarî sonuçların da devreye girmesini sağlar.
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Yaptırımın Koşulları
Yaptırım, üç hâlde devreye girer: Usulünce çağrıldığı hâlde gelmeyen, gelip de yeminden çekinen ya da oy ve görüş bildirmekten çekinen bilirkişi. Burada söz konusu olan, geçerli bir sebep olmaksızın görevden kaçınmadır; 70. madde uyarınca geçerli çekinme sebebi varsa bu yaptırım uygulanmaz.
2.2. Disiplin Hapsi (m. 60/1'e Atıf)
Bu bilirkişiler hakkında 60. maddenin birinci fıkrası uygulanır: Yani giderlere hükmedilmekle birlikte, görevin yerine getirilmesi için disiplin hapsi (her hâlde en çok üç ay) verilebilir; bilirkişi yükümlülüğüne uyduğunda derhâl serbest bırakılır. Bu, ceza değil zorlama tedbiridir; amaç bilirkişiyi cezalandırmak değil, görevini yapmaya yöneltmektir.
2.3. Bölge Kuruluna Bildirim
Ayrıca durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir. Böylece görevini yapmayan bilirkişi hakkında, disiplin hapsinin yanı sıra meslekî/idarî sonuçlar (listeden çıkarılma gibi) da gündeme gelebilir. Bu, bilirkişilik kurumunun ciddiyetini ve liste sisteminin güvenilirliğini korur.
3. Sistematik İlişkiler
- CMK m. 60/1 — Sebepsiz çekinen tanığa disiplin hapsi; 71. madde buna atıf yapar.
- CMK m. 65 — Bilirkişiliği kabul yükümlülüğü; 71. madde ihlalin yaptırımını düzenler.
- CMK m. 70 — Bilirkişilikten çekinme; geçerli sebep varsa 71. madde uygulanmaz.
- 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu — Bölge kurulunun meslekî yaptırım yetkileri.
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, geçerli sebep olmaksızın görevden kaçınan bilirkişiye disiplin hapsi uygulanabilir ve durum bölge kuruluna bildirilir; geçerli çekinme/mazeret hâlinde yaptırım gündeme gelmez.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Usulünce çağrılan bir liste bilirkişisi, hiçbir geçerli sebep göstermeden görüş bildirmekten kaçınır.
Hukuki analiz: Bilirkişi hakkında m. 60/1 uygulanır (disiplin hapsi); görevini yaparsa derhâl serbest bırakılır ve durum bölge kuruluna bildirilir (m. 71).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Bilirkişi, davanın tarafıyla yakınlığı nedeniyle (m. 70) görüş bildirmekten çekinir.
Hukuki analiz: Geçerli bir çekinme sebebi bulunduğundan 71. madde uygulanmaz; yaptırım söz konusu olmaz.
6. Pratik Uygulama Notları
- Koşul: Geçerli sebep olmaksızın gelmeme/yeminden veya görüş bildirmekten çekinme.
- Yaptırım: m. 60/1 (disiplin hapsi, en çok 3 ay; uyunca derhâl tahliye).
- İdarî sonuç: Durum bölge kuruluna bildirilir.
7. Eleştirel Değerlendirme
- madde, bilirkişilik yükümlülüğüne — tanıklık yükümlülüğüne paralel biçimde — gerçek bir yaptırım gücü kazandıran, isabetli bir hükümdür. Disiplin hapsinin ceza değil zorlama niteliğinde olması (m. 60/1 atfıyla) ölçülülüğü korur; bilirkişi görevini yapar yapmaz serbest bırakılır. Bölge kuruluna bildirim ise, yargısal zorlamanın yanına meslekî/idarî denetimi ekleyerek bilirkişilik kurumunun güvenilirliğini ve liste sisteminin ciddiyetini korur. Kanaatimizce maddenin dengeli yönü, yaptırımın yalnız geçerli sebep olmaksızın kaçınan bilirkişilere uygulanmasıdır; geçerli çekinme hâlinde (m. 70) yaptırım gündeme gelmediğinden, bilirkişinin haklı çekinme hakkı da korunur.
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
- Doktrin: Ceza muhakemesi hukuku öğretisinin genel kabul görmüş yaklaşımlarına atıfsız genel ifadelerle başvurulmuştur; bu kanun için onaylı yazar listesi bulunmadığından spesifik yazar/eser/sayfa atfı yapılmamıştır.
- Yargıtay kararları: Maddeye özgü doğrulanmış güncel karar temin edilememiştir (bkz. § 4); mevcut tarama altyapısı ceza dairelerini kapsamamaktadır.
- Mevzuat: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 71; sistematik ilişkilerde m. 60/1, m. 65, m. 70 ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu.
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Görevini yapmayan bilirkişiye disiplin hapsi (zorlama) ve bölge kuruluna bildirim, yükümlülüğe yaptırım kazandıran; ancak yalnız geçerli sebep olmaksızın kaçınmaya uygulanan ölçülü bir düzenlemedir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.
1. Maddenin Sistematiği ve Genel Açıklama
2. Maddedeki Kavramların Analizi
2.1. Yaptırımın Koşulları
Yaptırım, üç hâlde devreye girer: Usulünce çağrıldığı hâlde gelmeyen, gelip de yeminden çekinen ya da oy ve görüş bildirmekten çekinen bilirkişi. Burada söz konusu olan, geçerli bir sebep olmaksızın görevden kaçınmadır; 70. madde uyarınca geçerli çekinme sebebi varsa bu yaptırım uygulanmaz.
2.2. Disiplin Hapsi (m. 60/1'e Atıf)
Bu bilirkişiler hakkında 60. maddenin birinci fıkrası uygulanır: Yani giderlere hükmedilmekle birlikte, görevin yerine getirilmesi için disiplin hapsi (her hâlde en çok üç ay) verilebilir; bilirkişi yükümlülüğüne uyduğunda derhâl serbest bırakılır. Bu, ceza değil zorlama tedbiridir; amaç bilirkişiyi cezalandırmak değil, görevini yapmaya yöneltmektir.
2.3. Bölge Kuruluna Bildirim
Ayrıca durum bilirkişilik bölge kuruluna bildirilir. Böylece görevini yapmayan bilirkişi hakkında, disiplin hapsinin yanı sıra meslekî/idarî sonuçlar (listeden çıkarılma gibi) da gündeme gelebilir. Bu, bilirkişilik kurumunun ciddiyetini ve liste sisteminin güvenilirliğini korur.
3. Sistematik İlişkiler
4. Uygulama: Yargıtay İçtihadı
Bu maddeye doğrudan ilişkin, doğrulanmış güncel bir Yargıtay (CGK / ilgili Ceza Dairesi) kararı künyesi bu çalışmada temin edilememiştir. Mevcut otomatik tarama altyapısı yalnızca hukuk dairelerini sorgulayabildiğinden ceza dairesi kararlarına erişilememiş; kullanıcı tarafından sağlanan ek karar da bulunmamaktadır. Künye uydurmaktan kaçınmak akademik dürüstlüğün gereğidir.
Uygulamada, geçerli sebep olmaksızın görevden kaçınan bilirkişiye disiplin hapsi uygulanabilir ve durum bölge kuruluna bildirilir; geçerli çekinme/mazeret hâlinde yaptırım gündeme gelmez.
5. Pratik Örnek Olaylar
Olay 1 (kurmaca senaryo): Usulünce çağrılan bir liste bilirkişisi, hiçbir geçerli sebep göstermeden görüş bildirmekten kaçınır.
Hukuki analiz: Bilirkişi hakkında m. 60/1 uygulanır (disiplin hapsi); görevini yaparsa derhâl serbest bırakılır ve durum bölge kuruluna bildirilir (m. 71).
Olay 2 (kurmaca senaryo): Bilirkişi, davanın tarafıyla yakınlığı nedeniyle (m. 70) görüş bildirmekten çekinir.
Hukuki analiz: Geçerli bir çekinme sebebi bulunduğundan 71. madde uygulanmaz; yaptırım söz konusu olmaz.
6. Pratik Uygulama Notları
7. Eleştirel Değerlendirme
Metodolojik Not
Bu yorum, Av. Fethi Güzel tarafından akademik dürüstlük ilkeleri çerçevesinde hazırlanmıştır.
Kullanılan kaynaklar:
Yorumun kapsamı: Bu çalışma, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun yürürlükteki metnine dayanır.
Görüş: Görevini yapmayan bilirkişiye disiplin hapsi (zorlama) ve bölge kuruluna bildirim, yükümlülüğe yaptırım kazandıran; ancak yalnız geçerli sebep olmaksızın kaçınmaya uygulanan ölçülü bir düzenlemedir.
Güncellik: 01.06.2026 tarihi itibarıyla günceldir. Yeni Yargıtay İBK/CGK kararları veya kanun değişiklikleri sonrası revize edilebilir.